Кіріспе
Ацтек құдайы, ацтек билеушісі. Ацтектер дінінде Ītzpāpalōtl ("Обсидиан көбелегі") – керемет скелет сарбаз және өлім құдайы, сонымен қатар Тзицимех "жұлдыз демон"дарының патшайымы. Ол Тамохуанчан жұмақ әлеміне билік етеді, бұл нәрестелердің өлімінен қаза тапқандардың жұмағы және адамдардың жаратылған жері деп саналады. Ол Микскоатлдың анасы және ерекше түрде Saturniidae тұқымдасына жататын Rothschildia orizaba көбелегімен байланысты. Оның кейбір байланыстары – құстар мен от. Дегенмен, ол көбінесе Обсидиан көбелек түрінде көрінеді.
the Aztec rulerIn Aztec religion, Ītzpāpalōtl ("Obsidian Butterfly") was a striking skeletal warrior and death goddess and queen of the Tzitzimimeh "star demons", who ruled over the paradise world of Tamōhuānchān, the paradise of victims of infant mortality and the place identified as where humans were created. She is the mother of Mixcoatl and is particularly associated with the moth Rothschildia orizaba from the family Saturniidae. Some of her associations are birds and fire. However, she primarily appears in the form of the Obsidian Butterfly.
Иконография
Ицпапалотлдың аты "көгілдір шыныдан жасалған көбелек" немесе "тырнақты көбелек" деп аударылуы мүмкін; екінші мағынасы көбірек сәйкес келеді. Тырнақты көбелек жарғанатқа сілтеме жасауы мүмкін, және кейбір жағдайларда Ицпапалотл жарғанат қанаттарымен бейнеленген. Дегенмен, ол айқын көбелек немесе бүркіт белгілерімен де көріне алады. Оның қанаттары көгілдір шыныдан немесе текепал (көктерек) пышағынан жасалғандай болып кескен. 1558 жылғы қолжазбада Ицпапалотл "ақ тасқа гүлдеп, ақ түсті алып, оны орап қойған" деп сипатталған. Ол әдемі, сүйкімді әйел немесе қаңқа бас және тас жарақтары бар қанаттарымен қорқынышты құдай ретінде көрінеді. Нақты кім екені әлі анықталмаса да, Альфонсо Касо мен Игнасио Бернальдің 2J құдайы деп атаған сапотек құдайы, классикалық сапотек Ицпапалотл формасы болуы мүмкін. Көптеген жағдайларда 2J құдайының суреті керамикалық құмыраларда кездеседі және ол жарғанаттармен байланыстырылады. "Халық арасында жарғанаттарды кейде "қара көбелектер" деп атайды". Ицпапалотл кейде ағын шашы бар, трофей аяғын ұстап тұрған құдай ретінде бейнеленеді. Кейбір ғалымдар соғыс трофеі немесе Испанияға дейінгі өнердегі қасиетті нысан ретінде сан сүйегінің маңыздылығын айтады.
Әдет-ғұрып
Ицпапалотл – күннің қамқоршысы және ацтек күнтізбесіндегі Козкуатли жұлдызы және Трецена 1 үйімен байланысты. Трецена 1 үйі – батыс трецена күндерінің бірі, ол циуатетеоға, яғни босану кезінде қайтыс болған әйелдерге арналған. Ицпапалотл өзі циуатетеолардың бірі саналғанмен, сонымен қатар ол цицимимелердің де бірі болды, күн тұтылу кезінде адамдарды жұтып қоюға қаупі бар жұлдыздық әуестер. Ицпапалотлға байланысты ритуалдың маңызды аспектілерінің бірі – чичимектердің жаратылыс мифімен байланысты. Бұл ритуал 16 ғасырдағы Куаухтинчан картасы №2 деп белгілі құжатта бейнеленген. Осы құжаттағы суретте Чичимек жауынгерлері Ицпапалотлдың артындағы жеті бөлмелі үңгірден шығып келеді. Құдай бір аяғы кесілген күйде бейнеленген, ол шайқастың символы деп есептеледі. 1990 жылдардан бастап Мексика қаласының оңтүстік-батысындағы Барранка-дель-Агила аймағын зерттеген археологтар жеті бөлмелі үңгірді – Чикомозтокты бейнелеу үшін ойылған үңгірлерді тапты.
Мифология
1558 жылғы қолжазбаның VII бөліміне сәйкес, Ицпапалотл – ер адамдарды азғыру үшін уақытша әйелге айналған екі құдайлық екі бас еліктердің бірі (екіншісі – Химальман). Ицпапалотл екі «бу жыланы» – Шиухнель мен Мимичке жақындады, олар өздерін адам кейпіне айналдырды (барлық Ценцонмимикскоалар тымырсық шабуылда өлтірілгенде жасыну үшін бейімделген болуы мүмкін?). Шиухнельге Ицпапалотл: «Іш, Шиухнель!» деді. Шиухнель оның қанын ішіп, бірден онымен бірге жатты. Сәтке дейін ол оны жеп қойды, кеудесін жарып алды. Содан Мимич қашып, тікенді кактусқа құлап түсті, ішіне түсіп, әйел де оның соңынан құлап түседі. Аналь де Куаутитлан мифтік тарихында бұлт құдайларының құрбандары елен түрінде болады, олардың жүректерін Ицпапалотл жейді. Жүректі жейтін әйел тәңір мотиві басқа да әлемдік мифологияларда кездеседі. Поп-мәдениеттен тыс, құдайдың аты біздің планетамыздың геологиялық тарихы туралы білімімізді арттыру үшін зерттеліп жатқан Венера планетасындағы Ицпапалотл Тессера формацияларын атау үшін қолданылды. Сонымен қатар, құдай Калифорния Чикано әдебиетінде кездесетін Колумбқа дейінгі мотивтердің бірі болып табылады. Ітцпапалотл сондай-ақ Лорелл К. Гамильтонның «Анита Блейк: Вампирлер аңшысы» сериясының тоғызыншы кітабы «Обсидианды көбелек» романында да маңызды рөлде көрінеді. Ол сондай-ақ Netflix-тегі «Жанды ешкім шықпайды» фильміндегі монстр болды. Ол Виктор мен Валентинода фольклорға негізделген кейіпте пайда болады. Ол америкалық фантастикалық қорқынышты телесериалда, From Dusk till Dawn: The Series, Ла Льорона кейпінде көрінеді. Ол «Ягуардың белгісі» атты жаңа мексикалық анимациялық фильмнің басты антагонисі болады.