Кіріспе

Никола Бурбаки (nikɔla buʁbaki) – математиктер тобының жалпы псевдонимі, көбінесе француздық мектептің (Эколь Нормаль) жоғары (Париж) (ENS) түлектері. 1934–1935 жылдары құрылған Бурбаки тобы бастапқыда талдау бойынша жаңа оқулық дайындауды жоспарлаған. Уақыт өте келе жоба көлемдірек болып, Бурбаки есімімен жарық көрген, қазіргі заманғы таза математиканы қамтитын үлкен оқулықтар сериясына айналды. Бұл серия топтың негізгі еңбегі – «Математика элементтері» (Éléments de mathématique) ретінде белгілі. Серияда жиын теориясы, абстрактілі алгебра, топология, талдау, Ли тобы және Ли алгебрасы сияқты тақырыптар қарастырылады. Бурбаки Бірінші дүниежүзілік соғыстың салдарынан француз математиктерінің бір буынының қаза болуына жауап ретінде құрылды; нәтижесінде жас университет оқытушылары көне мәтіндерді пайдалануға мәжбүр болды. Страсбург университетінде сабақ берген кезде Анри Картан әріптесі Андре Вейльге қолда бар оқу материалдарының жеткіліксіздігі туралы шағымданды, бұл Вейльді Парижде басқалармен кездесіп, қазіргі заманғы талдау оқулығын бірлесіп жазуға шақырды. Топтың негізін қалаушылар – Картан, Клод Шевалье, Жан Делсарте, Жан Диодонне және Вейль; топтың алғашқы жылдары басқалары да қысқа мерзімге қатысты, ал құрамы уақыт өте келе біртіндеп өзгерді. Бұрынғы мүшелері топпен байланыстарын ашық талқыласа да, Бурбаки қазіргі құрамын құпия сақтауды қалыпты жағдайға айналдырды. Топтың аты 19 ғасырдағы француз генералы Шарль Дени Бурбакиден алынған, ол Франко-прусс соғысында сүреңдеуге дейін табысты әскери науқандар жүргізген. Сондықтан бұл ат ХХ ғасырдың басында француз студенттеріне таныс болған. Вейль ENS студенттерінің бір әзілін еске алды, онда жоғары сынып оқушысы профессор болып танысып, «Бурбаки теоремасын» ұсынған; кейін бұл ат қабылданды. Бурбаки тобы «Элементтерді» әзірлеу және кеңейту үшін тұрақты түрде жеке конференциялар өткізеді. Тақырыптар кіші комитеттерге бөлінеді, жобалар талқыланады және мәтін жариялануға лайықты деп танылғанға дейін бірауыздан келісім қажет. Бұл процесс баяу және еңбекті қажет етеді, бірақ топтың қатаңдық және жалпылық стандарттарына сай келетін жұмыстың нәтижесінде шығады. Топ сонымен қатар «Бурбаки семинарларымен» байланысты, бұл топтың мүшелері мен мүшелері емес адамдар ұсынатын, сондай-ақ жазбаша құжаттар түрінде жарияланып, таратылатын тұрақты лекциялар сериясы. Бурбакидің ENS-те кеңсесі бар. Никола Бурбаки ХХ ғасыр математикасына, әсіресе «Элементтер» жинағы жиі жарық көрген ғасырдың ортасында үлкен әсер етті. Топ математиктер арасында қатаң ұсынылымымен және математикалық құрылым туралы түсінікті енгізуімен, структурализмнің кең ауқымды, пәнаралық тұжырымдамасымен байланысты идеямен танымал. Бурбакидің еңбегі 1960-шы жылдардағы математиканың бастауыш біліміндегі жаңа бағытқа ықпал етті. Топ әрекет етуін жалғастырса да, «Элементтердің» жаңа томдарын сирек жариялау салдарынан оның ықпалы төмендегені саналады. Алайда, 2012 жылдан бері топ төрт жаңа (немесе маңызды өзгерістер енгізілген) том жариялады, соңғысы 2023 жылы (спектрлік теорияны қарастырады). Сонымен қатар, кем дегенде үш том дайындалуда.

Өмірбаян

Шарль Денис Саутер Бурбаки Наполеон III дәуірінде Қрым соғысында және басқа да қақтығыстарда қызмет еткен сәтті генерал болды. Алайда, Франко-пруссия соғысы кезінде Шарль Денис Бурбаки ауыр жеңіліске ұшырады, оның басқаруындағы Армэ де л’Эст Швейцария шекарасы арқылы шегініп, қарудан айырылды. Генерал өзіне қол жұмсауға әрекеттенді, бірақ сәтті болмады. Оның жеңілісінің трагедиялық оқиғасы оның қайтысынан кейін француз халқының санасында кеңінен танылды. 20 ғасырдың басында Бірінші дүниежүзілік соғыс еуропалықтардың барлық кәсіптері мен әлеуметтік топтарына, соның ішінде математиктер мен студенттерге әсер етті, олар майданда күресіп, қаза болды. Мысалы, фракталдарды зерттеудегі пионер, француз математигі Гастон Жюлия соғыс кезінде мұрнын жоғалтып, өмірінің соңына дейін бетінің зардап шеккен бөлігіне былғары бау киді. ENS студенттерінің қазасы француз математикалық қауымдастығында жоғалған буынға әкелді; соғыста қаза тапқан ENS математика студенттерінің (және жалпы француз студенттерінің) шамамен үлесі уақыт аралығына (шамамен 1900–1918 жылдар, әсіресе 1910–1916 жылдар) және қарастырылған топқа байланысты төрттен бірінен жартысына дейін жетеді. Бұған қоса, Бурбакидің негізін қалаушы Андре Вейль «Математиктің оқушылығы» атты мемуарында Франция мен Германия соғыс кезінде өздерінің зиялыларына қатысты әртүрлі тәсілдер қолданғанын атап өтті: Германия жас студенттері мен ғалымдарын қорғағанда, Франция теңдік мәдениетіне байланысты оларды майданға жіберді. 1920 жылдары Вейль және басқалар, болашақ Бурбаки негізін қалаушылар, ENS-де математика студенттерінің келесі буыны оқыды. Студент кезінде Вейль жоғары сыныптың студенті Рауль Гуссонның профессор болып қойғанда лекция оқып, «Бурбаки теоремасы: келесіні дәлелдеңіз» деген тапсырмамен аяқтаған әзілді еске алады. Вейль 1910 жылдар шамасында осыған ұқсас бір әрекетті де білген. Вейльдің Үндістандағы тұруы қысқа болды; ол Алигархтағы математика факультетін жаңартуға тырысты, бірақ сәттілікке жете алмады. Университет әкімшілігі Вейльді жұмыстан босатып, оның әріптесі Виджаярахаванды бос қалған лауазымға тағайындауды жоспарлады. Алайда Вейль мен Виджаярахаван бір-бірін құрметтеді. Драмаға қатыспау үшін Виджаярахаван өзі отставкаға кетті, кейіннен Вейльге жоспар туралы хабарлады. Вейль тағы бір оқытушылық қызмет іздеу үшін Еуропаға оралды. Ол досы және әріптесі Анри Картанмен бірге Страсбург университетіне келді.

Негізін қалау

Страсбургте бірге болған кезде Вейл мен Картан математикалық есептеуді оқыту үшін қолжетімді курстық материалдың жеткіліксіздігі туралы бір-біріне жиі шағымданды. Вейл өзінің "Сабақтасқан жылдар" атты мемуарында осы мәселені шешу жолын былайша сипаттады: "1934 жылдың соңында бір қыс күні, жолдасымның осы үздірсіз сұрақтарына нүкте қоятын керемет идея келді. "Біз бес-алты доспыз", - дедім мен оған кейінірек, "әртүрлі университеттерде бірдей математикалық бағдарламаны басқарамыз. Келіп, осы мәселелерді біржола реттейік, сосын мен осы сұрақтардан арыламын". Мен сол сәтте Бурбаки дүниеге келгенін білмедім". Картан осы оқиғаны растады. Бурбаки ұжымының алғашқы, ресми емес кездесуі 1934 жылдың 10 желтоқсанында, дүйсенбі күні сағат 12:00-де Парижде, Латын кварталындағы А. Капуладе кафе-гриль бөлмесінде өтті. Кездесуге алты математик қатысты: Анри Картан, Клод Шевалье, Жан Делсарте, Жан Диодонне, Рене де Поссель және Андре Вейл. Топтың көпшілігі Париждің сыртында жұмыс істеді және Гастон Джулияның көмегімен ұйымдастырылған Джулия семинарына қатысу үшін қалаға келді, онда болашақ Бурбаки мүшелері мен серіктестері баяндама жасады. Топ француз университеттерінде математикалық есептеуді стандартизациялау мақсатында талдау бойынша трактат жазуға келісті. Жобаның мақсаты, ең алдымен, топтың ескірген деп тапқан Эдуард Гурсаттың еңбегін алмастыру және Стокс теоремасын жақсарту болды. Құрылтайшыларды Геттинген мектебінің, әсіресе Гильберт, Нотер және Б. Л. ван дер Варденнің идеяларын енгізуге деген құштарлық та итермеледі. Сонымен қатар, Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін француз математикасын құлдыраудан сақтап қалуға ұлттық ниет болды, әсіресе Германиямен бәсекелестікте. Диодонне сұхбатында: "Мақтануды қаламаймын, бірақ Бурбаки француз математикасын жойылудан құтқарып қалды деуге болады". Жан Делсарте ұсынылып отырған жобаның ұжымдық сипатын ерекше қолдады, мұндай жұмыс стилі топтың жұмысын болашақта жеке авторлық құқық талаптарынан қорғай алады деп есептеді. Әр түрлі тақырыптар талқыланған кезде, Делсарте жұмысты ең абстрактілі, аксиоматикалық тұрғыдан бастауды ұсынды, талдаудың алғышарты ретінде барлық математиканы нөлден қарастыруды ұсынды. Топ бұл идеямен келісті және ұсынылған жұмыстың бұл негізгі бөлігі "Абстрактілі жинақ" (Paquet Abstrait) деп аталды. Жұмыс атаулары бекітілді: топ өзін "Анализ туралы трактат комитеті" деп атады, ал жобаланған еңбегі "Анализ туралы трактат" (Traité d'analyse) деп аталды. Жалпы алғанда, ұжым 1935 жылдың шілдесіндегі алғашқы ресми құрылтай конференциясына дейін А. Капуладеде екі апта сайынғы он алдын ала кездесу өткізді. Бұл алғашқы кезеңде Пауль Дубрейл, Жан Лерей және Шоллем Мандельбройт қосылып, қатысты. Дубрейл мен Лерей келесі жазда кездесулерден шығып, олардың орнына Жан Куломб пен Шарль Эресман қатысты. Топтың ресми құрылтай конференциясы 1935 жылдың 10-17 шілдесінде Бессе-ан-Шандес қаласында өтті. Ресми түрде құрылған кезде мүшелік 1934 жылдың 10 желтоқсанындағы алғашқы түскі асқа қатысқан алты адамнан, сонымен қатар Куломб, Эресман және Мандельбройттан тұрды. 16 шілдеде мүшелер өнімсіз әрекеттердің шаршаңқылығын сейілту үшін серуенге шықты. Олардың бірі жақын маңдағы Павин көлінде жалаңаш жүзуді ұсынды, осы кезде олар қайта-қайта "Бурбаки!" деп айғайлады. Бірінші ресми конференцияның соңында топ өзін "Бурбаки" деп атады, бұл генералға және Вейл мен басқалар еске алғандай, олардың жасаған әзіліне сілтеме жасады. 1935 жылы топ өздерінің атымен мақала жариялау арқылы ұжымдық псевдониміне математикалық мәртебе беруді шешті. Мақаланың жариялануы үшін толық есім қажет болды. Осы мақсатта Рене де Посселдің әйелі Эвелин псевдонимді Николас есімімен "крестині" берді, осылайша Бурбакидің "анасы" болды. Бұл Бурбакиге қатысты материалды екінші мақаланың жариялануына мүмкіндік берді, бұл жолы "оның" өз атымен. Анри Картанның әкесі Эли Картан, сондай-ақ математик және топты қолдаушы, мақаланы баспагерлерге ұсынды, олар оны қабылдады. Бурбаки құрылған кезде Рене де Поссель мен оның әйелі Эвелин ажырасу процесінде болды. Эвелин 1937 жылы Андре Вейльге қайтадан тұрмысқа шықты, ал де Поссель біраз уақыттан кейін Бурбаки ұжымынан кетіп қалды. Бұл оқиғалар тізбегі де Поссельдің Эвелиннің Андреге үйленгеніне байланысты топтан кеткені туралы болжамдарға себеп болды, алайда бұл ұсыныс тарихи тұрғысынан дұрыс емес деп сынға алынды, өйткені де Поссель Андренің Эвелинге үйленгеннен кейін де Бурбакиде белсенді болды деп есептеледі.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Бурбакидің жұмысы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде айтарлықтай баяулады, бірақ топ аман қалды және кейіннен дамыды. Бурбакидің бірнеше мүшесі еврей болғандықтан, белгілі бір уақытта Еуропаның кейбір аймақтарынан қашуға мәжбүр болды. Вейль, еврей болғандықтан, 1939 жылғы жазда әйелі Эвелинмен бірге Ларс Ахлфорстың шақыруымен Финляндияда болды. Олардың шекараға жақын жерде болуына байланысты, Финляндия билігі оларды Қысқы соғыстың басында кеңес тыңшылары деп күдіктендірді, содан кейін Андре тұтқындалды. Әңгімеге сүйенсек, Вейльді атуға дайын болған, бірақ Рольф Неванлиннаға оның ісі туралы айтылғаннан кейін, ол Вейльдің жазасын жеңілдетуді сұрады. Дегенмен, бұл мәліметтің нақтылығы күмәнді. Вейль 1941 жылы АҚШ-қа жетті, содан кейін 1945-1947 жылдары Сан-Паулуде оқытушы болып жұмыс істеді, ал 1947-1958 жылдары Чикаго университетінде және соңында Принстон қаласындағы Жоғары оқу институтында орналасып, өмірінің соңына дейін жұмыс істеді. Вейль Бурбаки ұжымымен байланысын сақтап, соғыстан кейін Еуропаға және топқа уақыт-уақыт сапар шекті, бірақ Бурбакимен ынтымақтастығы құрылған кездегідей деңгейге көтерілген жоқ. Бурбакидің екінші буынының өкілі Лоран Шварц та еврей болды және Виши Франциясының ауылдық аймақтарында математика пәнінің мұғалімі ретінде жұмыс іздеді. Шварц ауылдар арасында көшіп-қонып, нацистерден қашу үшін жоспарлы түрде қозғалысын ұйымдастырды. Бір күні Шварц күткен көлігі келмегендіктен, бір ауылда түндеуге мәжбүр болды. Ауылда екі қонақ үй болды: біреуі ыңғайлы, жақсы жабдықталған, екіншісі өте кедей, жылытқышы жоқ және төсектері нашар. Шварцтың сезімі оған кедей қонақ үйде тұруды айтты; түні бойы нацистер жақсы қонақ үйге шабуыл жасады, ал кедей қонақ үйге назар аудармады. Ал католик Жан Делсарте 1939 жылы дыбыстық барлау батареясының капитаны болып жұмылдырылды. Ол Францияның солтүстік-шығысынан оңтүстікке қарай бөлімнің шегінуін басқаруға мәжбүр болды. Швейцария шекарасына жақын жерде Делсарте бір әскердің "Біз Бурбаки әскеріміз" деген сөзін естіді; француздықтарға 19 ғасырдағы генералдың шегінуі белгілі болды. Делсарте коллективтің атын алғандай, кездейсоқ түрде ұқсас шегінуді басқарды.

Соғыстан кейінгі кезеңнен қазіргі уақытқа дейін

Соғыстан кейін Бурбаки өз жұмысының жоспарын бекітіп, өнімді жұмыс режиміне енді. 1950-1960 жылдары Бурбаки «Элементтер» жинағын тұрақты түрде жариялап, осы кезеңде ең үлкен ықпалға ие болды. Уақыт өте келе, негізін қалаушы мүшелер біртіндеп топты тастап кетті, олардың орнына Жан-Пьер Серр мен Александр Гротендик сияқты жас жаңадан келгендер қосылды. Серр, Гротендик және Лоран Шварц соғыстан кейінгі кезеңде, 1954, 1966 және 1950 жылдары Филдс медалімен марапатталды. Кейінірек Ален Коннс және Жан Кристоф Йоккоз да 1982 және 1994 жылдары Филдс медалін алды. Кейінгі уақыттағы ғылыми наградаларды қабылдау практикасы негізін қалаушылардың кейбіреуінің көзқарастарына қайшы келді. 1930 жылдары Вейль мен Делсарте физика саласындағы Нобель сыйлығының лауреаты Жан Перрен ұсынған француз ұлттық ғылыми «медаль жүйесіне» қарсы петиция жасады. Вейль мен Делсарте мұндай жүйенің енгізілуі ғылыми қауымдастықта пайдасыз ұсақ-түйекшілік пен қызғанышты күшейтеді деп ойлады. Осыған қарамастан, Бурбаки тобы бұрын Перренге өзінің қалыпты жұмысын қолдау үшін мемлекеттік грант беру туралы өтініш білдірген. Негізін қалаушылар сияқты, Гротендик те, бірақ бейбітшілдік көзқарастарынан, наградаларға қарсы болды. Гротендик 1966 жылы Филдс медалімен марапатталғанына қарамастан, Кеңес үкіметіне наразылық білдіріп, Мәскеудегі салтанатқа қатысудан бас тартты. 1988 жылы Гротендик Крэффорд сыйлығын тікелей қабылдамады, себебі ол сыйлық ақшасын қабылдау қажеттігін сезінбеді, соңғы уақыттағы маңызды жұмыстары болмады және ғылыми қауымдастыққа жалпы сенімсіздік білдірді. Яһуди анархист отбасында дүниеге келген Гротендик Холокосттан аман қалды және соғыс кезіндегі нашар біліміне қарамастан, француз математикалық қауымдастығында жылдам өркендеді. Гротендиктің ұстаздарының арасында Бурбакидің негізін қалаушылары болды, сондықтан ол топқа қосылды. Гротендик мүше болған кезде Бурбаки өзінің іргетастық ұстанымына қатысты қиындыққа тап болды. Гротендик топтың жұмысын теориялық негіз ретінде жинақтар теориясының орнына категориялар теориясын пайдалану арқылы қайта құруды ұсынды. Алайда, бұл ұсыныс ішінара қабылданбады, өйткені топ бірнеше томдық жарияланымдармен қатаң түрде ретті түрде ұсыну жолына кірісіп қойған еді. Осыдан кейін Гротендик Бурбакиден «ашумен» кетіп қалды. 1980 жылдардан 2000 жылдарға дейін Бурбаки өте сирек жарияланды, нәтижесінде 1998 жылы Le Monde газеті ұжымды «өлген» деп жариялады. Дегенмен, 2012 жылы Бурбаки «Элементтер» жинағын қайта жариялауды бастады, алгебраның 8-тарабын, алгебралық топология туралы жаңа кітаптың алғашқы 4 тарабын және спектральдық теория бойынша екі томды (біріншісі 1967 жылғы басылымның кеңейтілген және қайта қарастырылған нұсқасы болса, екіншісі үш жаңа тараудан тұрады) жарыққа шығарды. Сонымен қатар, соңғы екі томның мәтінінде категориялар теориясы және модульдік формалар туралы кітаптар дайындалып жатыр (алгебралық топология туралы кітаптың соңғы бөлігімен бірге).

Жұмыс әдісі

Бурбаки «Элементтерді» кеңейту мақсатында мерзімді конференцияларды өткізеді; бұл конференциялар топтың жұмыс өмірінің басты қызметі болып табылады. Нақты материалға арналған жобаларды жазу үшін кіші комитеттер тағайындалады, ал жобалар кейіннен ұсынылып, қызу талқыланады және конференцияларда қайта жазылады. Материал жариялауға жарамды деп танылғанға дейін бірауыздан келісім қажет. Материалдың белгілі бір бөлігін дамыту үшін бірнеше жыл бойы алты немесе одан да көп жоба қажет болуы мүмкін, ал кейбір жобалар ешқашан аяқталмайды. Сондықтан Бурбакидің жазу процесі «Сизиф еңбегі» деп сипатталған. Бұл әдіс баяу болғанымен, математикалық қатаңдыққа қатысты топтың стандарттарын қанағаттандыратын соңғы нәтижені береді, бұл Бурбаки трактатындағы басты басымдықтарының бірі. Бурбакидің қатаңдыққа баса назар аударуы Анри Пуанкаре стиліне реакция болды, ол мұқият ұсынылымдар есебінен математикалық интуицияның еркін ағылуының маңыздылығын баса айтты. Жобаның алғашқы жылдарында Диодонне топтың хатшысы болды және бірнеше соңғы жобалардың авторы болды, олар ақыры жарияланды. Осы мақсатта Диодонне өзіне тән емес, бірақ бүкіл топқа қабылданатын материал жасау үшін қолданылатын бейтарап жазу стилін қабылдады. Диодонне жеке стилін өзінің жеке жұмыстары үшін сақтап қалды; Бурбакидің барлық мүшелері сияқты, Диодонне де өзінің атымен материал жариялады, соның ішінде тоғыз томдық «Элементтер d'analyse», талдауға қатысты және Бурбакидің бастапқы ниеттерімен үйлесетін жұмыс. Бурбакидің «Элементтерінің» көптеген соңғы жобалары тек мәтін мен формулаларға негізделген ресми ұсынылымды ұстанды және иллюстрацияларды қолданудан аулақ болды. Бұған ерекшелік – Лай топтары мен Лай алгебраларын қарастыру (әсіресе 4–6 тарауларда), онда диаграммалар мен суреттер қолданылды. Бұл бөлімге суреттерді енгізу Арман Борельге байланысты. Борель француздық ұжымда швейцариялықтардың азшылығы болды және өзін «швейцариялық шаруа» деп атады, швейцариялық ұлттық мінез үшін визуалды оқытудың маңызды екенін түсіндірді. Бұрынғы мүше Пьер Картье жұмыста иллюстрациялардың жетіспеушілігі туралы сұрағанда: Конференциялар тарихи тұрғыдан тыныш ауылдық жерлерде өткізілді. Бұл орындар, кейде қызу пікір-таластарға қарамастан, тыныш атмосфераны ұсынды. Лоран Шварц Вейлдің Картанның басына жобамен соққан оқиғасын баяндады. Мекеме иесі оқиғаны көріп, топтың тарап кететінін болжады, бірақ Шварцтың айтуынша, «он минут ішінде татулық орнатылды». Бурбакидегі пікір-таластардың тарихи, конфронтациялық стилі ішінара Вейлге тән, ол жаңа идеялар тәртіпті талқылауға қарағанда, конфронтацияда жақсы пайда болады деп сенді. Шварц тағы бір көрнекті оқиғаны баяндады: Диодонне топологиялық векторлық кеңістіктер интеграциядан бұрын жұмыста болуы керек деп талап етті және кез келген адам реттілікті кері бұруды ұсынғанда, ол отставкаға кететінін қатты мәлімдеді. Бұл топ арасында әзілге айналды; Роджер Годменнің әйелі Соня конференцияға қатысты, идеяны біліп, дәлелдеуді сұрады. Соня жиналысқа келген кезде бір мүше топологиялық векторлық кеңістіктерге дейін интеграцияны ұсынды, бұл Диодонненің әдеттегі реакциясын тудырды. Тарихи мәдениеттегі қызу пікір-таластарға қарамастан, Бурбаки ХХ ғасырдың ортасында өркендеді. Бурбакидің осындай ұжымдық, сын көзқарасты ұстану қабілеті «ерекше құбылыс» деп сипатталды, тіпті оның мүшелерін де таң қалдырды. Негізін қалаушы Анри Картанның сөзімен айтқанда, «соңғы өнімнің алынуы – біздің ешқайсымыз түсіндіре алмайтын ғажайып». Топтың аман қалғаны, оның мүшелері жеке айырмашылықтарға қарамастан, бірлескен жобаларының маңыздылығына сенгендіктен болды. Топ қиындықтарды жеңгенде немесе ұнаған идеяны дамытқанда, олар кейде «l'esprit a soufflé» («рух дем соқты») дейтін. Тарихшы Лилиан Болие «рухтың» – топтық сананың көрінісі, топтық мінез-құлықтың іс-әрекеті немесе Бурбакидің «өзі» болуы мүмкін екенін атап өтті. Бұл топтың жеке басын қалыптастыру және жұмыс істеу үшін қолданған ішкі мәдениет пен мифологияның бөлігі болды.

Құмарлық

Юмор топтың мәдениетінің маңызды бір бөлігі болды, бұл Вейлдің «Бурбаки» және «Полдевия» студенттік әдеміліктері туралы естеліктерімен басталды. Мысалы, 1939 жылы топ «Николастың қызы» «Бетти Бурбакинің» «Арыстан аулаушы» «Х. Петардқа» (Х. «Құбыршықтар» немесе «Гектор Петард») үйлену туралы хабарлама жариялады. Гектор Петардтың өзі псевдоним еді, бірақ ол бастапқыда «Бурбаки» мүшелері тарапынан ойлап табылмаған. «Петард» деген атты Ральф П. Боас, Фрэнк Смиттис және басқа да Принстон математиктері қолданды, олар «Бурбаки» жобасынан хабардар болды. Олардың шабыттанғандығымен, Принстон математиктері «арыстан аулау математикасы» туралы мақала жариялады. Боас пен Смитспен кездескеннен кейін Вейл бірнеше математикалық ойынға толы үйлену туралы хабарлама құрастырды. «Бурбакидің» ішкі бюлетені «La Tribu» кейде берілген конференцияны сипаттау үшін күлкілі тақырыптармен шығарылатын, мысалы, «Ескі әуесқойлардың ерекше құрылтайы» (30 жастан асқандардың барлығы әуесқой саналды) немесе «Тротинг есегін моторизациялау құрылтайы» (математикалық дәлелдеудің немесе процестің қалыпты ағысын сипаттау үшін қолданылатын тіркес). 1940-1950 жылдары Америка математикалық қоғамы «Бурбакиден» жеке мүшелікке өтініштер алды. Олар J. R. Kline-нан кері қайтарылды, ол осы ұйымды ұжымдық деп түсінді және оларды институционалдық мүшелікке қайтадан өтініш беруге шақырды. Жауап ретінде «Бурбаки» Ральф Боас нақты адам емес, «Математикалық шолулардың» редакторларының ұжымдық псевдонимі деген қауесет таратып, Боаспен байланысты болды. Боасты нысанаға алу себебі - ол топты олардың құпиялылыққа қатысты талаптары азырақ болған кезеңде таныған және ол оларды «Британ энциклопедиясында» ұжым ретінде сипаттаған. 1968 жылдың қараша айында семинарлардың бірінде Николас Бурбакинің әжуалық некрологы жарияланды. Топ «Бурбаки» сөзінің ішкі қолдану үшін бірнеше нұсқаларын жасады. «Бурбаки» атауының өзі топтың немесе жеке мүшесіне қатысты болуы мүмкін, мысалы: «Андре Вейл – «Бурбаки» болды». «Бурбакист» сөзі кейде мүшелерді атау үшін қолданылады.

Шығармалары

Бурбакидің жұмысына оқулықтар сериясы, басылған лекция жазбалары сериясы, журнал мақалалары және ішкі бюллетень кіреді. "Математика элементтері" атты оқулықтар сериясы – топтың орталық жұмысы болып табылады. "Бурбаки семинары" – топтың қолдауымен жүйелі түрде өткізілетін лекциялар сериясы, ал осы лекцияларда оқылған баяндамалар да лекция жазбалары түрінде жарияланады. Бурбаки авторлығымен журнал мақалалары жарияланған, сондай-ақ топ қазіргі және бұрынғы мүшелеріне таратылатын ішкі "La Tribu" ("Тайпа") бюллетенін шығарады.

Семинара Бурбаки

"Бурбаки семинары" 1948 жылдан бері үздіксіз өткізіліп келеді, және лекцияларды семинарға мүше емес және мүше жатқан зерттеушілер оқиды. Қазіргі таңға дейін "Бурбаки семинарының" жазба түріндегі мыңнан астам лекциясы тіркелген, олар хронологиялық ретпен қарапайым сандармен белгіленеді. 1999 жылғы маусымда Жан-Пьер Серрдің Лай топтары тақырыбында оқыған лекциясының кезінде, сериядағы жалпы лекциялар саны 864-ке жетті, бұл шамамен 10 000 беттік басылған материалға тең келеді.

Табысы мен сын

Бурбаки XX ғасырда математикаға зор ықпал етті және гуманитарлық ғылымдар мен өнер салаларына да белгілі бір әсер етті, алайда осы соңғы әсердің көлемі туралы пікірлер әртүрлі. Топ өз ұсыныс әдісі, жұмыс стилі және математикалық тақырыптарды таңдауы үшін мақталып, сынға да ілікті.