Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Науру негізінен Австралия, Тайвань және Жаңа Зеландиядан келетін сыртқы көмекке тәуелді.
none
Nauru is dependent on foreign aid, chiefly from Australia, Taiwan and New Zealand.
Экономикалық нәтижелер
1968 жылы тәуелсіздік алғаннан кейінгі жылдары Науру фосфат кендерінің молдығының арқасында әлемде жан басына шаққандағы ЖІӨ бойынша ең жоғары көрсеткішке ие болды. Фосфат кендерінің азаюын болжап, фосфаттан түскен табыстың көп бөлігі Наурудың экономикалық болашағын қамтамасыз ету мақсатында, жағдайға бейімделуді жеңілдетуге бағытталған сенім қорларына инвестицияланды. Дегенмен, жоғары шығындар, соның ішінде тиімсіз шетелдік инвестициялар салдарынан үкімет қазір банкроттыққа тап болып отыр. Қаржыны үнемдеу үшін үкімет жалақыны тоқтатуды, мемлекеттік қызметкерлер санын қысқартуды, көптеген мемлекеттік мекемелерді жекешелендіруді және Наурудың кейбір шетелдегі консулдықтарын жабуды ұсынды. Қаржылық басқарудың нашарлығы мен жемқорлықтан туындаған экономикалық белгісіздік, сондай-ақ негізгі тауарлардың жетіспеуі ішкі наразылықтарға әкелді. 2004 жылы Науру саяси тартыстар мен аралдың телекоммуникациялық жүйесінің құлауынан туған хаосты бастан өткерді. Сонымен қатар, тұрғын үйлер мен ауруханалардың нашарлауы жалғасуда. Науру экономикасы туралы толыққанды статистика аз, Наурудың ЖІӨ бағалауларында үлкен айырмашылықтар бар. АҚШ Мемлекеттік департаментінің мәліметінше, Наурудың ЖІӨ көлемі 2004 жылы 1 миллион АҚШ долларын құрады. Науру жыл сайын Австралиядан шамамен 20 миллион АҚШ доллары көлемінде шетелдік көмек алады. 2012 жылдан бастап ел экономикасы Австралия қаржыландырған Науру аймақтық өңдеу орталығының қайта ашылуының нәтижесінде айтарлықтай өсті. Наурудың соңғы 2022-2023 жылдарға арналған бюджетінде күтілетін кіріс 252,5 миллион доллар, ал шығыс 251,9 миллион доллар (2021-2022 жылдарға арналған бюджеттен 20% жоғары) көрсетілді, нәтижесінде 549 000 долларлық артық сальдо пайда болды. Бұл артық қаражат банктегі ақшалай резервтерді қамтамасыз етеді және Наурудың экономикалық белгісіздігіне қарсы тұруға көмектеседі. 2004 жылы фосфат экспортынан түскен табыс 640 000 АҚШ долларын құрады, Австралия, Жаңа Зеландия және Жапония елдің негізгі экспорттық нарықтары болды. Сол жылы Науру үкіметінің бюджеті шетелдік балық аулау кемелеріне лицензия беруден түскен табыстың 3 миллион АҚШ долларынан асып кеткенін көрсетті. Науруға азық-түлік, су, отын және өндірілген тауарлар сияқты барлық негізгі және капитал тауарларын импорттау қажет, Австралия мен Жаңа Зеландия оның негізгі импорт көздері болып табылады. 2004 жылы Наурудың импорты шамамен 19,8 миллион АҚШ долларын құрады. Науру валютасы ретінде Австралия доллары қолданылады. Көптеген мемлекеттік төлемдер электрондық ақша аудару арқылы жүзеге асырылады. Сату орнында электрондық ақша аудару 2020 жылы енгізілді. Үкімет ликвидтілікті сақтау үшін мерзімді түрде Австралия валютасын әкелуге міндетті. 2015 жылдың 2 маусымында Австралияның бесінші ірі банкі – Bendigo and Adelaide Bank агенттігі Науруда Қаржы министрлігі арқылы құрылды. 2016 жылдың 21 сәуірінде Bendigo Bank Наурудағы қызметін жабуға қысым көрсетілгені туралы хабарланды. 2023 жылдың 14 қарашасында Bendigo and Adelaide Bank 2024 жылдың желтоқсанына дейін Наурудағы қызметін тоқтату ниетін жариялады. 2024 жылдың 24 қаңтарында Науру Тайваньды мойындаудан бас тартып, Қытай Халық Республикасымен дипломатиялық қарым-қатынасты ресми түрде қалпына келтірді. 2024 жылдың наурыз айының басында Қытай банкі Науруға өзінің банктік мәселелерін талқылау үшін делегация жіберді. 18 наурызда Bendigo and Adelaide Bank Наурудан шығуды 2024 жылдың желтоқсанынан 2025 жылдың шілдесіне дейін кейінге қалдыру ниетін мәлімдеді.
In the years after independence in 1968, Nauru possessed the highest GDP per capita in the world due to its rich phosphate deposits. In anticipation of the exhaustion of phosphate deposits, a substantial amount of the income from phosphates was invested in trust funds aimed to help cushion the transition and provide for Nauru's economic future. However, because of heavy spending, including poor foreign investment, the government is now facing bankruptcy. To cut costs the government called for a freeze on wages, a reduction in public service staffing, privatization of numerous government agencies, and closure of some of Nauru's overseas consulates. Economic uncertainty caused by financial mismanagement and corruption, combined with shortages of basic goods, resulted in domestic unrest. In 2004 Nauru was faced with chaos amid political strife and the collapse of the island's telecommunications system. Moreover, the deterioration of housing and hospitals has continued. Few comprehensive statistics on the Nauru economy exist, with estimates of Nauru's GDP varying widely. According to the U. S. State Department, Nauru's GDP volume was US$1 million in 2004. Nauru receives about US$20 million foreign aid a year from Australia. The nations economy has grown significantly since 2012, with help from the reopening of the Nauru Regional Processing Centre, funded by Australia. The most recent 2022 23 Nauru Budget recognized expected revenues of $252.5 million and expenditure of $251.9 million (20% increase from Budget 2021 2022) with a $549,000 surplus balance. The surplus will provide cash reserves at the bank and support Nauru with economic uncertainty. In 2004 income from phosphate export was US$640,000, with Australia, New Zealand and Japan serving as the country's major export markets. In the same year the Nauru government budget shows that income from licensing foreign fishing vessels was over US$3,000,000. Nauru needs to import almost all basic and capital goods, including food, water, fuel, and manufactured goods, with Australia and New Zealand as its major import sources. In 2004 Nauru's imports totaled about US$19.8 million. Nauru uses the Australian dollar for its currency. Most government payments are executed through electronic funds transfer. Electronic funds transfer at point of sale was introduced in 2020. The government is required to periodically fly in Australian currency to maintain liquidity. On 2 June 2015, an agency of Bendigo and Adelaide Bank, Australia's fifth largest bank, was established in Nauru by the Department of Finance. On 21 April 2016, it was announced that the Bendigo Bank was facing pressure to also close its operation in Nauru. On 14 November 2023, Bendigo and Adelaide Bank announced it's intentions to cease operation in Nauru by December 2024. On 24 January 2024, Nauru formally re establishes diplomatic ties with the People's Republic of China after withdrawing recognition of Taiwan. In early March 2024, the Bank of China sent a delegation to Nauru to discuss it's banking problems. On 18 March, Bendigo and Adelaide Bank announced it's intention to delay its exit from Nauru, from December 2024 to July 2025.
Салық салу
2014 жылдың 1 қазанында Науруда алғаш рет табыс салығы енгізілді, жоғары табыс иелері 10% мөлшерімен бір реттік төлем жасады. 2015 жылғы мемлекеттік шығындар 92 миллион АҚШ долларынан кем болуы күтілуде. Салықтарға әуежайдан кету салығы және Meneñ қонақүйіндегі жатын орын салығы кіреді. 2007–2008 жылдарға арналған бюджетте темекіге қосымша акциздер мен импорттық баж салығы арттырылды. Сонымен қатар, Наурудағы қант диабеті эпидемиясымен күресу мақсатында тәтті тағамдарға салық енгізілді.
On October 1, 2014, an income tax was imposed in Nauru for the first time, with high income earners paying a flat rate of 10%. The government spending in 2015 was forecast to be under US$92 million. Taxes include an airport departure tax and a bed tax at the Meneñ Hotel. The 2007–08 Budget saw the increase of existing excises on cigarettes and duty on imports. A tax on sugary foods was also introduced, chiefly to help combat Nauru's diabetes epidemic.
Салықтық ошақ мәртебесі
Тарихи тұрғыдан алғанда, Науру халықаралық қаржы орталығының қызметінің нәтижесінде салық бейіті ретінде қарастырылды, ол ішінде оффшорлық банк қызметтерін де ұсынды. 2001 жылы Науру ақша жылысудың панасы болды деген алаңдаушылықтарға байланысты халықаралық қара тізімге енгізілді. 2004 жылы жасалған түзетулер Наурудың оффшорлық банк секторын жойды және Наурудың ақша жылысуға және терроризмді қаржыландыруға қарсы күрес шараларының (AML/CFT) соңғы сараптамасында көрсетілгендей, Наурудың оффшорлық секторы қазіргі таңда шағын оффшорлық компаниялар тізілімімен ғана шектеледі. 2017 жылдың шілдесінде Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы (ЭЫДҰ) Наурудың салық ашықтығы стандарттарын жақсартты. Науру халықаралық салық ашықтығы стандарттары мен ережелеріне сәйкес келе алатынын көрсетпеген тағы он төрт елмен бірге тізімге алынған. Содан кейін ЭЫДҰ Науруды үдетілген бақылау процесінен өткізді және елге «көп жағдайда сәйкес» деген рейтинг берді.
Historically Nauru was regarded as a tax haven due to the operation of its international financial centre, which offered amongst other things offshore banking services. In 2001, Nauru was blacklisted internationally over concerns it had become a haven for money laundering. Amendments made in 2004 abolished Nauru's Offshore Banking sector and, as recognised in Nauru's latest anti money laundering and combating the financing of terrorism (AML/CFT) review, Nauru's offshore sector is now limited to a small offshore company register. In July 2017 the Organisation for Economic Co operation and Development (OECD) upgraded its rating of Nauru's standards of tax transparency. Nauru had been listed alongside fourteen other countries that had failed to show that they could comply with international tax transparency standards and regulations. The OECD subsequently put Nauru through a fast tracked compliance process and the country was given a "largely compliant" rating.
Австралиямен қарым-қатынасы
Қазіргі уақытта Науру қаржылық қолдаудың басты көзі ретінде Австралияға зор тәуелді. 2001 жылы Науру Австралиямен аралда пана іздеушілерді (көбінесе Ирак және Ауғанстаннан) орналастыру туралы келісімге келді, бұл үшін миллиондаған доллар көмек алды. Бұл келісім, "Тынық мұхитының шешімі" деп аталады, 2007 жылы аяқталды, бұл Науру тұрғындарының аралдың кірісінің болашағына қатысты алаңдаушылығын тудырды. Австралия сондай-ақ шағын мемлекетке экономикалық қиындықтарын жеңуге көмектесу үшін қаржы сарапшыларын Науруға жіберді. Дегенмен, Науру экономикасының ұзақ мерзімді тұрақтылығына қатысты маңызды сұрақтар қалпында, кенді жерлерді қайта жаңарту және фосфаттан түсетін табыстың орнын толтыру мүмкіндігіне күмәндер бар.
Currently, Nauru is heavily dependent on Australia as its major source of financial support. In 2001 Nauru signed an agreement with Australia to accommodate asylum seekers (mostly from Iraq and Afghanistan) on the island, in return for millions of dollars in aid. This agreement, referred to as the "Pacific Solution", came to an end in 2007, prompting Nauruan concerns about the future of the island's revenue. Australia has also sent financial experts to Nauru to help the tiny nation overcome its economic problems. However, serious questions remain about the long term viability of Nauru's economy, with uncertainties about the rehabilitation of mined land and the replacement of income from phosphates.
Наурудағы қамау орталығы
Науру қамауда ұстау орталығы 2001 жылы Австралия үкіметі Наурудың келісімімен, Австралияның Тынық мұхиты шешімі аясында 800-ге дейін босқын мен пана іздеушілерді қабылдау мақсатында құрылды. Науру тұрғындары бұл орталықты жұмыс орындарының маңызды көзі деп санайды, оған қоса даму жобаларына 20 миллион австралиялық доллары бөлінген.
The Nauru detention centre was established by the Australian government, with Nauruan agreement, in 2001 to cater for up to 800 refugees and asylum seekers under Australia's Pacific solution. The centre is seen by Nauruans as an important source of employment opportunities, in addition to the pledge of A$20 million for development activities.
Сауда
Экспорттың құны 30 миллион АҚШ доллары (2018 ж.). Экспортқа: балық, кальций фосфаттары, төмен кернеуден қорғау жабдықтары, кондиционерлер, былғары киімдер кіреді. Басты сауда серіктестері: Таиланд – 34%, Австралия – 16%, АҚШ – 13% және Оңтүстік Корея – 10%. Импорттың құны 90 миллион АҚШ долларын құрайды (2018 ж.). Импортқа: тазартылған мұнай, құрылыс машиналары, буксирлер, құс еті, автомобильдер кіреді. Басты серіктестер: Тайвань – 52%, Австралия – 28%.
Exports valued at US$30 million (2018). Exporting; fish, calcium phosphates, low voltage protection equipment, air conditioners, leather apparel. Major trading partners include Thailand 34%, Australia 16%, United States 13%, and South Korea 10%. Imports valued at US$90 million (2018). Importing; refined petroleum, construction vehicles, tug boats, poultry meats, cars. Major partners are Taiwan 52%, and Australia 28%.