Кіріспе

Ежелгі Британияның кельт тайпасы, Алабама штатындағы қауымдастық.

Силурлер (/UK//s//ai//lj//ʊər//i://z/ syLUREeez, /US//'s//I//l//j//ər//i://z/ SILyəreez) – ежелгі Британияның күшті және соғысқа бейім тайпасы немесе тайпалық одағы, қазіргі Оңтүстік Уэльс және оның іргелес аймақтарын мекендеген. Олардың солтүстігінде Ордовиктер, шығысында Добуннилер, батысында Деметейлер тайпалары орналасқан.

Шығу тегі

Тациттің Агрикола туралы өмірбаянына сәйкес, силурлердің терісі көбінесе қараңғы, ал шаштары бұйра болған. Олардың сыртқы түріне байланысты Тацит олардың бұрын Испаниядан келгеніне сенген. Силурлердің қараңғы терісі, көбінесе бұйра шаштары және Испанияның оларға қарама-қарсы жағалауда орналасқандығы, бұрынғы кезде Ибериялықтардың осы жерлерге өтіп, қоныстанғанын көрсетеді. Джордан өзінің "Готтардың тегі мен істері" еңбегінде силурлерді сипаттаған. Силурлердің сыртқы келбеті қараңғы, көбінесе қара шашты болып туады, бірақ Каледония тұрғындарының шаштары қызғылт, ал денелері ірі және буынды болып келеді. Олар галдар мен испандарға ұқсайды. Каервент маңындағы Ланмелиндегі темір ғасырындағы төбе бекінісі кейде римдік кезеңге дейінгі тайпалық орталық ретінде қарастырылады. Бірақ кейбір археологтар Силурлер деп танылған халықтың орталықтандырылған қоғам емес, ортақ мәдени құндылықтары бар топтардың кең желісі болғанын айтады. Силурлердің ең айқын физикалық қалдықтары Ланмелин мен Судбруктағы төбе бекіністері болғанымен, Гвелог, Торнвелл (Чепстоу) және басқа жерлерде дөңгелек үйлердің археологиялық іздері де бар, сондай-ақ төмендіктерде, әсіресе Голдклифте, қоныстану туралы мәліметтер табылды.

Этимология

Латын тіліндегі Silures сөзі келт тілінен шыққан, мүмкін ол жалпы келт тіліндегі *sīlo, "тұқым" деген түбірден туындаған. Кельт тілдерінде (мысалы, көне ирланд тілінде síl, уэльс тілінде hil) осы түбірден шыққан сөздер "қандық байланыс, ұрпақтар, тегі, бала-шаға" және сондай-ақ "тұқым" (өсімдіктердегідей) мағынасында қолданылады. Осылайша, Silures сөзі "туыстық қатынас, тайпа" дегенді білдіруі мүмкін, бұл, әдетте, тайпалық сенімдердегі бастапқы атадан таралуға сілтеме жасайды. Патриция де Бернардо Стемпель Silures тайпасының бастапқыда "астыққа бай" деген мағына беретін silo riks деп аталғанын жорамалдайды.

Рим әскерлеріне қарсы күштеу

Силурлар шамамен 48 жылы Римнің жаулап алуына қарсы күшпен қарсылық көрсетті, оған Катувеллауни тайпасының әскери басшысы және ханзадасы Каратак көмектесті. Ол өз тайпасы жеңілгеннен кейін шығыстан қашып келген еді. Уэльс тайпаларына алғашқы шабуылды шамамен 48 жылы легат Публий Осторий Скапула жасады. Осторий алдымен қазіргі Уэльстің солтүстік-шығысындағы Десеангли тайпасына шабуыл жасады, бірақ осы қақтығыс туралы көп мәлімет жоқ. Ол бірнеше жыл бойы Силурлар мен Ордвицтерге қарсы науқан жүргізді. Олардың қарсылығын Римдіктер қазіргі Англияның оңтүстік-шығысын басып алған кезде қашып келген Каратак басқарды. Ол бірінші Силурларды жетектеді, содан кейін Ордвицтердің аумағына көшті, онда 51 жылы Осторий оны жеңді. Дегенмен, Силурлар толықтай бағынбады және римдік күштерге қарсы тиімді партизандық соғыс жүргізді. Осторий олардың соншалықты қауіпті екенін, оларды жою немесе қоныс аудару қажет екенін жариялады. Оның бұл қаулылары Силурлардың қарсы тұруын одан әрі күшейтті. Олар өз аумақтарында римдік бекіністер салып жатқан үлкен легиондық әскерді қоршап алып, шабуыл жасады; оны құтқару үшін басқалар көп қиындықтарға және зор шығындарға тап болды. Силурлар римдік тұтқындарды да тұтқынға алып, оларды көршілес тайпаларға бөліп берді, осылайша оларды біріктіріп, қарсылық көрсетуге үндеді. Осторий Силурлар жеңілмей тұрып қайтыс болды. Оның өлімінен кейін олар Екінші легионды жеңді. Силурлардың әскери тұрғыдан жеңілгені ме, әлде келісімге келгені ме, әлі белгісіз, бірақ римдік дереккөздер оларды Секст Юлий Фронтин шамамен 78 жылы аяқталған бірнеше науқанда бағындырғанын көрсетеді. Римдік Тацит Силурлар туралы былай деп жазды: *non atrocitate, non clementia mutabatur* – бұл тайпа "қатыгездікпен де, мейірімділікпен де өзгермеді".

Романшалау

Жергілікті қарсылықты басуға Рим әкімшілігіне көмектесу үшін, рулардың аумағының ортасына легиондық бекініс (Иска, кейін Каерлеон) орнатылды. Вента Силурум қаласы (Кэрвент, Чепстоудан батысқа қарай алты шақырым) 75 жылы құрылды. Ол Каллева Атребатум (Силчестер) сияқты, бірақ кішірек, римдік қалаға айналды. Бір жазуда Рим империясы кезінде бұл қала Силурлардың астанасы болғаны, олардың ордосы (жергілікті кеңес) ауданның жергілікті басқаруын қамтамасыз еткені көрсетілген. Оның массивті римдік қабырғалары бүгінге дейін сақталған, ал қазба жұмыстары форум, ғибадатхана, монша, амфитеатр, дүкендер және мозаикалық едендері бар көптеген жайлы үйлер және тағы басқаларын ашты. 1-ші ғасырдың соңы мен 2-ші ғасырдың басында Силурларға белгілі бір дербестік пен жергілікті басқаруға жауапкершілік берілді. Жарлықтарда көрсетілгендей, стандартты тәжірибе бойынша, римдіктер өз құдайларын жергілікті Силур құдайларымен сәйкестендірді, ал жергілікті құдай Оцелус Римнің соғыс құдайы Марспен теңестірілді. Кэрвент Римнен кейінгі кезеңде діни орталық ретінде қолданыла берген секілді. Силурлардың аумағы кейіннен 5-ші ғасырда Гвент, Брайхениог және Гвинллвг Уэльс патшалықтары ретінде дамыды. Артур патшаға қатысты кейбір теориялар оны осы аймақтың басшысы етеді. Рим кезеңі бойына, әсіресе Силурлардан Гвент патшалығына дейін мәдени байланыстың куәліктері бар, Гвент басшылары британдық батыр Каратакусты еске алу үшін "Карадок" есімін қолданған.

"Силвриан" термині

Кейде бұл кельт тарихының кезеңі "силур" сияқты терминдермен аталады. Ақын Генри Воган өзінің Оңтүстік Уэльс тамырларына байланысты "силурист" деп атаған. Силур геологиялық кезеңін алғаш рет Родерик Мёрчисон Силур тайпасының алғашқы жерлерінде табылған тау жыныстарында сипаттады, содан кейін осылай аталды. Бұл кезең кембрий және ордовик кезеңдерінен кейін келді, олардың аттары да ежелгі Уэльске қатысты.