Кіріспе
Қоғамды құру қағидалары туралы ой жүргізуге арналған ой эксперименті. Түпкілікті позиция (ТП), көбінесе білімсіздік пердесі деп аталады, өзара тәуелділікке негізделген қоғамды құру қағидаларын қарастыруға арналған ой эксперименті. "Түпкілікті позиция" және "Білімсіздік пердесі" терминдерін американдық философ Джон Ролз енгізген, бірақ аталған ой экспериментін Уильям Викри және Джон Харсаньи жасаған.
The original position (OP), often referred to as the veil of ignorance, is a thought experiment used for reasoning about the principles that should structure a society based on mutual dependence. The phrases original position and veil of ignorance were coined by the American philosopher John Rawls, but the thought experiment itself was developed by William Vickrey and John Harsanyi
In the original position, you are asked to consider which principles you would select for the basic structure of society, but you must select as if you had no knowledge ahead of time what position you would end up having in that society. This choice is made from behind a "veil of ignorance", which prevents you from knowing your ethnicity, social status, gender and, crucially in Rawls' formulation, your or anyone else's idea of how to lead a good life. Ideally, this would force participants to select principles impartially and rationally. In Rawls's theory the original position plays the same role that the "state of nature" does in the social contract tradition of Thomas Hobbes, and John Locke. The original position figures prominently in Rawls's 1971 book, A Theory of Justice. It has influenced a variety of thinkers from a broad spectrum of philosophical orientations.
Түпкілікті позицияда сізден қоғамның негізгі құрылымы үшін қандай қағидаларды таңдау керектігі сұралады, бірақ сіз бұл қоғамда қандай орынға ие болатыныңызды алдын ала білмейтіндей таңдауыңыз керек. Бұл таңдау "білімсіздік пердесі" артында жасалады, ол сізге өз ұлтыңызды, әлеуметтік статусыңызды, жынысыңызды және, Ролздың тұжырымы бойынша, сіздің немесе кез келген адамның жақсы өмір сүру туралы ұғымын білуге кедергі келтіреді. Мұндай жағдай қатысушыларды принциптерді әділ және рационалды түрде таңдауға мәжбүрлейді. Ролздың теориясында түпкілікті позиция Томас Гоббс пен Джон Локктың әлеуметтік келісім-шарт дәстүріндегі "табиғи жағдайдың" атқаратын рөлін орындайды. Бұл тұжырым 1971 жылы жарық көрген "Әділет теориясы" атты кітабында маңызды орын алған. Ол философиялық бағыттардың кең спектрінен түрлі ойшылдарға ықпал етті.
The original position (OP), often referred to as the veil of ignorance, is a thought experiment used for reasoning about the principles that should structure a society based on mutual dependence. The phrases original position and veil of ignorance were coined by the American philosopher John Rawls, but the thought experiment itself was developed by William Vickrey and John Harsanyi
In the original position, you are asked to consider which principles you would select for the basic structure of society, but you must select as if you had no knowledge ahead of time what position you would end up having in that society. This choice is made from behind a "veil of ignorance", which prevents you from knowing your ethnicity, social status, gender and, crucially in Rawls' formulation, your or anyone else's idea of how to lead a good life. Ideally, this would force participants to select principles impartially and rationally. In Rawls's theory the original position plays the same role that the "state of nature" does in the social contract tradition of Thomas Hobbes, and John Locke. The original position figures prominently in Rawls's 1971 book, A Theory of Justice. It has influenced a variety of thinkers from a broad spectrum of philosophical orientations.
Тарих
Надандықтың пердесі деген ұғым ғасырлар бойы Джон Стюарт Милл және Иммануил Кант сияқты философтар басқа атаулармен қолданып келді, олардың еңбектері әлеуметтік келісімшарт туралы ұғымды талқылады, Адам Смит өзінің "бейтарап бақылаушы" немесе идеалдық бақылаушы теориясымен. Джон Харсаньи бұл ұғымды экономикада ресмилендіруге көмектесті және ол әлеуметтік келісімшартты қолдаушы аргумент емес, пайдалылықты қолдаушы аргумент екенін айтты, себебі рационалды агенттер ең нашар жағдайлардағы немесе максимумдық нәтижелерді емес, күтілетін нәтижелерді қарастырады. Харсаньи бастапқы жағдайдағы адам минимакс таңдаудың орнына күтілетін пайдасын барынша арттырады деп дәлелдеді. Джон Роулз бұл терминді 1971 жылғы "Әділет теориясы" кітабында кеңінен пайдаланды. Қазіргі зерттеулер "перденің артында" шешім қабылдаушының таңдауын сипаттайтын әртүрлі шешімдер теорияларына бағытталған. Сонымен қатар, Майкл Молер моральдық тұрғыдан алғанда, шешімдер теориясы міндетті түрде надандықтың пердесі үшін маңызды емес екенін, бірақ перденің моделі ретінде қолданылатын нақты моральдық идеалдар маңызды екенін көрсетті. Моральдық тұрғыдан қарағанда, бір ғана надандықтың пердесі жоқ, оның көптеген түрлері бар.
Сындар
Анархия, мемлекет және утопия (1974) кітабында Роберт Нозик бастапқы позиция әділдіктің бастапқы нүктесі болатынын, бірақ еркін алмасу арқылы осы үлестіруден туындаған кез келген теңсіздік те әділ екенін, ал кез келген қайта бөлу салығы адамдардың бостандығына қол сұғу екенін айтады. Ол сондай-ақ, Ролздың бастапқы позицияға максимин қағидасын қолдануы тәуекелден қашуды шектен тыс деңгейге жеткізеді және осыдан надандықтың сақинасы артында тұрғандарға да жарамсыз деп санайды. Либерализм және әділдіктің шектері (1982) кітабында Майкл Сэндл Ролздың білімсіздік пердесі туралы түсінігін сынап, жеке адамның сенімдер мен наным-сенімдерден (соңғы кезде – өзінен) толығымен бас тартуы мүмкін емес екенін көрсетті, бұл Ролздың ой эксперименті үшін қажет. Соңғы кезде Ролздың теориясының психологиялық мүмкін еместігі, Ролздың ұсынысының кейбір мәселелі тұстарын көрсететін зерттемелерде, мүмкін болатын әлемдерді пайдалану арқылы айқындалды. 1987 жылғы эмпирикалық зерттеуде Фролих, Оппенгеймер және Эви әртүрлі уақыттар мен мәдени орталардағы адамдардың симуляцияланған бастапқы позицияда орташа деңгейді максималдауға (көпшілік жағдайда) және белгілі бір ең төменгі шектемеге (кез келген үлестірімдегі ең жағдайсызы үшін ең аз) келісетінін көрсетті. Раулздың «айырмашылық қағидасы» туралы анықтамасына қарағанда, (симуляцияланған) бастапқы позицияда әділдіктің әлдеқайда талаптары аз үлестіру қағидаты келісілгені, әділдіктің космополиттік қолданылуына қарсылық оның сыншылары елестететіндей күшті болмауы мүмкін екенін білдіреді. Иэн Кинг «Жақсы шешім қабылдау және әрқашан дұрыс болу» (2008) еңбегінде бастапқы позициядағы адамдар тәуекелден қашпауы керек екенін, оларды максиминге қарағанда көмек қағидасын қабылдауға итермелейтінін (егер сіздің көмегіңіз оған сізге қарағанда құндырақ болса, біреуге көмектесіңіз) айтады. Гарольд Энтони Ллойд 2016 жылы HuffPost блогында Ролздың білімсіздік пердесі болжамдық емес, шын мәнінде бар екенін, өйткені барлық адамдар өздерінің немесе басқалардың болашағын білмейді, ал Ролс және басқалар мұндай шын мәніндегі білімсіздік пердесінің өзара байланысты моральдық және практикалық салдарларын мойындамады деп мәлімдеді.