Кіріспе
Теренс Эвнухтың ежелгі римдік пьесасы (Евнух) - б.з.б. Бұл Теренстің өмірінде ең сәтті қойылымы болды. Св. Св. Бұл пьеса - Менандрдың грек тілінде жазған пьесасының еркін аудармасы. Бұл пьеса алғаш рет Римде өткен Мегалезия ойындарында б. з. б. 161 жылдың көктемінде қойылды. Бұл Теренстің алты пьесасының төртіншісі.
Eunuchus (The Eunuch) is a comedy written by the 2nd century BC Roman playwright Terence featuring a complex plot of rape and reconciliation. It was Terence's most successful play during his lifetime. Suetonius notes how the play was staged twice in a single day and won Terence 8,000 sesterces. The play is a loose translation of one written by Menander in Greek. The play was first performed at the Megalesian Games in Rome in the spring of 161 BC. It is the fourth of Terence's six plays.
Кейіпкерлер
Лахес - афиналық дворян, Федрия мен Хареяның әкесі. Кейбір қолжазбаларда оның есімі Демея деп жазылған. Федрия - бай афиналық жас жігіт, тай қызына ғашық. Харея - Федрияның інісі, Памфилаға ғашық. Ол оған қол жеткізу үшін евнух Дорус сияқты киінеді. Антифо Череяның досы, оған кешкі асқа барамыз деп уәде берілді. Хремес - Афиналық жас жігіт, Памфиланың інісі. Трассо - мақтанатын сарбаз. Гнато - Трасоның "паразиті", Трасоның айтқандарының бәріне келісетін адам, оны кешкі асқа шақыруды үміттендіреді. Дорус - Федрияның Таиландқа сыйлық ретінде сатып алған евнугі. Пармено Фаедрияның отбасына жататын құл. Донакс - Трассоның "армиясының" мүшесі. Санга Кук Трассоның үйінде және оның "армиясының" мүшесі, ол қолына губка ұстап келеді. Сималио - Трасоның "армиясының" тағы бір мүшесі. Сириск - Трасоның "армиясының" тағы бір мүшесі. Тайс - Афинада тұратын Родос аралынан келген шетелдік куртизан. Ол Памфиланы өзінің шынайы отбасымен қайта біріктіруге тырысады. Питиас Тайдың бас қызметшісі. Дориас Таиландтың тағы бір қызметші қыз. Кремстің кенже қарындасы Памфила бала кезінде ұрланып, Родоста тайдың қарындасы ретінде өсті. Ол Трассоның құлы болып сатып алынып, Афинаға тайларға сыйлық ретінде әкелінді. Софрона Памфиланың мейірбикесі. Эфиопиялық құл қыз Федрия тайларға сыйлық ретінде сатып алған құл. Пьесада оның диалогы жоқ.
Алдын ала сөз
Пролог - Теренстің еңбегі үшін кешірім, ол сол кезде өз жазбалары үшін шабуылға ұшырайды. Ол жазушылардың бір тобының мүшесі болған, ал оның шығармалары толықтай өзінен шыққан емес деп есептеледі. Ол өзінің Евнух шығармасында грек тілінен кейіпкерлерді көшіргенін жоққа шығармайды, бірақ егер сол кейіпкерлерге рұқсат берілмесе, қашып жүрген қызметшіге сурет салу немесе жақсы қарт әйелдерді, зұлым куртизандарды, тамақ жейтін паразитті, мақтанып жүрген сарбазды, өзгермелі адамды, қызметші алдаған қартты немесе тіпті махаббат, жек көру және күдікті пайдалану қалай рұқсат етіледі? Бір сөзбен айтқанда, бұрын айтылмаған ештеңе айтылмайды.
doesn't deny that in his Eunuch he has transported characters out of the Greek: but if the same characters will not be permitted, how is it more permissible to depict a servant on the run, or to make use of good old women, evil courtesans, a gluttonous parasite, a braggart soldier, a changeling, an old man duped by a servant, or even love, hate, and suspicion? In short, nothing is said that has not been said before.
Сюжет
Тайлық куртизанның екі сүйіктісі бар: Трассо есімді әскер офицері және көрші үйде тұратын бай жігіт Федрия. Пьесаның басында Тайс Федриядан қаладан бірнеше күнге кетуге жалбарынады, бұл оның Трассодан жас қыздың сыйлығын алуына жеткілікті. Бұл қызды, Памфиланы, Афинадан қарақшылар ұрлап алып, құлдыққа сатты. Тайс қызды өзінің түпкі отбасына қайтаруды қалайды. Федрия еріксіз кетуге келіседі, бірақ кетер алдында ол Тайс үшін өзінің жеке сыйлықтары бар екенін айтады, қара күң қыз және евнук. Ол осы сыйлықтарды беруді құлы Парменоға тапсырады. Көп ұзамай Памфила Тайстың үйіне жеткізіледі, оны Гнатхо деп аталатын "паразит" немесе Трассоның ілмегі сүйемелдеп жүреді. Енді Федрияның кіші інісі Харея да келіп қалады. Ол портта Памфиланы көріп, бірден ғашық болып, үйге дейін соңынан еріп келеді. Парменоның әзіл-оспақ ұсынысына сүйене отырып, сақалсыз Шаэра Таистың үйіне кіру үшін евнуктің орнына өзін ауыстыруға шешім қабылдайды және Парменоны ынтымақтастыққа мәжбүрлейді. Ол әскери қызметке кеткендіктен, Тайс пен оның үй қызметкерлері оның бет-әлпетін білмейді. Шареяның жоспары іске асады, және Тайс Трассомен үйден шыққан кезде ол Памфиланы зорлайды, содан кейін Тайстың қызметшісі Пифиас оны тауып алады, ол оқиға орныннан қашып кетеді. Таистың Памфиланың афиналық отбасымен жақсы қарым-қатынаста болу жоспары бұзылып кеткен сияқты. Осы кезде Федрия қайтып келеді және ағасының не істегенін біледі. Шарея Тайстың үйіне оралып, Памфилаға деген махаббатын түсіндіреді және оған үйленуге келіседі. Памфиланың ағасы Хремес өзінің жоғалған қарындасы қайтып келгеніне риза, Федрия мен Тайс татуласады, ал солдат пен Федрия Тайсты бөлісуге келіседі.
Федрия қаладан кетуге көндіріледі
1.11.2 (46206): ia6 (151 жол) Жас жігіт Федрия құлы Парменомен не істеу керектігі туралы кеңескен кезде: ол оны сыртқа шығарған қызы Таистың енді оны қайта шақырғанын айтады. Пармено оған абай болуды кеңес береді: егер ол әлсіздік көрсетер болса, ол оны басқарады. Федрия оның мінез-құлқының ашуын тудырғанын мойындайды, алайда ол сүйіспеншіліктен жанып тұр. Тайс есімді сарай қызы үйінен шығып, Федриямен сәлемдеседі. Парменодан жиі үзіліп, Тайс бала кезінде Родоста өзіне әпкедей болған, ұрланған афиналық қызбен бірге өскенін түсіндіреді. Таис Афинаға Карияға кеткен сүйіктісімен бірге келді; осы кезде ол Федриямен қарым-қатынасын бастады. Кездейсоқ бұл оның сүйікті сатып алған еді афиналық қыз, оны беруге ниеттенген тай сыйлық ретінде, бірақ ол кешіктірді беру, оған қызды ол көргенде, тай қазір басқа ғашығы бар. Енді Таис Федриядан басқа жігітпен екі күнге бірге болуға рұқсат беруін сұрайды, осылайша ол афиналық қызды алып, оны өзінің түпнұсқалық отбасына қайтарады. Федрияның ашуы түседі, бірақ ақыр соңында екі күнге елге баруға келіседі. Ол сондай-ақ, оның сұрауы бойынша, оған эфиопиялық құл қыз бен евнукті сатып алғанын айтады. Ол Парменоға бұларды оған жеткізуді тапсырады. Фаедрия мен Пармено ішке кіргеннен кейін Таис Фаедрияны бәрінен де артық жақсы көретінін айтады. 2.1 акт (207223): аралас ямбикалық және трохалық метрлер (17 жол) Фаедрия отбасының ауылдық үйіне бара жатқанда шығады. Ол Парменоға өзінің сыйлықтарын тайларға жеткізуге міндетті екенін еске салады. Федрия кеткеннен кейін Пармено Гнаттоның жақындап келе жатқанын көреді. Бұл Федрияның қарсыласынан келген сыйлық. 2.2 акт (224254): tr7 (31 жол) Гнато тыңдаушылармен сөйлесіп, өзі сияқты басқа бір адаммен қалай кездескенін, бірақ сәттіліксіз екенін айтады. Ол байлардың абыройын көтеріп, өзінің қалай жақсы өмір сүріп жатқанын мақтан етеді.
The young man Phaedria is discovered consulting his slave Parmeno about what to do: he says that his girlfriend, the courtesan Thais, who had shut him out, has now invited him back. Parmeno advises him to be careful: if he shows any weakness, she will control him. Phaedria confesses that her behaviour angers him and yet he is burning with love. – The courtesan, Thais, comes out of her house and greets Phaedria. With frequent interruptions from Parmeno, Thais explains that when she was a child she was brought up in Rhodes together with a kidnapped Athenian girl who was like a sister to her. Thais came to Athens in the company of her lover, who had gone off to Caria; it was at this time she started her relationship with Phaedria. By chance this lover of hers had bought the Athenian girl, intending to give her to Thais as a present; but he delayed giving her the girl when he saw that Thais now had another lover. Now Thais begs Phaedria to allow her two days with the other man, so that she can get the Athenian girl and restore her to her original family. – Phaedria is annoyed but eventually agrees to go to the country for two days. He also says he has bought her an Ethiopian slave girl and a eunuch, as she requested. He orders Parmeno to see that these are delivered to her. – When Phaedria and Parmeno have gone inside, Thais declares that she loves Phaedria more than anyone. Act 2.1 (207–223): mixed iambic and trochaic metres (17 lines)
Phaedria comes out, on his way to the family's country residence. He reminds Parmeno to be sure to deliver his presents to Thais. – As soon as Phaedria has gone, Parmeno sees Gnatho, a parasite, approaching, bringing a girl even more beautiful than Thais. This is evidently the present from Phaedria's rival. Act 2.2 (224–254): tr7 (31 lines)
Talking to the audience, Gnatho recounts how he just now met another man of the same kind as himself, but unsuccessful. He boasts how he himself makes a good living by flattering the egos of wealthy men.
Шарея пайда болады
2.2 (255291): ia7 (37 жол) Гнатхо өзінің және жігіттің базарға жеткенде, әр түрлі саудагерлер оған жақындап, оған жағымпазданып жатқанын айтады. Мұны көрген әлгі адам Гнатходан паразит болу өнерінде өз шәкірті болуға рұқсат беруін сұрады. Ол енді Парменоны көріп, оған сәлем береді. Пармено оған қатал жауап береді. Гнато қызды Тайстың үйіне алып кіреді, көп ұзамай қайтадан шығып кетеді. Кенеттен Пармено Федрияның кіші інісі Хареяның жақындап келе жатқанын көреді. Ол таңғалады, өйткені Шареа портта қоғамдық күзетте болуы керек. 2.3 акт (292322): көбінесе ia8 (21 жол) басқа метрлермен (9 жол) араластырылған. Шареяға ғашық болып қалған сияқты (ia8). (Пармено оның Федриядан да қатты күйзелгенін айтады.) Шарея Парменоны көріп, егер Шареяның махаббатқа қатысы болса, оған көмектесуге уәде еткенін еске салып, оған көптеген қыздардан айырмашылығы, 16 жастағы, күшті және жақсы терісі бар қызға ғашық болғанын айтады. Ол оны алуға бел буған . Бірақ ол оның қайда тұратынын білмейді. 2.3 акт (323351): ia6 (29 жол) Шарея Парменоға әкесінің туысы оны көшеде тоқтатып, кешіктірген кезде қызды көрмей қалғанын айтады. Пармено оны қыздың қайда екенін білетіндігіне сендіреді. 2.3 акт (352366): tr7 (15 жол) Пармено Шаэреяға қыздың солдат Трассодан көрші үйде тұратын Тайс деген куртизанға берілген сыйлық екенін айтады. Ол Федрияның өзінің жауабын жағымсыз евнухқа беруін айтады. Шарея евнухқа қызғанышпен қарайды, өйткені ол әдемі қызмен бірге бір үйде өмір сүреді. 2.3 акт (367390): ia8 (23 жол), tr7 (1 жол) Пармено шала-жанжалда Шареяға (ол әлі жас) евнук болып киінуге және оның орнына үйге кіруге кеңес береді (ia8). Оның таңғалуы үшін Шареа бұл идеяға (tr7) секіреді. Пармено жазадан қорқады, бірақ Шареяны тоқтата алмайды. Шарея Парменоға жоспарды жүзеге асыруға көмектесуді тапсырады (ia8).
Gnatho goes on to say that when he and the man reached the market all sorts of traders came up fawning on him. The man, seeing this, begged Gnatho to allow him to be his disciple in the art of being a parasite. – He now sees Parmeno and greets him. Parmeno replies rudely. Gnatho takes the girl inside Thais's house and shortly afterwards comes out again and departs. – Suddenly Parmeno sees Phaedria's younger brother Chaerea approaching. He is surprised since Chaerea is supposed to be on public guard duty at the port. Act 2.3 (292–322): mostly ia8 (21 lines) mixed with other metres (9 lines)
Chaerea appears to have fallen madly in love (ia8). (Parmeno comments aside that he seems even worse smitten than Phaedria.) Chaerea sees Parmeno and, reminding him that he had often promised to help if ever Chaerea had a love affair, tells him he has fallen for a girl who, unlike most girls, is strong and buxom with a good complexion, 16 years old. He is determined to have her (ia6). But he doesn't know where she lives (ia7). Act 2.3 (323–351): ia6 (29 lines)
Chaerea tells Parmeno that he had lost sight of the girl when a relative of his father had stopped him in the street and delayed him. Parmeno reassures him that he knows where the girl is. Act 2.3 (352–366): tr7 (15 lines)
Parmeno informs Chaerea that the girl is a gift from the soldier Thraso to the courtesan Thais, who lives next door. He says that Phaedria for his part is offering an unsightly eunuch. Chaerea envies the eunuch since he is going to live in the same house as the beautiful girl. Act 2.3 (367–390): ia8 (23 lines), with tr7 (1 line)
Parmeno jokingly suggests that Chaerea (who is still only a youth) should dress up as the eunuch and go into the house instead of him (ia8). To his surprise Chaerea jumps at the idea (tr7). Parmeno is afraid of being punished but fails to deter Chaerea. Chaerea orders Parmeno to help him carry out the plan (ia8).
Шарея Памфиланы зорлайды
Акт 3.13.3 (391538): ia6 (148 жол) Парменоның жасырын бақылауында сарбаз Трассо мен оның паразиті Гнат келді. Трассо патшамен достық қарым-қатынасын мақтан тұтады, ал Гнатто оған жағымпазданады. Ол Трасоға егер Таис Федрияны артық көретін болса, онда ол афиналық қыз Памфиланы мақтап жауап беруі керек деп кеңес береді. Тайлар шығып, Трассоны қарсы алады. Пармено алға шығып, Федрияның сыйлықтарын қабылдауын сұрайды. Ол қара түсті қызды және евнук киімін киген Шареяны алып келеді. Трассо мен Гнато бұл сыйлықтардың құны аз екенін мәлімдейді. Пармено Тайсқа Федраның басқа ғашықтармен бірге уақыт өткізгеніне қуанатынын айтады. Тайс жаңа құлдарды алып, бірнеше қызметшілермен бірге сыртқа шығады. Трасомен бірге кетер алдында ол өзінің қызметші қыздарының бірі Пифиасқа егер белгілі бір Кремес келсе, оны күтіп тұруын немесе кейінірек қайтып келуін өтіну керектігін, әйтпесе Пифиас оны өзіне әкелуі керектігін айтады. Олар кетіп барады. Енді Хремес (Памфиланың інісі) келеді. Ол өзінің жеке сөзінде тайлықтар оның жоғалған қарындасы туралы барлық сұрақтарды қалай қойғанын баяндайды. Пифий онымен амандасып, ертең күте тұруын немесе қайтуын сұрайды; Крем бас тартқан кезде Пифий басқа қызметші қыздан, Дориастан, оны Тайсқа алып баруын сұрайды. Олар кетіп барады. 3.4 акт (539548): ia7 (10 жол) Антифо деген Хареяның досы келеді. Оның айтуынша, Шареа сол күні әріптестерінің пікникке шығуын ұйымдастырған, бірақ ештеңе жасамай жоғалып кеткен. Кенеттен ол Таистың үйінен евнук киімінде шыққан Шареяны көріп, таңғалады. 3.5 акт (549561): iambic және trochaic метрлерінің араласқан (13 жол) Chaerea қуанышпен ән шырқайды. Антифо оған қарсы шығып, оның ақылдан адасып кеткенін сұрайды. 3.5 акт (562591): ia8 (30 жол) Шарея Тайстың үйіне қалай кіргенін және қабырғада Дананы жасырын түрде үйіне кіргізіп, оны азғырып жатқан Юпитердің суретін қалай көргенін егжей-тегжейлі сипаттайды. Акт 3.5 (592614): ia7 (23 жол) Ол Памфила ваннаға түсіп, оны қалай зорлағанын айтады. Ол Антифоны тойдың дайын екеніне сендіреді. Антифо Шареяға киімін ауыстыруды ұсынады, бірақ Шарея әкесімен немесе ағасымен кездесуден қорқады, сондықтан Антифо оның орнына үйінде киімін ауыстыра алады дейді. Екі жігіт бірге кетіп қалады. 4.1 акт (615628): Трокаикалық және иамбикалық метрлер (tr8, tr7, ia8, tr7 аяқтау) (14 жол) Кезекші қыз, Дориас, Кремді тойға ертіп келген, қайтып келеді және Трассонды Тайдың бәсекелес сүйіктісі деп ойлап, Кремге қалай ренжігенін айтады. Дориас кетер алдында Тайс оған алтын әшекейлерін сақтап қалу үшін берді.
Secretly observed by Parmeno, the soldier Thraso and his parasite Gnatho arrive. Thraso is boasting of his friendship with a king, while Gnatho flatters him. He advises Thraso that if Thais seems to prefer Phaedria, he should respond by praising Pamphila, the Athenian girl. – Thais comes out and greets Thraso. Parmeno steps forward and asks her to accept Phaedria's presents. He brings out a black girl and Chaerea, dressed up as a eunuch. Thraso and Gnatho declare that these presents are of small value. Parmeno tells Thais that Phaedria will be happy to share her time with other lovers. Thais takes the new slaves inside and comes out again with some attendants. Before she departs with Thraso, she gives instructions to one of her maids, Pythias, that if a certain Chremes arrives, she is to beg him to wait for her or come back later, or else Pythias should bring him to her. They depart. – Chremes (Pamphila's brother) now arrives. In a soliloquy he relates how on his previous visit Thais had asked him all sorts of questions about his missing sister. Pythias greets him and begs him to wait or return tomorrow; when Chremes refuses, Pythias asks another maid, Dorias, to take him to Thais. They depart. Act 3.4 (539–548): ia7 (10 lines)
A friend of Chaerea called Antipho arrives. He says that Chaerea was responsible for organising a picnic for a group of colleagues that day but had disappeared with nothing done. Suddenly he is surprised to see Chaerea coming out of Thais's house dressed as a eunuch. Act 3.5 (549–561): mixed iambic and trochaic metres (13 lines)
Chaerea is singing deliriously with delight. Antipho accosts him and asks if he is mad. Act 3.5 (562–591): ia8 (30 lines)
Chaerea describes in detail how he gained admission to Thais's house, and how on the wall he had seen a picture of Jupiter seducing Danae by covertly entering her house. Act 3.5 (592–614): ia7 (23 lines)
He tells how he waited for a suitable opportunity after Pamphila had had a bath and then ravished her. – He assures Antipho the feast is already prepared. Antipho suggests Chaerea goes to change his clothes, but Chaerea is afraid to meet his father or brother, so Antipho says he can change at his house instead. The two young men go off together. Act 4.1 (615–628): mixed trochaic and iambic metres (tr8, tr7, ia8, ending tr7) (14 lines)
The slave girl, Dorias, who had escorted Chremes to the feast, returns and recounts how Thraso had got annoyed with Chremes, thinking him a rival lover of Thais. Before Dorias left, Thais had given her her gold jewellery to keep safe.
Федрия шындықты біледі
4.2 акт (629642): ia6 (14 жол) Федрия елден оралып, сол жерде қалу туралы ойының өзгергенін түсіндіреді. 4.3-акт (643667): iambic және trochaic метрлері араласқан, ia8 (25 жол) аяқтау Тайдың қызметші қызы Пифиас қиын жағдайда шығады. Ол Федрияға оның евнугі Памфиланы зорлағанын айтады. Федрия таңғалып, үйіне барып, евнукті іздеп табады. 4.4 акт (668702): ia6 (35 жол) Федрия евнух Дорусты шығарады, бірақ Пифий зорлаушы оны емес, 16 жастағы баланы екенін айтады. Сұхбат кезінде Дорус Шарея Парменомен бірге келгенін және онымен киім алмасуға уәде бергенін айтады. 4.4-ші акт (703726): tr7 (24 жол) Федрия Дорусқа тағы да сұрақ қояды. Дорус басында өз әңгімесін қайталайды, бірақ Федрия ашуланғанда, ол оны мойындамайды. Федрия Дорусты алып кіреді. Дориас Пифиасқа тайларға евнухтың қашып кеткенін айтудан басқа ештеңе айтпауын айтады.
Phaedria returns from the country explaining that he had changed his mind about staying there. Act 4.3 (643–667): mixed iambic and trochaic metres, ending ia8 (25 lines)
Thais's maid Pythias comes out in a distressed state. She tells Phaedria that his eunuch has raped Pamphila. Phaedria is astonished and goes home to look for the eunuch. Act 4.4 (668–702): ia6 (35 lines)
Phaedria brings out Dorus, the eunuch, but Pythias says the rapist wasn't him, but a 16 year old boy. When interrogated Dorus reveals that Chaerea had come with Parmeno, and had insisted on swapping clothes with him. Act 4.4 (703–726): tr7 (24 lines)
Phaedria interrogates Dorus again. Dorus at first repeats his story but when Phaedria gets angry, he denies it. Phaedria takes Dorus inside. Dorias advises Pythias to say nothing to Thais except that the eunuch has run away.
Хремес Тайдың үйін қорғауға көмектеседі
4.5 акт (727738): ia8 (11 жол), ia6 (1 жол) Памфиланың ағасы Хремес кішкене мас болып келеді; ол алкогольге дағдыланбаған сияқты. Ол Питиасқа тойда жанжал болғанын айтады. 4.6 акт (739754): tr8 (8 жол) кейін аралас (8 жол) Тайс келеді және Хремеске бүкіл дау-дамай үйде отырған қарындасы туралы екенін шұғыл түрде түсіндіреді. Ол Питиасқа барып, танып-білу белгілерін (ia7) әкелуді айтады. 4.6 акт (755770): tr7 (16 жол) Ол Кремеске әпкесін солдаттан қорғау үшін қалуға тура келетінін айтады. Хремес жауынгердің жақындағанын көргенде, қашамын деп ойлайды, бірақ тайлар оған кедергі жасайды. Олар үйге кіреді. 4.7 акт (771787): ia8 (17 жол) Трассо Гнатхомен және тағы төрт адаммен Тайстың үйіне шабуыл жасауға дайын келеді. Тай мен Креме терезеге шығады. 4.7 акт (788816): tr7 (29 жол) Трассо тайлардың оған сыйлық үшін бірнеше күнді уәде еткеніне наразылық білдіреді. Ол қызды қайтаруды талап етеді. Хремес терезеден қыздың ерікті афиналық және оның өз қарындасы екенін айтады. Трассо мен оның адамдары кетіп барады.
Pamphila's brother Chremes arrives, slightly drunk; he seems to be not used to alcohol. He tells Pythias that at the banquet there was a violent quarrel. Act 4.6 (739–754): tr8 (8 lines) then mixed (8 lines)
Thais arrives and explains to Chremes urgently that the whole quarrel is about his sister, who is in the house. She tells Pythias to go and fetch the recognition tokens (ia7). Act 4.6 (755–770): tr7 (16 lines)
She says Chremes needs to stay to protect his sister from the soldier. Chremes, when he sees the soldier approaching, makes as if to run away, but is prevented by Thais. They all go into the house. Act 4.7 (771–787): ia8 (17 lines)
Thraso arrives with Gnatho and four other men, ready to storm Thais's house. Thais and Chremes appear at a window. Act 4.7 (788–816): tr7 (29 lines)
Thraso protests that Thais promised him several days in return for his present. He demands that she give the girl back. Chremes calls from the window that the girl is a freeborn Athenian and his own sister. Thraso and his men depart.