Кіріспе
Оңтүстік славян ертегісі Троян императорының ешкінің құлақтары (У цара Тројана козје уши) - Сербия жазушысы Вук Караджич 1870 жылы жариялаған Оңтүстік славян ертегісі. Эндрю Лэнг оны "Сәлігүл әкият кітабына" енгізді. Ол Вук Караджичтің "Серб ертегілері" кітабының неміс тіліндегі нұсқасынан аударылған. Бұл ертегі Джон Наакпен "Император Троянның ешкінің құлақтары" деп аударылып, "Славян ертегілері" жинағында жарық көрді. Бұл оқиға классикалық дәуірдегі Мидас туралы аңыздардың бір бөлігі ретінде көрінеді, бірақ аңыздың бәрі ертегіде көрінбейді.
The Goat's Ears of the Emperor Trojan (У цара Тројана козје уши) is a South Slavic fairy tale published by Serbian author Vuk Karadžić in 1870. Andrew Lang included it in The Violet Fairy Book. It was translated from a German version of Vuk Karadžić's Serbian Fairy Tales. The tale was also translated by John Naake as The Emperor Trojan's Goat's Ears and published in Slavonic Fairy Tales. The incident appears as part of the legends of Midas in classical times, but not all of the legend appears in the fairy tale.
Қысқаша мазмұны
Император Троянның ешкінің құлақтары болған, бірақ ол бұл фактіні халықтан жасырып қалды. Күн сайын ол жаңа шаштаразды шақырып, одан қандай да бір ерекшелік байқағанын сұрайтын. Бір күні бір шәкірті барып, ештеңе көрмегенін айтып, императордың шаштаразын болып қалды. Оқушы өзінің құпиясын өзін мазалайтынын білді. Қожайыны оған, қожайынына немесе пасторына айтуды немесе оны жерге үңгірлеп айтуды ұсынды. Шәкірті шұңқыр қазып, оған патшаның ешкінің құлақтары бар екенін шыбырдап, оны қайтадан толтырды. Сол жерде бір ағаштың бұтасы өсіп, біреу оның бұтағын кесіп, сыбызғы жасап шығарды. Бірақ сыбызғы тек "Император Троянның ешкінің құлақтары бар" дегенді ғана ойнайтын. Бұл хабар кең тарады, император оны тауып алды да, шәкіртімен құпияны бөлісті. Соңғы бұтақты кесіп тастап, содан жасалған флейтаның да дәл солай екенін анықтады. Ол шәкірті үшін өмірін қимай, шаштарын қырқып, оны ұстап қалмады.
Аудармалар
Әңгіменің басқа аудармасында оның шығу тегі Сербия деп көрсетіліп, "Императордың ешкінің құлақтары бар" деп аталды.
Жіктеу
Ертегі Аарн Томпсон Утер индексі бойынша ATU 782 типінде "Мидас және есек құлақтары" деп жіктеледі. Бұл үлгіде билік иелері (мысалы, патша) ерекше дене қасиеттеріне ие (жануар құлақтары) және олардың жеке қызметшілері бұл қасиеттеріне назар аударып, өз өмірлерін жоғалтады.
Алдыңғылар
Француз ғалымы Мари Луиза Тенез ертегі түрінің ортағасырлық және келт шығу тегіне назар аударды. Айтыс түрі 10 және 14 ғасырлардағы ирланд қолжазбаларында да кездеседі, ат құлақты кейіпкерлер (яғни Лабраид Лингсич және Корнуолл королі Марк), бірақ оның аңыздары әлдеқайда ескі деп есептеледі.
Тарату
Зелько Йовановичтің айтуынша, хорват фольклоршысы Мая Бошкович Стулли төрт құрлықтағы нұсқаларды тапты: "Корея, Тибет, Үндістан, Израиль, Египет, Ресей, Болгария, Македония, Сербия, Хорватия, Италия, Португалия, Ирландия, Чили, Аргентина, Куба және Доминикан Республикасында". Есек құлақтары ең көп таралған құпия болып көрінеді, бірақ оның жылқы құлақтары, жылқы басы немесе кейбір жануарлар мүйіздері бар нұсқалары да бар. Юрген ван дер Куидің айтуынша, ертегі түрінің нұсқалары Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Еуропада, Солтүстік Африка мен Оңтүстік Америкада кездеседі. Ислам мәдениетінде патшалық кейіпкердің аты Искендер және оның екі мүйізі бар. XIX ғасырда неміс филологы Бернхард Шмидт Мидастың құлақтары туралы әңгімені Уэльстегі, Ирландиядағы және Бретонның сагаларынан, сондай-ақ Сербия мен Монголиядан табуға болады деп атап өтті. Кейінгі зерттеулер Орталық Азия мен Үндістанда да, сондай-ақ Силланың королі Гёнмун туралы көне корей жазбасында да ертегі түрлерінің бар екенін көрсетеді.
Нұсқалар
Болгария нұсқасы "Царь Троян Козлиные уши" ("Царь Троян ешкінің құлақтары") деген атпен жиналды. Хорват фольклористи Мая Бошкович Стулли Серб-хорват аумағында "біртекті редакция жоқ", бірақ Мидас аңызының көптеген "жергілікті" нұсқалары бар екенін атап өтті.