Тайваньның әкімшілік бөлінісі және конституциялық өзгерістері

Кіріспе

Тайвань (Қытай Республикасы) көп деңгейлі заңды әкімшілік бөлімшелерге бөлінеді. Тайваньның күрделі саяси жағдайына байланысты, Конституцияның бастапқы нұсқасында белгіленген заң жүзіндегі жүйе мен бүгінгі күні қолданылып жүрген нақты жүйе арасында маңызды айырмашылықтар бар. ҚР Тайвань аймағын (еркін аймақ) өзінің бақылауындағы аумақтар ретінде анықтайды, ол конституциялық тұрғыдан екі провинция мен алты арнайы муниципалитетке бөлінеді, әр провинция қалалар мен округтерге бөлінген. 1997 жылы Конституцияға енгізілген түзетулерден кейін провинциялар өзін-өзі басқару құқығынан айырылып, Конституцияда номиналды бөлімшелер ретінде ғана сақталды, олардың басқару билігі болған жоқ. 2018 жылы провинциялық үкіметтер таратылды. Статистикалық мақсаттар үшін провинциялық шекаралар сақталды. Провинциялар іс жүзінде жұмыс істемейтіндіктен, Тайвань 22 субұлттық әкімшілік бірлікке (6 арнайы муниципалитет, 3 қала және 13 округ) бөлінген, олардың әрқайсысында сайланған басшы және жергілікті кеңес басқаратын жергілікті үкімет бар. Арнайы муниципалитеттер мен қалалар жергілікті басқару үшін аудандарға бөлінеді. Округтер қалалар мен округтік қалаларға бөлінеді. Бұл бірліктердің барлығы белгілі бір дәрежеде автономияға ие, сайланған басшылары мен жергілікті кеңестері бар, округтік үкіметпен бірлесіп жауапкершілікті бөліседі. Жергілікті үкіметтердің жауапкершілігіне немесе бір бөлігіне әлеуметтік қызметтер, білім беру, қала құрылысы, коммуналдық инфрақұрылым, су шаруашылығы, қоршаған ортаны қорғау, көлік және қоғамдық қауіпсіздік кіреді. 1949 жылы Тайваньға қайтып келген ҚР өзінің талап еткен аумағында 35 провинция, 12 арнайы муниципалитет, 1 арнайы әкімшілік аймақ (Хайнань) және 2 автономиялық аймақ (Тибет және Сыртқы Моңғолия) бар еді. Алайда, қайтып келгеннен бері ҚР тек Тайвань провинциясын және Фуцзянь провинциясының бірнеше аралдарын бақылайды. ҚР сонымен қатар даулы Оңтүстік Қытай теңізіндегі аралдардың бөлігі болып табылатын Спратли аралдарындағы Пратас аралы мен Тайпин аралын да бақылайды. Олар Тайваньға қайтып келгеннен кейін Каосиунг әкімшілігіне бағындырылды. 1949 жылдан бері үкімет өзінің бақылауындағы аумақта бірқатар өзгерістер жасады. Тайбэй 1967 жылы, ал Каосиунг 1979 жылы арнайы муниципалитетке айналды. Екі провинциялық үкімет те "жетілдірілді", олардың функциялары орталық үкіметке берілді (Фуцзянь 1956 жылы, Тайвань 1998 жылы). 2010 жылы Жаңа Тайбэй, Тайчунг және Тайнань арнайы муниципалитеттерге дейін жаңартылды. 2014 жылы Таоюань округі де Таоюань арнайы муниципалитетіне дейін жаңартылды. Бұл жоғары деңгейдегі әкімшілік бөлімдерді қазіргі күйіне жеткізді:

none

Taiwan (Republic of China) is divided into multi layered statutory subdivisions. Due to the complex political status of Taiwan, there is a significant difference in the de jure system set out in the original constitution and the de facto system in use today. The ROC defines the Taiwan Area (Free Area) as its actual controlled territories, which is constitutionally divided into two provinces and six special municipalities, with each province subdivided into cities and counties. After a constitutional amendment in 1997, the provinces became non self governing bodies and remained as nominal divisions under the constitution, with no governing powers. The provincial governments were abolished in 2018. Provincial borders remained for statistical purposes. With provinces non functional in practice, Taiwan is divided into 22 subnational divisions (6 special municipalities, 3 cities, and 13 counties), each with a local government led by an elected head and a local council. Special municipalities and cities are further divided into districts for local administration. Counties are further divided into townships and county administered cities, these divisions have a degree of autonomy with elected leaders and local councils, which share responsibilities with the county governments. Matters for which local governments are responsible or partially responsible include social services, education, urban planning, public construction, water management, environmental protection, transport and public safety. When the ROC retreated to Taiwan in 1949, its claimed territory consisted of 35 provinces, 12 special municipalities, 1 special administrative region (Hainan) and 2 autonomous regions (Tibet and Outer Mongolia). However, since its retreat, the ROC has controlled only Taiwan Province and some islands of Fujian Province. The ROC also controls the Pratas Island and Taiping Island in the Spratly Islands, which are part of the disputed South China Sea Islands. They were placed under Kaohsiung administration after the retreat to Taiwan. Since 1949, the government has made some changes in the area under its control. Taipei became a special municipality in 1967 and Kaohsiung in 1979. The two provincial governments were "streamlined", with their functions transferred to the central government (Fujian in 1956 and Taiwan in 1998). In 2010, New Taipei, Taichung, and Tainan were upgraded to special municipalities. And in 2014, Taoyuan County was also upgraded to Taoyuan special municipality. This brought the top level divisions to their current state:

According to Article 4 of the Local Government Act, laws pertaining to special municipalities also apply to counties with a population exceeding 2 million. This provision does not currently apply to any county, although it previously applied to Taipei County (now New Taipei City) and Taoyuan County (now Taoyuan City).

Жергілікті мемлекеттік басқару туралы заңның 4-бабына сәйкес, арнайы муниципалитеттерге қатысты заңдар 2 миллионнан астам халқы бар округтерге де қолданылады. Бұл ереже қазіргі уақытта ешқандай округке қолданылмайды, бірақ бұрын Тайбэй округіне (қазіргі Жаңа Тайбэй қаласы) және Таоюань округіне (қазіргі Таоюань қаласы) қолданылған.

Аумағы

1945 жылы Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Қытай Республикасы (1912–1949 жж.) Тайвань (Формоса) және Пэнху (Пескадорес) аралдарын Жапон империясынан алды. 1949 жылғы Қытай азамат соғысынан кейін ҚХР негізінен Тайвань аралы мен кейбір жағалау аралдарымен шектелді, ал Қытай Халық Республикасы (ҚХР) материкті бақылады. Дегенмен, ҚХР үкіметінің ресми карталарында барлық 35 провинциясын (ҚХР аумағына енбейтін провинциялар да бар) талап етуді жалғастырды және ҚХР енгізген өзгерістерді мойындамады. 1967 және 1979 жылдары ҚХР Тайбэй және Каосиунг қалаларын арнайы муниципалитеттер ретінде құрды, 2010 жылы тағы үш, ал 2014 жылы тағы бір муниципалитет қосылды. 2002 жылға дейін ҚХР, Чэн Шуйбянь басшылығымен 2002 жылы Сыртқы Моңғолиядан басқа, материктік Қытайдағы талаптарынан ресми түрде бас тартқан жоқ, бірақ Қытай материгін өзінің аумағының бір бөлігі ретінде көрсететін ресми карталарды жарияламады. Осы тарих Қытай Республикасының бос аймағында немесе Тайвань аймағындағы қазіргі Тайвань әкімшілік бөлінісінің екі түбірлі себебін көрсетеді. Тайвань провинциясы: Тайвань аралы (Формоса) және Пэнху (Пескадорес) – Жапон империясы кезінде Тайваньдың бөлінісінен мұраға алған. Фуцзянь провинциясы: Киньмэн (Кемой) және Мацу аралдары – ҚХР-ның Фуцзянь бөлінісінен мұраға алған жағалау аралдары. Бастапқы провинция 1949 жылғы Гуньнтоу шайқасынан кейін ҚХР және ҚХР арасында бөлінді. Сонымен қатар, ҚХР Оңтүстік Қытай теңізіндегі Пратас аралының және Спратли аралдарының бір бөлігін әлі де бақылайды. Бұлар бастапқыда Хайнань арнайы әкімшілік аймағының құрамында болған, бірақ 1996 жылы Каосиунг қаласының арнайы муниципалитетіне берілді. Бұл провинциялар 1998 жылы қайта құрылды және олардың үкіметтері 2019 жылы қызметін тоқтатты.

Бөлімшелердің өзгеруі

1949 жылдан бері үкімет өзінің бақылауындағы аумақта бірқатар өзгерістер жасады. Екі провинциялық басқарма қысқартылып, олардың көптеген функциялары орталық немесе округтік басқармаларға берілді. Алты арнайы муниципалитет құрылды. 1949 жылдан бері саяси-әкімшілік бөлініс жүйесіндегі ең даулы мәселе Тайвань провинциясының болуы болды, себебі оның өміршеңдігі Тайваньның саяси мәртебесіне қатысты кең ауқымды даудың бір бөлігі еді. 1998 жылдан бастап Тайвань провинциялық басқармасының көптеген міндеттері мен өкілеттіктері конституцияға түзетулер енгізу арқылы орталық үкіметке берілді. Фуцзянь провинциясының Фуцзянь провинциялық басқармасы 1956 жылдан бері қысқартылды. Қазіргі әкімшілік схема тиімсіз және аймақтық жоспарлауға кедерілді деп сынға ілісті. Атап айтқанда, көптеген әкімшілік қалалар нақты мегаполистік аймақтардан әлдеқайда кішіді, және әкімшілік қала мен оның айналасындағы аудандар арасындағы саясатты үйлестірудің ресми механизмдері жоқ. 2008 жылға дейін біріктіру мүмкіндігі төмен болды. Көптеген қалалардың саяси-демографиялық ерекшеліктері оларды қоршаған округтерден мүлдем өзгеше етіп, біріктіру перспективасын саяси жағдайға ұшырады. Мысалы, Гоминьдан Тайбэй қаласы, Тайбэй округі және Келунг қаласын Тайбэй астаналық аймағына біріктіру аймақтық жоспарлауды жақсартуға мүмкіндік береді деп мәлімдесе, Демократиялық прогрессивті партия бұл Тайбэй округі басқармасын тарату үшін жасалған сылтау екенін айтты, себебі ол кейде басқарған Тайбэй қаласы мен Келунг қаласының Гоминьданға дауыс беруге бейімдігінен оны жеңіп алуға тырысады. 2007 жылдың 1 қазанында Тайбэй округі Каосиун және Тайбэй қалаларымен бірдей деңгейдегі квази-муниципалитетке (準直轄市) дейін көтерілді. Бұл округке заңды муниципалитеттің ұйымдық және бюджеттік құрылымын алуға мүмкіндік берді, бірақ ол формальды түрде округ ретінде сақталды. Тайчунг округі мен Тайнань қаласы орталық үкіметтен ұқсас мәртебе беруді сұрады. Таоюань округі 2011 жылдың 1 қаңтарында 2 миллионнан аса халқы болғандықтан квази-муниципалитетке дейін көтерілді. Президент Ма Инцзюдің басшылығымен орталық үкімет көптеген округтер мен қалаларды қайта ұйымдастырды. 2009 жылы төрт бірігу және жаңа мәртебе беруге келісім берілді, олар 2010 жылдың 25 желтоқсанында күшіне енді, ал тағы бірі 2014 жылдың 25 желтоқсанында күшіне енді. Әкімшілік бөліністердегі өзгерістердің шолуы төменде келтірілген. Фуцзянь провинциясы Провинциялық астана 1949 жылы Фучжоудан Цзиньчжэньге (Киньмэн) көшірілді. 1956 жылы провинциялық басқарма қысқартылды және 2019 жылы таратылды. Тайвань провинциясы Провинциялық астана 1956 жылы Тайбэйден Чжунсин жаңа ауылына көшірілді. Провинциялық басқарма 1998 жылы қысқартылды және 2018 жылы таратылды. Каосиун қаласы Бұрын провинциялық қала болған, 1979 жылы арнайы муниципалитетке көтерілді. 2010 жылы бұрынғы Каосиун округі мен Каосиун қаласы біріктіріліп, жаңа Каосиун арнайы муниципалитеті құрылды. Жаңа Тайбэй қаласы Бұрынғы Тайбэй округі, 2010 жылы арнайы муниципалитетке көтерілді. Тайчунг қаласы 2010 жылы Тайчунг қаласы мен Тайчунг округі біріктіріліп, арнайы муниципалитетке көтерілді. Тайнань қаласы 2010 жылы Тайнань қаласы мен Тайнань округі біріктіріліп, арнайы муниципалитетке көтерілді. Тайбэй қаласы Бұрын провинциялық қала болған, 1967 жылы арнайы муниципалитетке көтерілді. Таоюань қаласы Бұрынғы Таоюань округі, 2014 жылы арнайы муниципалитетке көтерілді. Бұл Тайваньның (ТТК) жоғары деңгейдегі әкімшілік бөлінісін қазіргі күйіне жеткізді: әкімшілік функциясы жоқ 2 номиналды провинция және 6 арнайы муниципалитет; провинциялардың құрамында 13 округ және үш қала бар.

Since 1949, the government has made some changes in the area under its control. The two provincial governments were downscaled and much of their functions transferred to the central or county governments. Six special municipalities have been created. Since 1949, the most controversial part of the political division system has been the existence of Taiwan Province, as its existence was part of a larger controversy over the political status of Taiwan. Since 1998, most of the duties and powers of Taiwan Provincial Government have been transferred to the central government, through amendments to the constitution. The much smaller Fukien province, Fujian Provincial Government has been downsized since 1956. There has been some criticism of the current administrative scheme as being inefficient and not conducive to regional planning. In particular, most of the administrative cities are much smaller than the actual metropolitan areas, and there are no formal means for coordinating policy between an administrative city and its surrounding areas. Before 2008, the likelihood of consolidation was low. Many of the cities had political demographics which were very different from their surrounding counties, making the prospect of consolidation highly politically charged. For example, while the Kuomintang argued that combining Taipei City, Taipei County, and Keelung City into a metropolitan Taipei region would allow for better regional planning, the Democratic Progressive Party argued that this was merely an excuse to eliminate the government of Taipei County, which it had at times controlled, by swamping it with votes from Taipei City and Keelung City, which tended to vote Kuomintang. On 1 October 2007, Taipei County was upgraded to a quasi municipality (準直轄市) on the same level as Kaohsiung City and Taipei City. This allowed the county to have the organizational and budgetary framework of a de jure municipality, but it was still formally styled as a county. Taichung County and Tainan City lobbied the central government for similar status. Taoyuan County was also upgraded to a quasi municipality on 1 January 2011, as its population was above 2 million on the date of elevation. Under President Ma Ying jeou's administration, the central government has reorganized more counties and cities. Four mergers and promotions were approved in 2009 and became effective on 25 December 2010 and one more became effective on 25 December 2014. The summary of changes on administrative divisions are shown below. NameNotesFujian ProvinceThe provincial capital was moved from Fuzhou to Jincheng, Kinmen in 1949. The provincial government was downscaled in 1956 and dissolved in 2019. Taiwan ProvinceThe provincial capital was moved from Taipei to Zhongxing New Village in 1956. The provincial government was downscaled in 1998 and dissolved in 2018. Kaohsiung CityFormerly a provincial city, elevated to a special municipality in 1979. In 2010, a new Kaohsiung special municipality was established by merging former Kaohsiung County with the existing Kaohsiung City. New Taipei CityFormerly Taipei County, elevated to a special municipality in 2010. Taichung CityElevated to a special municipality by merging Taichung City and Taichung County in 2010. Tainan CityElevated to a special municipality by merging Tainan City and Tainan County in 2010. Taipei CityFormerly a provincial city, elevated to a special municipality in 1967. Taoyuan CityFormerly Taoyuan County, elevated to a special municipality in 2014. This brought the top level divisions of Taiwan (ROC) to its current state: 2 nominal provinces without administrative function and 6 special municipalities; and under the provinces, 13 counties and three cities.

Қалалар, округтер мен аудандар

Еліміздің 22 негізгі бөлімшесі 368 кіші бөлімшеге бөлінеді. Бұл 368 бөлімше келесідей жіктеледі. АтауыҚытай тіліндеПиньиньПэ̍х ōe jīБасқару түріӨзін-өзі басқаруЖоқ/БарТаулы халықтар ауылы山地鄉shāndì xiāngsoaⁿ tē hiongАуданБар24Ауылдық ауыл鄉xiānghiongАуданБар122Қалалық ауыл鎮zhèntìnАуданБар38Аудандық басқарылатын қала縣轄市xiànxiáshìkoān hat chhīАуданБар14Жергілікті халықтар ауданы原住民區yuánzhùmín qūgôan chū bîn khuАрнайы муниципалитетБар6Аудан區qūkhuАрнайы муниципалитет/ҚалаЖоқ164Жергілікті өкімет туралы заңға сәйкес, аудан ауылдар мен аудандық басқарылатын қалаларға бөлінеді. Аудан орталығы немесе 100 000 мен 500 000 арасында халқы бар елді мекен аудандық басқарылатын қалаға айналуы мүмкін. Арнайы муниципалитет немесе қала аудандарға бөлінеді. Ауылдар, аудандардағы аудандық қалалар және арнайы муниципалитеттердегі жергілікті халықтар аудандары да жергілікті өзін-өзі басқару органдары болып табылады. Әр бөлімшенің "ауылдық/қалалық/аудандық кеңсе" деп аталатын атқарушы органы және "ауылдық/қалалық/аудандық кеңес" деп аталатын заң шығару органы бар. Қала әкімдері, ауылдық/аудандық басшылар және барлық заң шығарушылар төрт жыл сайын өз құзырындағы халықпен сайланады. Арнайы муниципалитеттер мен қалалардағы қалыпты аудандар муниципалитет/қала әкімдігінің бөлімшелері ретінде басқарылады және жергілікті өзін-өзі басқару құқықтарына ие емес. Таулы халықтар ауылы мен аудандары Тайваньның жергілікті халықтарының көп санына байланысты құрылған, осы бөлімшелерде тек Тайваньның жергілікті халықтары ғана ауылдық/аудандық басшылар болып сайлана алады.

Төменгі деңгейдегі әкімшілік бөлімшелер

368 бөлімшелер ауылдар мен шағын аудандарға бөлінеді. АтауыҚытайшаПиньинПэ̍х ōe jīБасқарылатынNo. Ауылдық ауыл村cūnchhunТаулық жергілікті ауданАуылдық аудан7,835Қалалық ауыл里lǐlíАуылдық ауданАудандық басқарылымдағы қалаТаулық жергілікті ауданАуданШағын аудан鄰línlînАуылдық ауылҚалалық ауыл147,877 Ауыл әкімдері өз құзырындағы халықпен төрт жыл сайын сайланады. Шағын аудан әкімдерін ауыл әкімі тағайындайды.

Атқарушы Юаньның бірлескен қызмет көрсету орталықтары

Орталық үкімет Тайбэйден тыс жерде атқарушы Юаньдағы үкіметтік министрліктердің форпостары ретінде бес аймақтық бірлескен қызмет көрсету орталығын (JSC) басқарады. Бұл аймақтар Тайваньның Ұлттық кеңістікті дамыту жоспарында (臺灣地區國土綜合開發計劃) көрсетілген, оларды іс жүзінде үкіметтің деңгейі деп қарастыруға болады, мүмкін ағылшын аймақтары немесе Ресейдің федералды округтерімен теңестірілуі мүмкін.

Атауы (қытайша) | Құрылған күні | Қызмет көрсету аймағы
---|---|---
Оңтүстік Тайвань JSC (南部聯合服務中心) | 1 маусым, 1998 | Гаосюн, Пэнху, Пинтун
Орталық Тайвань JSC (中部聯合服務中心) | 14 мамыр, 2003 | Чанхуа, Миаоли, Нанту, Тайчунь
Шығыс Тайвань JSC (東部聯合服務中心) | 29 қыркүйек, 2007 | Хуалиен, Тайтун
Юньлин Чиayi Тайнань JSC (雲嘉南區聯合服務中心) | 27 наурыз, 2012 | Чиayi (қала және округ), Тайнань, Юньлин
Кинмен Мацу JSC (金馬聯合服務中心) | 18 қаңтар, 2017 | Кинмен, Льенцзян

Тайваньның солтүстік бөлігін ешқандай JSC қамтымайды, оның ішінде Синьчжу (қала және округ), Килунг, Жаңа Тайбэй, Тайбэй, Таоюань және Йилан. Оларға тікелей Тайбэйдегі атқарушы Юань штаб-пәтері қызмет көрсетеді.

Романшалау

Тайваньдық жер-су атаулары үшін қолданылатын романдық жазу округ деңгейінен жоғары Wade–Giles жүйесінің өңделген түрі болып табылады, ол түпнұсқадағы апострофтар мен дефистерді ескермейді, сондықтан мысалы, "Тайпей" "Т'ай пей" орнына, ал "Илан" "И лан" орнына қолданылады. "Келунг" және "Кинмен" сияқты пошталық романдық жазулар да бар. 2002 жылы Қытай Республикасы (ROC) Tongyong Pinyin жүйесін романдық жазудың ұлттық стандарты ретінде қабылдады. Көптеген қалалар мен округтер сол кезде өздерінің романдық жазуын Tongyong Pinyin жүйесіне ауыстырды. Дегенмен, Тайбэй және Тайчунг сияқты кейбір жергілікті басқару органдары Hanyu Pinyin жүйесін қолдануды шешті. 2009 жылы Tongyong Pinyin жүйесі Hanyu Pinyin жүйесімен алмастырылды. Қазіргі уақытта, көптеген әкімшілік бірліктер Hanyu Pinyin жүйесімен романдық жазуға ие, бірақ кейбір жергілікті үкіметтер әлі де Tongyong Pinyin жүйесін қолданады, мысалы, Гаосюн. 2011 жылы Қытай Республикасының Ішкі істер министрлігі Луканг және Тамсуи қалаларында тарихи романдық жазуды қайта жаңартып берді.