Кіріспе

Француз суретшісі Морис Пиалат (Pjala; 31 тамыз 1925 – 11 қаңтар 2003) – француз кинорежиссері, сценарийші және актер, фильмдерінің қатал және сезімталдықтан алыс стилімен танымал. Оның туындылары көбінесе "реалистік" деп сипатталса да, көптеген киносыншылар оның реализмнің дәстүрлі анықтамасына сай еместігін мойындайды. Пиалаттың фильмдерінде еліккеушілік жоқ деседі, ал оның күнделікті өмірден алынған оқиғалары француздық шағын буржуазияның ащы да тәтті жайларын көрсетеді. Бұл оған кейбір сыншылардың наразылығын, бірақ сонымен қатар ұзаққа созылған танымалдылықты сыйлады, фильмдері психологиялық повесть стилімен ерекшеленеді және көбінесе ірі қалалардың шеңберінен тыс жерлерде түсірілген.

Өмір және мансап

Пиалат Францияның Пю-де-Дом департаментіндегі Кюнла қаласында туған. Алғашқыда суретші болуға ниеттенген, бірақ көп табысқа жете алмады. 16 жасында камера алғаннан кейін, 1960 жылы өзінің алғашқы танымал қысқаметражды фильмі "L'amour existe" фильмін түсіруге дейін деректі фильмдерде өзін сынап көрді. Пиалат киноға кеш келді. Ол өзінің толықметражды дебютін 1969 жылы, 43 жасында "Жылаңаш балалық шақ" (L'enfance nue) фильмімен жасады. Француз жаңа толқынының режиссері Франсуа Трюффоның бірлескен өндірісіндегі бұл фильм "Prix Jean Vigo" сыйлығын жеңіп алды. 35 жылдық мансабында Пиалат он маңызды фильмді аяқтады, олардың көптегені – әсіресе "Лулу" – автобиографиялық туындылар ретінде қарастырылды. Ол Жерар Депардьені төрт фильмде түсірді: "Лулу", "Полиция", "Сатанның күн астында" (Sous le soleil de Satan), осы фильм үшін Пиалат 1987 жылғы Канн кинофестивалінде "Алтын пальма бұтағы" жүлдесін жеңіп алды, және "Le Garçu" (1995). Француз киножурналы "Positif" үшін жазған сыншы Ноэль Герп Пиалаттың стилін "формализмнен туған натурализм" деп сипаттады. "Film Comment" журналындағы профилінде сыншы Кент Джонс Пиалаттың режиссерлік ұстанымын былай түйіндеді: "Пиалаттың басқаша ырғақпен шеру жасағанын айту – әлсіз тұжырым. Шындығында, ол тіпті шеру жасаған жоқ. Ол жай ғана серуендеді, және оның ізінен серуендегісі келетіндердің бәрін қарсы алуға дайын болды. Не оның артынан. Не одан бұрын."

Стиль

Пиалаттың фильмдері көбінесе бос, бірақ қатаң стилімен, эллипстік монтаждау және ұзақ кадрларымен ерекшеленеді. Пиалаттың туындыларының ерекше эстетикалық ерекшеліктерін сипаттай келген киносыншы Кент Джонс былай деп жазды: "Кассаветстен де, Ренуардан да артық, Пиалат өзінің атын таңбалайтын әрбір кадрдың осы сәтте, осы уақытта түсірілгенін көрсетуді қалады. Ол әрқашан өзінің сюжеттерін өмірлік тәжірибеге бейімдеуге дайын болды. Оның жұмысындағы жиі үзілістер, жалғаспаушылықтар, перспективалық өзгерістер және эллипстер Кассаветстікінен гөрі бір бағытты емес, олардың салдары әлдеқайда кеңірек."