Кіріспе

Англияның Шығыс Мидлендсіндегі канал

Честерфилд каналы – Англияның Шығыс Мидлендсіндегі тар канал. Жергілікті тұрғындар оны «Cuckoo Dyke» деп атайды. Бұл Джеймс Бриндли жобалаған соңғы каналдардың бірі, ол құрылыс кезінде қайтыс болды. Канал 1777 жылы ашылды және 74 км қашықтықта, Нотингемширдегі Батыс Стоквиттегі Трент өзенінен Дербиширдің Честерфилд қаласына дейін созылды. Ол Киветон паркіндегі Норвуд туннелі арқылы өтеді, сол кездегі Ұлыбританияның ең ұзын туннельдерінің бірі. Каналдың негізгі мақсаты – Дербиширден көмір, әк тас және қорғасын, Честерфилдтен темір, сондай-ақ Дербиширге жүгері, ағаш, азық-түлік және басқа да тауарларды экспорттау болды. Вестминстер сарайы үшін тас Солтүстік Анстон, Ротерхэмде қазылып, канал арқылы тасымалданды. Канал 1789 жылдан бастап үнемі пайда әкеліп, дивиденд төледі. Теміржол пайда болғаннан кейін, иелерінің бірі теміржол компаниясын құрды. Канал Манчестер, Шеффилд және Линкольншир теміржолы компаниясының бір бөлігі болды. Оның кейбір бөліктерін теміржолға айналдыру жоспарлары болғанымен, ол канал ретінде дамып келе берді. 1907 жылы жергілікті көмір шахталарының құлауы салдарынан Норвуд туннелі құлады, нәтижесінде канал екіге бөлінді. Кейіннен Честерфилд бөлігінің негізгі мақсаты темір өнеркәсібін сумен қамтамасыз ету болды, ал коммерциялық тасымалдау 1950 жылдардың соңына дейін Уорксоптан Вест Стоквитке дейін жалғасты. Канал 1961 жылы ресми түрде жабылды, бірақ оны сақтап қалу үшін белсенділер күресті. 1968 жылғы Көлік туралы заңға сәйкес Уорксоптан Стоквитке дейінгі бөлік «демалыс жолы» деп тағайындалды, яғни ол демалыс мақсатында пайдаланылатын болады. Қалған бөлігі «қалдық су жолы» ретінде белгіленді, ал оның бөліктері сатылды, Килмарш арқылы өтетін учаскеде тұрғын үйлер салынды. 1978 жылы Честерфилд каналын қайта жаңғырту мақсатымен Честерфилд канал қоғамы құрылды, ол 1997 жылы Честерфилд канал трестіне айналды. Бастапқыда кеме жүзуге жарамды бөлікті Уорксоптан тысқары қарай кеңейтуге тырысты, бірақ ілгерілеу баяу болғандықтан, Честерфилд бөлігіне көшті. 2017 жылға қарай 5 миль (8 км) канал, оның ішінде бес бастапқы шлюз және Ставели бассейніндегі жаңа шлюз кеме жүзуге жарамды болды. Шығыс бөлігі 1995 және 2003 жылдар аралығында Ротэрхэм қаласына жақын жердегі Киветон паркіне, Норвуд туннелінің аузына дейін қайта жаңғыртылды. Бұл жұмыс Derelict Land Grants, English Partnerships және Heritage Lottery Fund қаржыландыруымен жүзеге асырылды. Екі кеме жүзуге жарамды бөлікті байланыстыру үшін бастапқы бағыттың 9 милінен (14 км) азы қалпына келтірілуі керек. Бұл үшін Килмарш қаласындағы тұрғын үйлерді айналып өту және қалпына келтірілмейтін Норвуд туннелінің көп бөлігін ауыстыру үшін жаңа канал участаларын салу қажет. Шығыс бөлігін Canal and River Trust басқарады, ал батыс бөлігін Дербишир округі кеңесі басқарады. Оған Тэптон Парктің солтүстігінде орналасқан Тэптон Локк келушілер орталығы және Холлингвуд Хабы кіреді, ол трест кеңселерін, кездесу бөлмелерін және кафемен қамтамасыз етеді. Ол Холлингвуд шлюзінің жанында орналасқан және жаңартылған шлюз үйінің артқы жағында салынған үлкен жаңа ғимараттан тұрады.

Тарих

Дербиширде қорғасын кем дегенде 1300 жылдан бері коммерциялық ауқымда өндіріліп келген, бірақ көлік инфрақұрылымының нашарлығы индустрияның дамуына кедергі келтірді. Қорғасын шошқалары ат арбаларымен Баутриге, Идл өзеніндегі кемежайларға тасымалданды. Кішкентай қайықтар оларды Трент өзеніне жеткізіп, одан әрі тарату үшін үлкен кемелерге ауыстырылды. Жолдарды дұрыс күтіп-ұстау жүйесі болмағандықтан, жер үстінен арбалар мен вагонды пайдалану мүмкін болмады. Идл өзені де су тасқыны мен құрғақшылыққа ұшырады, бірақ басқа амал болмады, сондықтан индустрия қиындықтарға қарамастан дамыды. 1719 жылы Дервент кеме жолы ашылды, ол Дербиден Трент өзеніне дейін созылды, бірақ ол Идлге қарағанда сенімсіз болды және Баутри арқылы саудаға елеулі әсер етпеді. Лондондық қорғасын компаниясы, ірі саудагерлердің бірі, қорғасын және көмір өндірумен айналысатын басқа да тараптармен бірге мүмкін болатын шешімдерді іздеді, және оларға бірнеше көрнекті жер иелері қосылды. Канал салу идеясы минералдық құқықтардың иелерінен туды. Лондондық қорғасын компаниясы Девоншир герцогымен, Ньюкасл герцогымен және басқалармен кездесті, бірақ ұсыныстарды Честерфилд, Уоркшоп және Ретфорд қалалары белсенді түрде қолдады. Ретфорд 1720 жылы Баутриден қалаға дейін Идл өзенін жақсартуға бағытталған Парламент актісін алды, бірақ жобаны іске асыру үшін көп жұмыс істелмеді. Ретфорд базар қаласы болғандықтан, кірпіш және плитка да өндірді, құм қорына ие болды және ауыл шаруашылығы өнімдерін өндірді. 1769 жылы басқару тобы ұсынылған каналдың артықшылықтарын мақтайтын памфлет шығарды, ол барлығына қол жетімді болды, бірақ негізінен Ньюкасл герцогы, Лорд Джордж Август Кавендишке және Дербиширдің парламенттік өкілі Годфри Багналл Кларкке арналған еді. Каналдың бағытын Джеймс Бриндли мен Джон Варли зерттеді және құны 94 908 фунт 17 шиллингке бағаланды. Бриндли 1769 жылдың 24 тамызында Уоркшопта өткен жиналыста ұсыныстарын таныстырды. Баутри тарапы Джон Грандиден екінші зерттеу жүргізуді сұрады. Ол Бриндлидің Ширёакстағы бағытына қосылатын Стоквиттен Баутриге, содан кейін Скруби, Блайт және Карлтон арқылы қысқа бағытты ұсынды. Грандидің бағыты қысқа болды және құны 71 479 фунт 6 шиллинг 9 1/2 пенниге бағаланды. Грандидің бағыты айтарлықтай арзан болғанымен, ол Уоркшоп пен Ретфордты қамтымады, ал инвесторлар Бриндлидің бағытын жақтады. Парламентке өтініш берілді және Парламент актісі 1771 жылдың 28 наурызында Корольдік бекітілуді алды, ол "Дерби графтығындағы Честерфилдтен, Уоркшоп және Ретфорд арқылы немесе жанынан, Нотингем графтығындағы Стоквитте немесе жанындағы Трент өзеніне қосылатын кеме жүретін кесік немесе канал жасау туралы акт" деп аталды. Жарнамалаушылар жүз жетпіс төрт адамнан тұрды, олардың арасында Девоншир герцогы, Ньюкасл герцогы, Лорд Скарсдейл, Йорк деканы және Сэр Сесил Рэй болды. Олар "Честерфилдтен Трент өзеніне дейінгі каналды пайдаланудың меншік иелері компаниясы" деген атпен біріктірілді және құрылысты қаржыландыру үшін әрқайсысы 100 фунттан тұратын мың акцияны жинауға уәкілдік алды, жалпы сомасы 100 000 фунтты құрады. Акт қабылданғаннан кейін Бриндлидің басшылығымен құрылыс жұмыстары басталды. 1772 жылдың қыркүйегінде Бриндли қайтыс болғаннан кейін Джон Варли жұмыс кеңсесінің басшысынан резидент инженерге ауысты, ал Бриндлидің жеңістігі Хью Хеншалл консультативтік рөлде тағайындалды. Ол үш айда бір рет тексеру жүргізуге келісті. 1773 жылы Хеншалл бас инженер болды, ал Джон Варли жобада жұмыс істеуді жалғастырды. 1773 жылдың тамызына қарай Ширёакс пен Уоркшоп арасындағы бөлім дерлік аяқталды, ал компания Ширёакста қайықтар құрылысына арналған жұмыс істеді. Қайықтар құрылыс қалдықтарын тасымалдауға, сондай-ақ көмір жеткізуге пайдаланылды. 1774 жылдың 6 сәуірінде канал Ширёакстан Уоркшопқа дейін, ал 3 тамызда Ретфордқа дейін ашылды. Ретфорд тұрғындарына көмірдің бағасы бір түн ішінде 15 шиллинг 6 пенниден (77,5 пенс) 10 шиллинг 6 пенниге (52,5 пенс) дейін төмендеді. 1775 жылдың 22 ақпанында Хейтонға жетіп, 1775 жылдың 9 мамырында Норвуд туннелі ашылды. Канал тар канал ретінде салынуға тиіс еді, бірақ 1775 жылы тоғыз акционер оны Ретфордтан Стоквитке дейін кең каналға айналдырудың қосымша шығындарын қаржыландыруды ұсынды. Ретфорд муниципалитеті оларға қосылды және әрқайсысы 500 фунт стерлинг үлестірді, бірақ қосымша шығын жазылған 6000 фунт стерлингтен асып кетті. Канал 1777 жылдың 4 маусымында толығымен ашылды, ал Батыс Стоквиттегі Трент өзеніне қосылатын шлюз күзде аяқталды, бірақ Ретфордта кең корпусты қайықтарды пайдалану туралы жалғыз жазба 1799 жылға дейінгі кезеңге қатысты.

Операция

Құрылысы бойынша каналдың ұзындығы шамамен 74 шақырымды құрады, Трент өзенінен Уорксопқа дейін 40 шақырым (25 миль) созылып, биіктігі 29 метр (95 фут) болды. Уорксоптан Норвуд туннелінің шығыс порталына дейін 10 шақырым, ал одан әрі 44 метр (145 фут) көтерілді. Сол жерден Честерфилдке дейін тағы 22 шақырым, содан кейін 22 метр (73 фут) төмен түсіп, одан соң 12 метр (40 фут) жоғары көтерілді. Барлығы 65 шлюз болды, екі туннель: Грингли Бикон маңындағы қысқа туннель және ірі, ұзын Норвуд туннелі. Салынысымен бірге Норвуд туннелі Ұлыбританиядағы екінші ең ұзын канал туннелі болды, одан тек Трент және Мерси каналындағы Харэскаллдағы Бриндли салған туннель ғана ұзын болды. Канал Бриндлидің контурлы каналының типік үлгісі болып табылды, ол қымбат қиюлар мен насиптерден аулақ болу үшін контурларды ұстанды, нәтижесінде кейбір жерлерде тікелей бағыттан алыс болды. 1775 жылдың соңында компания Ренишоу мен Ставели арасында каналдан бөлініп, оңтүстікке қарай шамамен 2 шақырым (1 миль) Норбриггстегі қара жолға дейін созылатын тармақ салуға шешім қабылдады. Бұл негізгі желі аяқталғанға дейін Честерфилдке тасымалдауға көмектесу үшін жасалған болуы мүмкін, бірақ 1777 жылы компания Норбриггс кен орнын жалға алды. Хеншалл оның жұмысын қадағалады, ал филиалдық каналға көмір тасымалдау 1778 жылы ағаш рельстерді пайдаланған «Ньюкасл темір жолы» арқылы жақсартылды. Компания 1797 жылы шахтаны жалға беру туралы хабарлама бергеннен кейін оны басқарудан бас тартты. Сумен жабдықтау бастапқыда Пеблидегі суқоймасымен қамтамасыз етілді, кейіннен оны Хартхилл, Вудэлл және Килмарш суқоймалары толықтырды. Уорксопқа жақын жерде Леди Ли карьеріне қызмет көрсету үшін жеке филиал салынды, ол шамамен 1 шақырым (0,75 миль) созылды, ал Нетерторптағы филиал Шығыс Инкерсалл трамвай жолымен байланысып, Адельфи каналының жанындағы шұңқырларға қызмет көрсетті. Кейінірек буын жерінде газ зауыты салынды, ал 1877 жылғы Ordnance survey картасында Сеймур және Спидуэлл тармағының темір жолымен байланысатын филиалдың қысқа бөлігі көрсетілген, бірақ 1898 жылы оны темір жол жақтауы алмастырды, газ зауыттарына қызмет көрсету үшін буында тек бассейн қалды. 1840 жылы тағы бір жеке филиал салынды, ол Норбриггс жолынан өтіп, Нетерторпта Спидвелл кен орнына қызмет көрсетті. Оны Ставели темір зауытына ие болған Барроуздар салған, бірақ 1860 жылы оны темір жолмен алмастырған. 1789 жылға қарай компания акциялар мен ипотека арқылы жиналған 152 400 фунт стерлинг сомасындағы қаражат жұмсады. Жылдық кіріс 8320 фунт стерлинг құрады, ал пайыздық төлемдер төленгеннен кейін 2780 фунт стерлинг таза пайда қалды, бұл оларға бірінші дивидендтік төлемді бір пайыздық мөлшерде жасауға мүмкіндік берді. Сол жылы 74 312 тонна жүк тасымалданды, оның 42 380 тоннасы көмір, ал қалғаны қорғасын, темір, тас, жүгері, әк, ағаш және түрлі тауарлардан тұрды. 1795 жылға қарай дивидендтер бес пайызға дейін өсті, келесі жылы сегіз пайызға жетті және кем дегенде 1836 жылға дейін алты немесе жеті пайызды құрады. Дон өзенімен кеме қатынасын немесе Шеффилд каналын байланыстыру бойынша бірнеше ұсыныстар жасалды, алғашқысы 1792 жылы Шеффилдке канал салу жоспарының бөлігі ретінде, содан кейін 1824 жылы Ұлы коммерциялық каналдың бөлігі ретінде және 1852 жылы Шеффилд және Честерфилд қосылыс каналы ұсынылды, бірақ олардың ешқайсысы жоспарлау кезеңінен аспады.

Темір жолдың жасы

1840 жылдары теміржол қызулығы елді қамтыды, көптеген спекулятивтік жобалар ұсынылды. Көліктің жаңа түрі дамыған сайын тұрақты түрде құлдырауға бет бұрудың орнына, бірқатар меншік иелері 1845 жылдың қазан айында Манчестер және Линкольн Одағы теміржол компаниясын құрды. Мақсат – Ливерпульден Гримсбиге дейін желі салу және каналдың бір бөлігін теміржолға айналдыру. Жергілікті жағдайда бұл Ставлиден Гейнсбороға, Уоркшоп арқылы, Линкольнге және Уоркшоптан Бейттонға дейінгі тармақтарды қамтыды. Алдыңғы жылы Шеффилд және Линкольншир қосылыс теміржолы Шеффилдтен Гейнсбороға дейінгі желі салуды ұсынды, бұл жобаны Шеффилд, Эштон-андер-Лин және Манчестер теміржолы қолдады. Жаңа жоба бұрынғысына тікелей бәсекелес болды, бірақ екі топ иелері кездесіп, бірігуге келісті. Енді күшті ұстанымда тұрып, Манчестер және Линкольн Одағы өз желілерінің көп бөлігіне қатысты жоспарларын қайтарды және 1846 жылдың 7 тамызында Парламент актісін алды, ол оларға Ставлидегі Мидленд теміржолынан Уоркшоптағы каналға дейін желі салуға рұқсат берді. Жаңа компания Честерфилд каналымен біріктіріліп, Манчестер және Линкольн Одағы теміржолы және Честерфилд және Гейнсборо каналы болып құрылды, сондай-ақ Шеффилд және Линкольншир қосылыс теміржолымен қосылу құқығына ие болды. Алайда, олар мұны жариялаған кезде Шеффилд және Линкольншир қосылыс теміржолы Манчестер, Шеффилд және Линкольншир теміржолының құрамына енген еді, сондықтан олар осы компаниямен бірікті. Парламент актісінде канал компаниясы таратылатыны, бірақ каналдың барлық бөлігі сақталары, сумен жабдықталуы қамтамасыз етілетіні және бағалар әділ деңгейде белгіленетіні айтылды. Жаңа басқару кезінде канал 1848 жылы жақсы жағдайға келтірілді. Бұл бірден нәтижесін берді, нәтижесінде көлік көлемі артты. 1848 жылы 200 000 тоннадан астам жүк тасымалданды, бұл ең жоғары көрсеткіш. Теміржол компаниясы каналда тасымалдаушы ретінде жұмыс істей бастады, ал су деңгейін сақтау үшін 1856 жылы Честерфилдтегі су қоймалары кеңейтілді. 1858 жылы Лондон және Солтүстік-Батыс теміржолының күшті бәсекесіне қарамастан, көлік көлемі сақталды. Алайда, иелері 1872, 1873 және 1884 жылдары Кивертон Парктен Честерфилдке дейінгі каналды теміржолға айналдыру мүмкіндіктерін қарастырды, бірақ әр жолы жоспарлар тоқтатылды. Манчестер, Шеффилд және Линкольншир теміржолы кеңейіп, 1889 жылы Парламент актісін алды, ол оларға Честерфилд, Ставли және Бейтонды байланыстыратын жаңа теміржол салу үшін каналдың бөліктерін өзгертуге рұқсат берді. Жаңа маршрут бұрынғыдан турарақ болды және каналдың ұзындығын қысқартты. Бейттоннан Ставлиге дейінгі жаңа теміржолдың бөлігі 1891 жылдың 1 желтоқсанында ашылды және 1892 жылдың 4 маусымында Честерфилдке жетті. Теміржолдың осы және басқа каналдардағы тасымалдау қызметі көп ұзамай тоқтатылды. Гааг көшесіндегі каналдың бастапқы маршруты теміржол мен Ренишоу орталық станциясын салу арқылы көп бөлігінде жойылды, бірақ солтүстікке қарай Чапел Уил Фордж және Дамб айналасындағы бөлік әлі де анық көрінеді, және оны қалпына келтірілген каналдың бөлігі ретінде қайта жаңарту қарастырылды, бірақ практикалық себептермен қабылданбады. Блюбанк шлюзіне жақын, Ұлы Орталық теміржолы Честерфилд Loop деп аталатын теміржол шығысқа бұрылып, Ставели темір комбинатының оңтүстігінен өтіп, Ставели Таун станциясына жетті. Осы бөлімнің құрылысы алдында канал темір зауытының айналасында солтүстікке қарай бұрылып, оңтүстік-шығысқа қарай бұрылу алдында Синдерхилл шлюзінен өтеді. Канал жұмыстардың оңтүстік жиегі бойымен қайта бағытталды, ал теміржол Ставели жұмыстары станциясында, Staveley Works Lock немесе Hollingwood Lock деп аталатын жаңа шлюздің үстінен өтті. Worksop-тан жоғары каналдың бөліктері жергілікті көмір шахталарынан түскен шөгінділерден зардап шекті. 1905 жылы тасымалданған жүк көлемі 45 177 тоннаға дейін төмендеді, оның ішінде 15 000 тонна көмір және 11 000 тонна кірпіш болды. Каналда 40 кеме жұмыс істеді, бірақ Ставли мен Честерфилд арасындағы қысқа бөлік кеме жүруге жарамсыз болды. Канал зиянға ұшырады, 1905 жылы түсімдері 1837 фунт стерлинг, шығындары 3883 фунт стерлинг құрады. Ресурстарды ең көп жұмсаған Норвуд туннелі болды, онда 1871 жылдан бері зақымдануды жөндеу және төбесін көтеру үшін 21 000 фунт стерлинг жұмсалды. Алайда, 1907 жылдың 18 қазанында тағы бір үлкен құлау болды және туннель жабылды. Нәтижесінде, Уоркшоптан жоғарыдағы канал пайдасыз болды. Каналға жауапкершілік 1923 жылы Лондон және Солтүстік-Шығыс теміржолына (LNER) өтті, олар каналды тұрақты түрде күтіп, 1923 және 1925 жылдар арасында Уэст Стоквит бассейнін Трент өзенімен байланыстыратын шлюзді жөндеп, кеңейтті. Каналда 1852 жылы алғаш рет пайда болған су өсімдігінің өсуін азайтуға жасалған әртүрлі әрекеттер жасалды, нәтижесі әртүрлі болды, сондай-ақ Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде оқ-дәрі тасымалында қарқынды сауда болды. Каналдағы соңғы маңызды коммерциялық тасымал Уокерінгамнан Уэст Стоквитке кірпіш тасымалы болды, ол 1955 жылы аяқталды, бірақ Тренттен ауыздағы Ривер Идлден алынған және Шеффилдтегі пышақ жасау өнеркәсібінде металлды жылтырату үшін қолданылатын майлы лайдан (warp) шағын сауда да 1960 жылдардың басына дейін жалғасты. Туннельден Честерфилдке дейінгі оқшауланған бөлігінің бөліктері толтырылып, қайта құрылды.

Қалпына келтіру

Соғыстан кейінгі Еңбек үкіметі теміржолдар мен каналдарды мемлекеттік меншікке алғаннан кейін Честерфилд каналы Британдық Көлік Комиссиясының жауапкершілігіне өтті. Олар жүк тасымалдау үшін пайдаланылмаған каналдарды жабуға ниеттенген, демалыс мақсатындағы пайдаланудың болашағын көре алмады. 1961 жылы канал ресми түрде жабылды, демалыс мақсатында пайдалануға қатысты барлық өтініштер қабылданбады және оның толық ұзындығын ресми түрде тастау туралы ұсыныстар жасалды. Көп бөлігі қоқыс пен тұрып қалған суға толы болды, бірақ оған қарамастан, Оңтүстік Йоркширден келген кәсіпкер Клифф Кларк оны сақтап қалу үшін науқан ұйымдастырды. Британдық Көлік Комиссиясы 1962 жылы каналды тағы екі жыл ашық ұстауға келісті, бірақ Уоркшоптан Киветонға дейінгі шлюздер алынып тасталды және шлюз қабырғалары қоғамдық қауіпсіздік үшін бульдозермен бұзылды. Кларк көп ұзамай Ретфорд және Уоркшоп (Честерфилд каналы) қайық клубын құрды, ол 1966 жылы мүшелерінің саны артуына байланысты акционерлік қоғамға айналды. Құлыптарды тазалау, өсімдіктер мен малдың шөбін кесу үшін ресми емес жұмыс топтары ұйымдастырылды; олар ресми емес болды, өйткені Британдық Көлік Комиссиясы еріктілерге өздерінің меншігінде жұмыс істеуге рұқсат бермеді. Бұл қызмет Британдық Су Жолдары Кеңесі жауапкершілікке алғаннан кейін біршама ынтымақтастыққа айналды. 1967 жылдың қыркүйегінде «Британдық Су Жолдары: демалыс және жайлылық» атты ақ парақ жарияланғаннан кейін үкімет саясаты өзгерді және канал 1968 жылғы Көлік туралы заңға сәйкес Трент пен Морс шлюзы арасындағы круиздік жол ретінде жіктелді. Каналдың қалған бөлігі қалдық ретінде жіктелді. 1968 жылы қалпына келтіру жұмыстары жеткілікті деңгейде ұйымдастырылды, сондықтан Честерфилд каналы туралы «Ішкі Су Жолдары Қауымдастығы» (IWA) мүшелері үшін дайындалған «Бюллетень» журналының мамыр айындағы санында айтылды. 1976 жылдың қыркүйегінде Честерфилд каналы қоғамы құрылды, ол Уоркшоптан тыс жердегі каналды қалпына келтіруге бел буды. 1977 жылы Уоркшоп және Ретфорд қайық клубымен бірлесіп, каналдың 200 жылдығын атап өту үшін Уоркшопта қайық митингін ұйымдастырды. Бассетлоу аудандық кеңесі қаржылай қолдау көрсетті, және шара төрт күн бойы патшайымның күміс мерейтойымен бірге өтті. Оған 150-ге жуық қайық және 21000-нан астам адам қатысты. Девоншир герцогы мерекелерді ашты, ал Честерфилд каналы қоғамы каналға қызығушылық танытқан кез-келген адамның қолдауын тарту мақсатында ресми түрде іске қосылды, тек қайық жүргізушілер ғана емес. 1995 жылы Уоркшоптан тыс жердегі жұмыстар жылдамдады, ол кезде Нотингемшир округі кеңесі жерді жою грантын алды және Британдық көмірдің қосымша қаржысымен 4,5 миллион фунт стерлингтік жоба Уоркшоп пен Райтон өзенінің арасындағы су құбырын қалпына келтіруге кірісті. Ротерхэм кенті кеңесі акведук пен Норвуд туннелі арасындағы бөлім үшін ұқсас гранттарды алуға үміттенді, бірақ қаржыландыру Мұра лотереясы қорынан және қайта жаңғырту агенттігі English Partnerships-тен келді. Жобаның құны 19 миллион фунт стерлинг болды, оның ішінде Мұра лотереясы қорынан алынған қосымша 971 000 фунт стерлинг Торп және Тернервуд шлюздарының ұшқыштарын егжей-тегжейлі археологиялық зерттеуге мүмкіндік берді. 2002 жылдың 18 қарашасында 70 жылдан астам уақыттан бері алғашқы қайықтар Тернервуд рейсіне көтерілді. Отыз құлып қалпына келтірілді, Морс құлыптан (49) Уоркшопқа жақын Торп Топ Требл құлыпқа (20) Торп Салвинге жақын. Үш көпір қайта салынды, олардың бірі Тайлден жолынан, Родезияға кіретін негізгі жолдан, жақын маңдағы коттедждерге кіруді қамтамасыз ететін жанама және Широакс теміржол станциясына жақын жердегі каналдан Широакс орталығына алып баратын. Райтон су құбырынан бұрын, жер деңгейіне әсер ететін кең таралған құлдыраулар салдарынан Боундери Лак (41а) деп аталатын жаңа терең емес шлюз қажет болды. 2007 жылдың наурыз айында каналдың бұзылуы, оның салдарынан каналдың астындағы Тинкерсик Брукті алып жүретін каналдың құлдырауы, Таптон құлыптың үстіндегі жоғарғы фунттан басқа барлық жолдарды шамамен алты аптаға уақытша жабуға мәжбүр етті. 1992 жылы жабылған және кейіннен тұрғын үй салу үшін қайта жаңартылған бұрынғы Ренишоу темір құю зауытының жанында 2007-2008 жылдары каналдың ұзындығы қайта қазылды. Жұмыс жаңа Ренишоу құю ісі жаяу жүргінші көпір (18а) кірді, ол тұрғын үйді көгалдандырылған кеңістікпен және каналдың жағалауындағы ойын алаңымен байланыстырды, және Смити Брук үстінен каналды бастапқыда алып өткен жартастың орнына терең қазылған тіректер орнатылды. 2010 жылы жер меншігіне қатысты мәселелер туындағандықтан, жаңадан салынған ауданды дамыту тоқтатылды. Содан бері, вандализм мәселелері туындады және табиғи сумен қамтамасыз ету мәселесі жалғасып келеді. 2010-2011 жылдардың қысында канал қоры Холлингвуд құлыптағы құлып үйін жөндеу және артқы жағына үлкен кеңейтім салу арқылы алғашқы тұрақты базасын алды. Үкіметтің Азаматтық қоғамы кеңсесінің бөлігі болып табылатын Community Assets грантымен қаржыландырылған Холлингвуд хабы қорына кеңселер, жиналыстар залы және кофехана ұсынады. 2011 жылдың қараша айында Woodland Trust ұсынған 450 ағаш отырғызылуымен ауданның экологиясы жақсартылды. Келесі үлкен жетістік Милл Грин көпірінен кейінгі каналдың ашылуы және 2012 жылдың басында Стейвлиде жаңа тоқтау алаңын салу болды. Алаңды қаржыландыру Дербишир округі кеңесі және Шығыс Мидлендс даму агенттігінен алынған гранттармен қамтамасыз етілді, ал алаңды қоршаған жерді қайта жаңарту жұмысы Derbyshire және мердігер NT Killingley бірлесіп жүргізгені үшін Азаматтық инженерлер институтынан марапат алды. Жұмысқа жаңа Стейвли айналма жолын салу көмектесті, бұл екі көпірді көтеруге және үшіншісін салуға мүмкіндік берді, барлығы навигация үшін жеткілікті биіктікте болды.

Ставелиден солтүстікке қарай

Ставли бассейнінен әрі қарай жылжу теміржол көпірінің кедергісіне тап болды. Бұл жердегі канал үстіндегі алғашқы көпір шығысқа қарай орналасқан және 1850 жылдары Спидуэлл кенішіне баратын каналдың толуымен, оны теміржолға айналдыру үшін салынған. 1870 жылдары Ставели темір зауытының теміржол жүйесі Мидленд теміржолына сатылды, ол қисықтың тік бұрыштылығын азайту үшін жаңа желі мен көпір салды. Бұл аймақ шөгуден зардап шекті, сондықтан канал ресми түрде жабылып, екі рельстік темір аркалық көпір алынып тасталды және канал толтырылды. Шөгу мен терең балласт негізін пайдалану, жаңа көпірден тректерді тікелей өткізуге мүмкіндік берді, бірақ қол жетімді биіктікті азайтты. Бұл мәселені шешу үшін, канал деңгейін төмендету үшін Ставли қалалық шлюзімен (5а) Ставли бассейнінің солтүстігінде құлатылған бөлім салынды, ал теміржол көпірінен кейін Теміржол шлюзі (5б) орнатылды. Суды құлатылған бөлімнен тыс жердегі каналға жеткізу үшін сифон орнатылады. Ставли қалалық шлюзі 2016 жылдың мамыр айының соңында Ставлиде өткен Ішкі су жолдары қауымдастығының ұлттық трайлбоут фестиваліне дейін аяқталды. Бірінші кеме 26 мамырда шлюзден өтті және ол 28 мамырда ресми түрде ашылды. Алайда, фестиваль аяқталғаннан кейін, 16 маусымға дейін шлюздің үстіне сазды бөгет қайта орнатылды және төменгі бөлім судан босатылды, Ротер өзеніне артық суды қайтаруға арналған бөгет пен ағызу құрылысын жалғастыруға мүмкіндік беру үшін. Минералдық желідегі трек алынып тасталғанымен, оның маршруты Жоғары жылдамдықты 2 (HS2) теміржол жобасы үшін техникалық қызмет көрсету депосына қол жеткізу үшін қайта пайдаланылуы мүмкін. 2017 жылдың 1 қазанында, Тапсырыс беруші Network Rail-ден көпірдің қалдықтарын зерттеуге рұқсат алды және келесі бірнеше күн ішінде толтыру алынып тасталды.

Честерфилд Уотерсайд

Честерфилдтегі каналдың оңтүстік бөлігі 300 миллион фунт стерлинг көлеміндегі «Честерфилд Уотерсайд» жобасының аясында қайта жаңартылуда. Бұл қазіргі уақытта пайдаланылмай жатқан жерде тұрғын үйлермен және инфрақұрылымдық нысандармен қамтамасыз етеді. Жоба шеңберінде жаңа каналдың қысқа бөлігі арқылы орталықта арал құрылатын болады, өзен арқылы кеме жүру қалпына келтіріледі және учаскенің оңтүстік жиегінде жаңа бассейн салынады. Канал жұмыстарына Шығыс Мидлендс даму агенттігінен 500 000 фунт стерлинг көлемінде грант бөлінді. Бассейн 2009 жылдың қазан айында аяқталып, ашылды, бірақ ол Ротер өзенінен оқшауланған күйде қалады, оған шлюз арқылы қосылыс жасалады, ал кері сорғы станциясы сумен жабдықтайды. Жобаның барлық учаскесіне қатысты жобалауға рұқсат 2010 жылдың 15 наурызында берілді. 2012 жылдың сәуір айында жобаға Шеффилд қалалық аймағының жергілікті кәсіпкерлік серіктестік кеңесі 2,4 миллион фунт стерлинг грант ұсырды. Бұл қаржы шлюзді құрылысқа қосу және учаскенің келешек дамуына көмектесу үшін, сондай-ақ канализация және кіру жолдарын салу үшін бөлінді.

Ауыстықты жою

Каналдың Батыс Стоквиттен Норвуд туннелінің шығыс порталына дейін және Честерфилдтен Ставлиге дейін ашылуымен 2017 жылға дейін қалпына келтіруге 14 км-ден кем қалды. Осы уақытқа дейін жасалған жұмыстардың көп бөлігі қолданыстағы арнаны қалпына келтіруді қамтыды, бірақ бұл бөлімде маңызды инженерлік қиындықтар бар. 1970 жылдары бастапқы бағытта салынған Килмарш тұрғын үй кешенін айналып өту үшін жаңа құрылыс қажет, сондай-ақ Норвуд туннелін балама бағытпен ауыстыру қажет. Chesterfield Canal Partnership – жергілікті және аймақтық билік органдарының бірлестігі, оның ішінде Chesterfield Canal Trust және басқа да мүдделі тараптар, жоғалған бөлімді қалпына келтіру үшін қажетті барлық жұмыстардың егжей-тегжейлі жоспарларын жасады. 2004 жылы инженерлер Jacobs Babtie Килмарш арқылы каналдың алты мүмкін бағытын зерттеді. Олардың екеуі орынды болды және олар Орталық бағыт – Шығыс және Орталық бағыт – Батыс деп аталды. Сол кезде шығыс бағыты ең жақсы нұсқа деп саналды және тұрғындармен кеңесу нәтижесінде ол Солтүстік-Шығыс Дербиширдің жергілікті жоспарына енгізілді. Алайда, кейіннен жасалған егжей-тегжейлі жобалар бұл бағыт енді ең жақсы емес екенін көрсетті. Ауылдың батысындағы Тарран бунгалоларының жаңартылуы батыс бағытын қайта қарастыруға мүмкіндік берді және ол қолдау тапты, себебі ол қайық жүргізушілер үшін тартымды болады, оларға ауылға оңай кіруге мүмкіндік береді. Бұл бағытты салу шығыс бағытына қарағанда әлдеқайда арзан болады. Екі бағыт та Ротер доласы ауылдық саябағының бөлігі – Недермур көліне түседі және бастапқы бағытқа оралу үшін алыс жағынан көтеріледі. Норвуд туннелін қайта ашу мүмкін емес, өйткені бірнеше бөлімдері құлап кеткен, Ұлттық көмір басқармасы оның үстіндегі жерді тұрақтандыру үшін кейбір бөлімдерін толтырды, ал M1 автожолы салынып жатқан кезде, одан төменгі туннельге кейін құлаудың алдын алу үшін инъекциялық шөгінді салынды. 2007 жылы инженерлер Arup осы бөлім үшін нұсқаларды қарастырды, негізінен жер бетінде жүретін және 1994 жылы жабылған Kiveton Park Colliery жерін кесіп өтетін бағытты ұсынды. Ол 13 шлюзден тұратын Норвудтың жоғарғы жағында қосымша алты шлюзді қамтиды, автожолдың астынан фермалық астынан өтіп, содан кейін тағы алты жаңа шлюз арқылы төмен түсіп, туннельдің соңғы бөлігіне кіреді. 2012 жылы Ұлыбритания үкіметі HS2 теміржол желісін Лидске дейін кеңейтудің басым бағытын жариялады, бұл желі бірнеше жерлерде каналдың жоспарланған қалпына келтіруіне қайшы келетінін көрсетті. Chesterfield Canal Trust консультация процесінде каналдың қажеттіліктерін ескеру үшін үгіт жүргізді. 2017 жылғы шілдеде 2b кезеңінде іске асырылатын бағыт туралы хабарландыру канал бағытынан зиянды әсерді жойды. HS2 теміржолының осы жаңартылған бағыты туннельді ауыстыру бағыты үшін басқа нұсқаларды қарастыруға әкелді. Бірі – батыс жағындағы қысқа туннель, ол қазіргі батыс порталдан басталады, бірақ басқа бағытта. Туннель ұзақ болады, HS2 бағыты мен M1 автожолынан өтеді, бұл HS2 навигацияға кедергі келтірмей салынуға мүмкіндік береді. Бұл жоба алты шлюз салу қажеттігін жояды, ал инженерлер 2017 жылдың соңында осындай жобаның құнын бағалап отырды. 2020 жылы Trust Честерфилд ауданында орналасқан қалған 1,6 миль (3 км) бөлігін қалпына келтіруді қамтитын жоспарлау өтінішін ұсынды. HS2 екі жобаның үйлесімсіздігіне байланысты өтінімге қарсылық білдірді, бірақ 2021 жылдың ақпан айында Trust пен HS2 арасында екеуін де салуға рұқсат беру туралы келісімге қол жеткізілді. Содан кейін Стейвлиден Ренишоуға дейін қалпына келтіруге жоспарлау рұқсаты берілді, оның ішінде Бриндлидің Пуддл Банкі Доу Ли өзенінің аңғары арқылы каналды алып жүреді. Құрылыс аяқталғаннан кейін каналдың астынан өткен өзеннің су басуын болдырмау үшін бұзылған, ал жаңа өткелде 120 фут (37 метр) су құбыры болады. Ренишоуда 0,5 миль (1 км) канал 2010 жылы қалпына келтірілді, бірақ сумен жабдықтау бойынша Қоршаған орта агенттігімен келісімге қол жеткізе алмаудан кейін қайтадан тоқырады. Бұл мәселе дамудың бір бөлігі ретінде шешілуі тиіс. Осы арада, Ставели қалалық бассейні Ставели Уотерсайд деп аталды, өйткені Дербишир округі кеңесі қонақ үйі мен жағажайлы жаңа ауылдың жоспарларын жариялады.

Ерекшеліктері

"Традициялық" жұмыс істейтін тар қайықтар негізгі канал жүйесінің өнімі болды, бірақ Честерфилд, Ретфорд және Трент өзені арасындағы 46 мильді бойлайтын кемелер өте ерекше болды. Ішкі су жолдары желісінің шетінде оқшауланғандықтан, сыртқы каналдардың әсері болған жоқ, бұл оларға өздеріне қажетті жұмысты атқаруға қолайлы кемелердің дизайнын өзгертуге мүмкіндік бермеді. Қайықшылар әрқашан жағада үйлері болды. Көбінесе екі адамнан тұратын қысқа сапарлар қызғалдақтар мен қамалдардың әсем әшекейлерін жасауға себеп болмады, тіпті 1950 жылдарға дейін де жылқыны қозғалтқыштармен ауыстырмады. Алғашқы "куку" қайықтарының ешқайсысы сақталған жоқ, бірақ соңғысы 1976 жылы, бұзылғанға дейін, мұқият өлшеніп, тіркелді. Бұл "Canal Trust" компаниясына "Dawn Rose" атты жаңа қайық құруға мүмкіндік берді. 2007 жылы ағаш сатып алынды, 2011 жылы құрылыс басталды, ал қайық 2015 жылдың сәуірінде аяқталып, суға жіберілді. Норвуд туннелі – Честерфилд каналының бағытында орналасқан, батыс порталы Норвудта (Дербишир), ал шығыс порталы Киветонда (Оңтүстік Йоркшир) орналасқан, 3,25 метр және 4 метрлік, кірпішпен қапталған канал туннелі. Шығыс жағындағы шағын бөлігі қалпына келтіру жұмыстарының аясында қайта пайдаланылуы мүмкін, бірақ оның көп бөлігі тасталып қалды, себебі ол құлдыраудан зардап шекті және бір бөлігі толтырылды. Drakeholes Tunnel – тағы бір, қысқарақ туннель, ұзындығы 154 метр, сонымен қатар Честерфилд каналы үшін Drakeholes (Ноттингемшир) орналасқан, Норвуд туннелі мен Трент өзені арасында салынған. Кең денелі қайықтармен жүзуге мүмкіндік беру үшін оның ені 5 метр, ал биіктігі 5 метрге дейін жеткен. Оның көп бөлігі қатты құмтас арқылы қазылған, сондықтан 1983 жылға дейін, кейбір тау жыныстарының эрозияға ұшырағаны анықталғанға дейін қапталмаған. Hollingwood Common Tunnel – пайдаланылмаған, кеме жүретін көмір шахтасының тесігі, ол Staveley маңындағы Честерфилд каналында аяқталады. Бұл туннельдің ұзындығы 3 шақырым, ал су деңгейі канал деңгейінен 1 фут төмен ұсталған. Бұл деңгей каналдың астынан өтетін дренаждық құбыр арқылы сақталды және соңғы нүктеде көмірді тасымалдауды қажет етті. Қайықтар шахта ішінде жүктелді, бұл туннельге кіретін қайықтардың ұзындығы 6 метр, ені 1 метр болатын. Алғашқы сатыдағы жобалар Килламмарштан Ротер өзені арқылы Шиффилд және Оңтүстік Йоркшир навигациясына дейін "Ротер байланысы" деп аталатын жаңа байланыс құруды көздейді. Бұл Честерфилд каналына Трент өзенінің таяз суынан өтусіз жетуге мүмкіндік береді және "Ротер байланысы", Дон өзенінің навигациясы, Стенфорт және Кидби каналы, Трент өзені және Честерфилд каналын қамтитын жаңа круиздік маршрут құрады. Каналдың жағалау жолы ұзақ қашықтықты жаяу және велосипед жолына айналды, ол Честерфилдтен Батыс Стоквитке дейін 74 шақырымға созылады және каналда жұмыс істеген қайықтардың атына байланысты "Күкі жолы" деп белгіленген. Жолдың батыс бөлігіндегі жағалау жолының бөліктері Транс Пеннин велосипед жолының бөлігі болып табылады. 1978 жылы Честерфилд каналы халықаралық жаңалықтарға енді. Каналдың түбін тазалау кезінде, жөндеушілер тізбектің үстіне бекітілген ағаш тығыны бар үлкен тізбек тапты. Кейін сол күні бұрқасын байқады және Уитсэндэй Пай шлюзы мен Ретфорд Таун шлюзы арасындағы канал бөлігі суды жоғалтып жатқаны анықталды. Тергеу көрсеткендей, тығын – каналдың түпкілікті инженерлік ерекшелігі, ол болашақ жөндеу жұмыстары үшін учаскелерді кептіруге мүмкіндік беру үшін орнатылған. Су (күтілгендей) жақын жердегі Идль өзеніне зиянсыз ағып кетті. Ретфорд оқиғасы сол кезде ұлттық және халықаралық деңгейде жарияланды және тіпті Ллойд тізіміне де енді. Алайда, мұндай тығындар сол кезде салынған ағылшын каналдарының жиі кездесетін ерекшелігі болды және басқа да кенеттен су ағызу оқиғалары (мақсатты да, кездейсоқ та) тіркелді, соның ішінде Лланголен каналындағы Понтсиллит акведугінің босатылуы.