Кіріспе
Шотланд адмиралы (1658-1741) Томас Гордон (шамамен 1658-1741) - Шотландия Корольдік Әскери-теңіз флотының коммодоры және Ресей Императорлық Әскери-теңіз флотының адмиралы.
Admiral Thomas Gordon (c. 1658–1741) was a commodore of the Royal Scots Navy and Admiral of the Imperial Russian Navy.
Ерте мансап
Ол 1693 жылы "Абердиннің Маргарет" сауда кемесінің капитаны болған кезде, ол шет елге бармақ үшін қауіпсіз жүріс үшін қажетті Жерорта теңізі паспортын алды. Абердин кеме жүргізушілер қоғамының есеп кітаптарында ол 1688 - 1693 жылдар аралығында осы порттан жұмыс істегенін көрсетеді.
Шотландия Корольдік теңіз флоты
1703 жылдың 17 шілдесінде Гордон Шотландияның Корольдік әскери-теңіз флотының кемесі "Royal Mary" кемесінің капитаны болып тағайындалды. "Royal Mary" кемесі Шотландияның шығыс жағалауын жаудың әскери кемелеріне қарсы қорғауға арналған. Келесі жылдың мамыр айында "Royal Mary" француз капері "Лиса" Дюнкеркті тұтқындап, оны Лейтке алып барды, онда оның экипажы Лейт пен Канонгейттің тольбуттарында қамалды. Тұтқындарға азық-түлікпен қамтамасыз ету үшін жәрдемақы берілді. 1704 жылдың тамызында ол Дюнкерктегі Мармедон атты жекешелік кемесін басып алды және оны Лейтке әкелді, онда экипаж алдыңғы француз кемесінің адамдарына ұқсас болды. Сол жылы ол екі-үш қарақшыны тұтқындап, осы мәселені біршама шешті. 1705 жылы 28 қаңтарда Гордон голландтық "Кэтрин" кемесін басып алды. Бұл тұтқындау Голландияда үлкен алаңдаушылық тудырды және Анна патшайымға кеме иелері кінәсіз екенін атап, Канар аралдарынан келген шарап жүгін Роттердамға түсіру үшін паспорттары бар екенін атап өтті. Испаниямен және Канар аралдарымен сауда екі ел арасындағы келісім бойынша рұқсат етілді. Бұл іс бірнеше жыл бойы жалғасты, бірақ кеме екі апта ішінде Лейт қаласында сатылды. Ол сондай-ақ заңсыз француз паспорты бар екені белгілі болды және кемедегі аспаз мұны Гордонға айтып, оны өткен күні ұрып-соққан капитаннан кек алды. Ол сондай-ақ Остендтен төрт қарулы шағын капер, Сент-Эспиртті тұтқындады. Адмиралтействодан кеме сатып алуға рұқсат алғаннан кейін ол оны Кішкентай Гордон деп атады және оны саудаға жіберді. 1705 жылы 12 наурызда лейтенант Джордж Рамзи екі сержантпен, үш капралмен және отыз үш сарбазбен бірге екі ай бойы Шотландияның шығыс жағалауында жүзіп жүрген кезде "Royal Mary" кемесінде болды. 6 маусымда круизді тағы екі айға ұзартты. Сол кездегі әскерилердің мақсаттары белгісіз, бірақ олар якобиттер жұмыс істейтін жерлерге түсірілуі мүмкін еді. 1707 жылы ағылшын шығыс үнді компаниясының кемесі Ворчестердегі капитан Томас Грин мен оның екі офицері Лейтте қарақшылық үшін жазаға тартылғанынан кейін шотланд және ағылшын үкіметтері арасындағы қарым-қатынас нашар болды. Шотландияның Дариенде колония құруға тырысуы сәтсіз болды, ал экспедиция қайтып келгенде олардың бірі, Speedy Return, жоғалып кеткен. Шотландиялық топ капитан Гринді экипажды өлтіріп, кемені басуда деп айыптады. Ол және оның адамдары Шотландияның жоғары адмиралтейство сотымен сотталды, кінәлі деп танылды және оларға қарсы дәлелдің толық болмауына қарамастан, Лейт-Сэндс-те өлім жазасына кесілді. Екі ел арасындағы жаман сезімдер Франция королі Людовик XIV сотының якобиттерін Ескі претендент кем дегенде Шотландиядағы монархиясын талап ете ала ма деп сұрауға мәжбүр етті. Ирландиялық және француз шпионы полковник Натаниел Хук Питерхедке жақын Слейнс қамалына қоныс аударды, онда ол Еррол графының үйінде жақсы қарсы алуына сенімді болды. Содан кейін ол Дельгатия қамалындағы Хей бекінісіне, Туррифке жақын жерге, Якобиттік басшылармен кездесті. Шотландияның ақсүйектері 25 мың тайпалық сарбаз бен 5 мың ат беруге уәде берген еді. 1706 жылы 7 наурызда Гордон комодор болып тағайындалды. Ол Лейттен "Royal Mary" (капитан Гамильтон) ілесіп шыққан "Royal William" кемесіне қосылды. Олардың міндеті - Шотландияның шығыс жағалауындағы кемелерді күзеттеу және конвойға жіберу еді. Алайда, адал капитан Гордон француз және Остенд каперлерін тұтқындауға қатысқан, ол ақшалай сыйлықтарға ие болды, ол француз кемесіне Джабобтың саяси агенттерін Слейнс қасабасына жіберуге қарсы болмады. Гордондар мен Ерролдар, олар бір-бірімен тығыз байланысты болғандықтан, шотланд тарихында өз рөлін атқарды, бірақ әрқашан монархтың жағында болған жоқ. Коммодор Гордон мен француз фрегаты "Аудациус" капитаны Хукке 14 белгі берді, олар бір-бірін тани алды.
Англиямен одақ
Шотландия мен Англия арасындағы одақ туралы келіссөздер осы уақытта жүргізіліп жатты. Комодор Гордон француздарға жақын арада қызметтен кетуді талап ететінін айтты, өйткені ол Одаққа келгенде, марқұм король Джеймс Стюарттан таққа заңды талапкер ретінде бас тарту үшін ант беруді көре алмады. Егер Франция патшасы оның қызметіне мұқтаж болса, ол өзінің 32 пулеметті фрегатымен бірге Францияға келеді. 1706 жылы коммодор Гордон Тайнемут-Хейвен портына кіргенде, дауыл кезінде мачтаға зақым келгеннен кейін, Корольдік флот кемесі Дунвичтің капитаны Джонс оған атқан деп шағымданады. Ол өзінің лейтенантын "Дунвичке" оқ атылған себебін анықтау үшін жібергеннен кейін, шотландтық әскери кемелеріне ағылшын суларында кең салтанатты ұшып жүруге тыйым салынғандығын білді. Гордон ағылшын және голланд кемелері шотланд суларында жиі кең салсақ киетінін атап өтті. Джонс сондай-ақ Гордонның таңертең және кешке қарудан атуына да наразылық білдірді. Гордон мен Джонс өздерінің лорд-адмиралдарына осы мәселе бойынша нұсқаулар беру үшін хат жазды, бірақ екі кемеде де Юнион Джекті ұшыруды талап ететін Одақ актісі оны автоматты түрде түзетті. Ежелгі шотландтық теңіз флоты Корольдік теңіз флотымен біріккенде шотландтық капитандардың ағалығына қатысты дау туындады. Ақырында олардың уақыты королева Аннадан капитандыққа тағайындалған кезден бастап есептелетіндігі туралы келісім жасалды. Бұл теңізде төрт жыл болғанның мәні жоқ екенін білдірді және дау біраз уақытқа созылды. Шотландиялық кемелердің атаулары Эдинбург және Глазго деп өзгертілді, өйткені Корольдік флотта Король Уильям және Корольдік Мэри деген кемелер бар еді. Осы атаулармен аталған кемелер әлі күнге дейін Корольдік флотта жұмыс істейді. Шотландияның үшінші әскери кемесіне Дамбартон қамалының атын сақтауға рұқсат берілді. Олардың ағылшын теңіз флотына қосылуы көптеген шотланд теңізшілеріне ұнаған жоқ. Гордонның жүз адамы Лит қаласында бас көтеріліске шықты, олар Вест-Индияға немесе өздерінің суларынан тыс басқа жерге жіберілетінін ойлап тапты. Олар Шотландия мен континенттік суларда қызмет етуге дағдыланған еді, сондықтан шетелде қызмет етуді ұнатпайтын. 1708 жылы 3 ақпанда капитан Гордон Леопард (50 пуля) кемесіне жіберілді және ол Монтроузеде адмирал сэр Джордж Бингтің британдық кемелері мен адмирал Форбиннің француз кемелері арасындағы ұрыс-керіске қатысқан кезде ерекшеленді. Капитан Гордон Форт теңізінің жағасында француздық "Солсбери" атты әскери кемесін тұтқындады. Бұл соғыс жолындағы жалғыз жүлде болды. Француздық кемелер үш аптадан кейін ғана Дюнкеркке жетіп, тарады. Адмирал Бинг "Көк" адмиралы болып тағайындалды және "Претендерді" Бёрнтислендке түсіруге тырысқан кез келген француз кемесіне қарсы тұру үшін Солтүстік теңіз флотын басқарып, бес мың француз әскерін басқарды. Адмирал Бингтің сыншылары болды және ол Бингтің қолынан келгеннің бәрін жасады деген сұрақ көтерілді және біраз уақыт бойы оған тергеу жүргізу қаупі төнді. Бақытымызға орай, наразылық басылып, Бингке Эдинбург қаласының бостандығы берілді, ал Парламент принц Джорджқа оның жеделдігі үшін алғыс білдірді. Британдықтар француз офицерлерінің қызғанышы мен дау-дамайлары көп уақытты жоғалтып алғанын білген жоқ. Саяхаттың қарсаңында патша қонағы қызылшадан ауырып, апасынан жұқты. Сондықтан оны түсіру әрекеті олар кетіп бара жатқанда тоқтатылды. Олар әлі де әскерлерді түсіруді жоспарлаған. 1709 жылы 10 тамызда Эдинбург экс-Рояль Уильям атаулы түрде Гарвиште су бұрғышы болу үшін батырылды. Оның ұзындығы - 30 м, ені - 9 м, тереңдігі - 3 м. 1709 жылы 5 қарашада Гордон Морға жіберілді. Ол оған ұлы Уильяммен бірге қосылды. 6 мамырда ол Кеңестің басшылығын қолға алды. Ол 1714 жылы таққа отырғанда король Георг І-ге ант беруден бас тартты және өз міндетін тастады.
Кейінгі еңбек жолы - Ресей әскери-теңіз флоты
Корольдік флоттан кеткеннен кейін Гордонға жаңа мүмкіндіктер ашылды және ол алдымен Францияға барып, королева Мэриге барды. Сол жерде ол капитан Огилвимен кездесіп, оның шынымен де "танулы капитан Гордон" екенін айтты. Ол Англия мен Францияда Якобиттер арасында хабаршы ретінде жұмыс істейтін Элизабет Огильвимен (Огильвидің туысы немесе мүмкін әйелі) бірге Калеге ағылшын арнасынан өтті. Ол "Юпитердің курьеры" деп аталды және Каледен Огильвиге мынадай хат жазды: "Менің жанымда біздің елдесіміз бар, оны Лондондағы достарымыз маған ұстады. Мен оны сендерге тапсыруды тапсырдым. Бірақ мен оны өз қолыммен алып кетуді аңсаймын. Ол менің нұсқаушы ретінде жасалған, егер білмеймін, бірақ мен өзімді оның болуы қажеттілігі астында табамын, оның ағаш әлемінен оны алып, ол алты жастағы бала сияқты саяхат туралы білмеймін. Ол сенбіге дейін Дюнкеркте болу үшін ораза ұстап отыр. Мен Құдайға ол мүмкін тез арада қалаған. Ол сондай асығысты, мен онымен жартылай барып мәжбүр болды 5 фунт ставкасы бойынша пакет қайықты жалдауға мақсатпен, немесе не өте жақын болды, шамадан тыс себеп, менің жолдасым көңіл көтеру үшін, біз үшін келді, сондықтан керемет дауыл ештеңе, бірақ біздің жарық бас бізді төменнен ұстап алады ". Ол 1717 жылы 1 маусымда Ұлы Петрдің ресейлік флотына қосылды және 1741 жылы 18 наурызда қайтыс болғанға дейін ресейлік офицер болып қалды. Гордон, қазір босқын ретінде қарастырылды, Голландиядағы патшамен бірге ағылшын ретінде сипатталған капитан Сондерс, капитан Хей және капитан лейтенанттар Уркхарт және Серокольд; екі жер офицерімен бірге, барлығы британдықтар. Гордон Ресейге келгеннен кейін, якобиттер патшаны өз істеріне қызықтырудың мүмкіндігін көрді. Патшаға осы мақсатта бірнеше хат жіберілді: принц Джеймстен тоғыз (172130), Мар графынан екі (17161717), капитан Хейден бес және басқалар. Көп ұзамай жоғарылау болды, өйткені зейнетке шыққан ескі ресейлік адмиралдар болды. Сондай-ақ, жаңадан жасалып жатқан кемелерді де адаммен қамтамасыз ету керек болды. Жаңа жыл мерекесінде ханзада Александр Данилович Меншиков ақ әскердің контр-адмиралы, капитан коммодор Сиверс көк әскердің контр-адмиралы, капитан коммодор Гордон қызыл әскердің контр-адмиралы болды. Ресей флоты британдықтар мен голландтықтардың жүйесі бойынша үш бөлімге бөлінді. Өкінішке қарай, контр-адмирал Сейверс пен Гордонның арасында қызғаныш болды. Сейверс Копенгагенде дүниеге келген және 1708 жылы Дания короліне өзінің флотында қызмет еткен. Ұлы Петрдің капитандық қызметіне қабылданған ол кейде кемеде, кейде кемежайда, команданың бастығы болып жұмыс істеді. Ол өте ақылды, жалпы білімді, мінез-құлқы өте дәлірек және әдепті адам ретінде танымал болды. Сонымен қатар ол Еуропаның көптеген тілдерінде сөйлей де, жаза да білді, сондай-ақ орыс тілінде еркін сөйлей білді. Бірақ ол Томас Гордонға төзімділік таныта алмады. Сейверс контр-адмирал Гордонның кез келген бұйрықты орындау туралы талқылауларда қатысуына жол бермеді, тіпті патша талап еткен кезде де. Ол Ұлы Петр Гордонды өзіне қарағанда жоғары бағалаған және шын мәнінде патша Гордонды британдық офицер болғандықтан және Сиверске қарағанда жақсы әскери теңізде оқығандықтан, оны өзінен жоғары флоттың басқаруын алуға тағайындады. Сейверстен айырмашылығы, Гордон орысша сөйлемейді, бірақ голланд тілінде еркін сөйлейді. Гордон мен Зиверс арасындағы қақтығыс 1721 жылы 14 шілдеде, "Ханго-Хед" шайқасын еске алу банкетінде, патшаның қатысуымен екі адам арасында қатал дау-дамай туындаған кезде шықты. Гордон даниялықтардың өзіне деген мінез-құлқына наразылық білдіріп, Сейверс лейтенанттар мен барлық төменгі лауазымды адамдарды тағайындауға жауапты болғандықтан, ол даниялық және голландиялық командирлерге ең жақсы офицерлер мен ер адамдарды тағайындағанын атап өтті. Генерал-адмирал, граф Апраксин, контр-адмирал Сиверстің әрекеттерін ақтауға барынша тырысты және Гордон оны офицерлер мен ер адамдарды бөліп алғанда жақтастықпен айыптады деп мәлімдеді. Әңгіме барысында ол Гордонды Петр Ұлыға "сіздің адмирал" деп атады, бұл жақсы қабылдамады. Сиверс жорық соңында патшаның қызметінен кетуге ниеттенгендіктен, оны осылай қалдырды. Келесі күні Питер екі адмиралды шақырып алып, бір стакан шарап ішуге мәжбүр етті. 1726 жылы адмирал Гордон Вена келісімінің қатысушылары ретінде Ресейдің кез келген әрекетін алдын алу немесе болдырмау үшін Балтық теңізіне жіберілген адмирал сэр С. Вагнердің қол астындағы күшті британдық...
"I have a countryman of ours with me, who was pinned on me by our friends in London. I was ordered to put him into your hands, and I long for an opportunity to get him off my own. I don’t know if he was designed for my guide, but I find myself under a necessity of being his, for to take him out of his wooden world, he knows no more about travelling than a child of six. He is in a prodigious hurry to be at Dunkirk before Saturday. I wish to God he maybe soon wanted. He is in such haste that I was forced to go halves with him in hiring a packet boat at the rate of £5 on purpose to be almost “drounded,” or what was very near as extravagant a reason, to humour my fellow traveller, for we came over in so prodigious a storm that nothing but our light heads could have kept us from the bottom." He joined the Russian Navy of Peter the Great on 1 June 1717 and remained a Russian officer until his death on 18 March 1741. Gordon, who was now considered as a refugee, was engaged by the Tsar in Holland along with Captain Saunders, who is described as an Englishman, Captain Hay and Captain Lieutenants Urquhart and Serocoled; along with two land officers, all British. After Gordon arrived in Russia, the Jacobites saw an opportunity to interest the Tsar in their affairs. There were a number of letters sent to the Tsar for just this purpose: nine from Prince James (1721–30), two from the Earl of Mar (1716–1717), five from Captain Hay, and others. Promotion was soon to come since there were old Russian Admirals retiring. There were also newly built ships to be manned. On New Year's Day Prince Aleksandr Danilovich Menshikov was promoted Rear Admiral of the White, Captain Commodore Sievers made Rear Admiral of the Blue and Captain Commodore Gordon Rear Admiral of the Red. The Russian Fleet was divided into three sections after the system used by the British and the Dutch. Regrettably there was jealousy between Rear Admiral Seivers and Gordon. Seivers had been born at Copenhagen and served the King of Denmark in his navy about the year 1708. Having been engaged by Peter the Great as captain, he was sometimes employed on board, sometimes in the yard, as Under Equipage Master. He was reported as a man of excellent sense, general knowledge and very exact and methodical in his conduct. He was also able to speak and write most European tongues and was fluent in Russian. But he just could not stand Thomas Gordon. Seivers refused to suffer Rear Admiral Gordon to be present at discussions upon the executions of any orders even when required by the Tsar. He felt that Peter the Great esteemed Gordon before him and indeed the Tsar appointed Gordon to take charge of a fleet over his head on the strength of his having been a British officer and trained in a better navy than Sievers had. Unlike Seivers, Gordon could not speak Russian but was fluent in Dutch. The rift between Gordon and Sievers climaxed on 14 July 1721 when, at a banquet commemorating the battle of 'Hango Head,' a violent quarrel broke out between the two men in the presence of the Tsar. Gordon complained about the Dane's behaviour towards him and pointed out that, as Seivers was responsible for the appointments of lieutenants and all inferiors, he was appointing the best officers and men to the Danish and Dutch commanders. The General Admiral, Count Apraxin, did his best to justify the actions of Rear Admiral Sievers and maintained that Gordon had falsely accused him of partiality when dividing the officers and men. During his conversation he referred to Gordon as ‘your admiral’ to Peter the Great which was not well received. As Sievers was going to leave the Tsar's service at the end of the campaign, it was left like that. The next day Peter called the two admirals together and made them drink a glass of wine together hoping that this would end their bickering. In 1726 Admiral Gordon took out a fleet to meet the powerful British fleet under Admiral Sir C. Wagner that had been sent to the Baltic Sea to anticipate or prevent any action of Russia as a party to the Treaty of Vienna. However, since Gordon had told Catherine I that action was hopeless, courtesies were exchanged instead of cannonballs. On 6 May 1727 he was promoted to admiral and in November he became chief commander of the port of Kronstadt, a position he held until he died there in 1741. Gordon was in command of the Russian fleet that brought about the surrender of Danzig in 1734 (the Siege of Danzig). At that time the Russian Navy had grown in confidence and had been asserting the power of Russian ships in the Baltic. A claimant to the Polish throne, Stanisław Leszczyński, supported by King Louis XV of France, had been in hiding at Danzig. Eighteen hundred French soldiers had disembarked and a fleet lay at anchor nearby. The Russian Empress Anna ordered that Augustus III should be the new king of Poland. On 15 May it became necessary to supplement the fleet engaged at Danzig. Admiral Thomas Gordon sailed there with a squadron of fourteen battleships, five frigates, and several smaller vessels. Gordon had his flag on the 100 gun ship Peter I and II and arrived at Danzig on 1 June. The French finally failed to repulse the Russian army and navy and surrendered on 13 June. The dispute over, the Polish throne ended in favour of August III and Leszczyński quickly left Danzig, which was occupied by the Russian Army. This was to be Gordon's last battle and he finally took up the position as Governor of Kronstad (1). He knew the port of Danzig well since, apart from his times as a merchant seaman, he also escorted convoys of Scottish ships back to Scotland whilst in command of the Royal Mary. France had sent sixteen warships and three regiments to Leszczyński's aid, so it had been necessary for Russia to increase her attacking force, which she did by sending Gordon's ships. He flew his flag in the battleship Peter1 and 11 and commanded a fleet of fourteen battleships, five frigates, and several small vessels. He discharged guns for the 60,000 Russian and Saxon army at Pillau and then bombarded the fort of Weichselmünde and the French camp outside it. He captured a French frigate and a small vessel and recaptured three Russian vessels. His countryman Field Marshal Keith, writing from Javarof to congratulate Gordon on the Danzig expedition, said:
"All the Poles that I have seen assure me that the so sudden surrender of the town was entirely owing to appearance of the fleet which cut off all hopes of succours, and therefore they look on you, as the main instrument of the loss of their liberty, for that is their ordinary term for us who have been employed on this side of Poland."
Отбасы
Адмиралдың әйеліне қатысты туыстық аты дау туды. Бір дереккөз оны Кальдервудтық сэр Томас Эльфинстонның қызы деп атаса, екіншісі оны Абердинширдің Логидегі сэр Джеймс Эльфинстонның қызы деп атайды. Алайда, 1710 жылы оның әйелі Питмилли отбасының Уильям Монипенни мырзасының жесірі Маргарет Росс болды. Маргарет Джордж Росстің қызы деп саналады, 11-ші лорд Росс. Ол 1721 жылы қайтыс болып, патшаның қарындасының қабірінің жанында жерленген. Гордонның бұрын Морда бірге болған ұлы болған, ал тағы біреуі Томас Гордон, саудагер, 1806 жылы Санкт-Петербургте қайтыс болған. Оның үш қызы болды: Анна, Мэри және Жан; бұрынғысы Ардоктың сэр Генри Стирлингке үйленді. 1726 жылы Мэри Уильям Элмсалға тұрмысқа шықты, ол да Санкт-Петербургте. Жан Джон Янгқа тұрмысқа шықты, оның қызы Энн Янг 1738 жылы лейтенант Томас Маккензиге тұрмысқа шықты, ол 1736 жылы Ресей теңіз флотына қосылғаннан кейін екі жыл өткен соң. Олардың 1740 жылы туған ұлы болды, оның аты Томас Маккензи болды, ол Ресей теңіз флотында контр-адмирал дәрежесіне дейін көтерілді және 1783 жылы Севастополь қаласының негізін қалады. 1771 жылы 9 шілдеде жас Томас Маккензи 1770 жылы шілдеде Чезма шайқасында орыс-түрік соғысы кезінде түрік флотын жоюға ықпал еткен екі өрт кемесінің біріне сәтті жүзіп шыққандығы үшін IV сыныпты Киелі Георгий орденінің рыцары атағын алды.