Кіріспе
Сотталушыны шартты түрде босату – сотқа келуге уәде берумен бірге соттан босату. Кепіл – күдіктіге сот процесіне кедерес келтірмеу үшін сотқа дейін қойылатын шектеулер жиынтығы. Сот кепілдігі сотталушыға қажет болған жағдайда сотқа келуге уәде берілген жағдайда шартты түрде босату үшін ұсынылуы мүмкін. Кейбір елдерде, әсіресе АҚШ-та, кепіл көбінесе кепілдік ақшасы, күдіктінің сотқа ақшалай немесе мүлік түрінде берген кепілдігін білдіреді. Егер күдікті сотқа келмесе, кепілдік алынып қойылады және күдіктіге сотқа келмеу қылмысы бойынша айып тағылуы мүмкін. Егер күдікті барлық қажетті сот отырыстарына қатысса, сот аяқталғаннан кейін кепілдік қайтарылады. Басқа елдерде, мысалы, Ұлыбританияда кепілдік көбінесе күдіктінің белгілі бір мерзімге сақтануы тиіс шектеулер жиынтығынан тұрады. Осы тәжірибе бойынша кепілдік айыптаудан бұрын да, айыптаудан кейін де берілуі мүмкін. Айыптаудан бұрын берілген кепілдік алдын ала кепілдік немесе полиция кепілдігі деп аталады, ол күдіктінің тергеу барысында босатылуын қамтамасыз етеді. Жеңіл қылмыстар үшін айыпталушы сотқа шақырылуы мүмкін, кепілдік талап етілмейді, немесе айыптаудан кейін міндеттеме беру арқылы (сотқа келуге уәде беру, кепілдік талап етілмейді) босатылуы мүмкін. Ауыр қылмыстар үшін немесе сотқа келмейтін деп саналатын күдіктілер сотқа күтіп тұрып, қамауға алынуы мүмкін. Күдіктіге қамауға алу орынды болмаған, бірақ күдіктіге сотқа келуге ынталандыру қажет болған жағдайларда кепілдік беріледі. Кепілдіктің сомасы күдікті тағылған қылмыстың түрі мен ауырлығына байланысты өзгеруі мүмкін; кепілдіктің сомасын анықтау тәжірибелері әртүрлі.
Bail is a set of pre trial restrictions that are imposed on a suspect to ensure that they will not hamper the judicial process. Court bail may be offered to secure the conditional release of a defendant with the promise to appear in court when required. In some countries, especially the United States, bail usually implies a bail bond, a deposit of money or some form of property to the court by the suspect in return for the release from pre trial detention. If the suspect does not return to court, the bail is forfeited and the suspect may be charged with the crime of failure to appear. If the suspect returns to make all their required appearances, bail is returned after the trial is concluded. In other countries, such as the United Kingdom, bail is more likely to consist of a set of restrictions that the suspect will have to abide by for a set period of time. Under this usage, bail can be given both before and after charge. Bail offered before charge is known as pre charge or police bail, to secure the suspect's release under investigation. For minor crimes, a defendant may be summoned to court without the need for bail, or may be released on recognizance (promising to appear in court, with no bail required) following arraignment. For serious crimes, or for suspects who are deemed likely to fail to turn up in court, they may be remanded (detained) while awaiting trial. A suspect is given bail in cases where remand is not justified but there is a need to provide an incentive for the suspect to appear in court. Bail amounts may vary depending on the type and severity of crime the suspect is accused of; practices for determining bail amounts vary.
Кепілдік
АҚШ-та кепілдік көбінесе ақшалай (немесе басқа мүлік) салым түрінде болады. Басқа елдерде ақшалай кепілдік мүмкіндігі шектеулі. "Қамқорлық" немесе ақшалай кепілдік деп белгілі, күдікті сотқа дейінгі қамаудан босатылуы үшін белгілі бір сома ақша төленеді. Егер күдікті сотқа барлық қажетті отырыстарға қатысса, бұл салым қайтарылады. АҚШ-тың 46 штатында коммерциялық кепілгерге тұтқынға алынған адамның атынан кепілдік сомасын төлеу үшін ақы төлеуге болады. Германияда сот ақшалай кепілдік беру туралы шешімінде рұқсат берсе, кепілдік берушілерді пайдалану заңды. Иллинойс, Кентукки, Орегон және Висконсин штаттары коммерциялық кепілдік облигацияларын заңсыз деп жариялады.
Виктория штатында, егер айыпталушы одан да ауыр қылмыспен айыпталса, оның кепілдік беруге негізді себептерін көрсетпесе, кепілдік беруден бас тартуға болады. Негізді себептерді әдетте, айыпталушының түрмеге кесілуінің ықтимал еместігін немесе кепілдік шарттарының бұзылуын болдырмауға болатынын көрсету арқылы дәлелдеуге болады. Егер айыпталушыға адам өлтіру, терроризм жасау немесе кепілдік мерзімінде орташа ауырлықтағы қылмыс жасау айыпталса, кепілдікке алу үшін айыпталушы ерекше жағдайларды дәлелдеуі керек. Ерекше жағдайларды дәлелдеу қиын, бірақ олар қылмыстық қудалаудың маңызды кешігуі салдарынан туындауы мүмкін.
Франция
Францияда кепілдік сот тергеушісі немесе бостандық және қамау судьясы француз құқығындағы сот бақылауы шеңберінде (сотқа дейін) бұйырылуы мүмкін. Ол мыналарды қамтамасыз етеді:
Айыпталушының, айыптаушының немесе сотталушының іс жүргізудің барлық кезеңдеріне қатысуын және сот шешімінің орындалуын, сондай-ақ қажет болған жағдайда, оларға жүктелген өзге де міндеттерді орындауын. Егер тергеудегі адам іс жүргізудің барлық кезеңдеріне қатысып, сот бақылауының талаптарын орындап, сот шешімін орындауға бағынса, бұл сома қайтарылады;
Төменде көрсетілген тәртіппен төлем жасау. Бұл сома француз қылмыстық ісінде іс тоқтатылған жағдайда қайтарылады.
The representation of the indicted person, the accuser or the accused in all the acts of the procedure and for the execution of the judgment, as well as, if necessary, the execution of the other obligations which were imposed on them. This part is restored if the person under examination has presented themselves to all the acts of the procedure, satisfied the obligations of the judicial control and submitted to the execution of the judgment;
A payment in the order defined below. This part is returned in the event of dismissal in French criminal proceedings.
Үндістан
Үнді заңдарында кінәсіздік презумпциясы қағидасы басымдыққа ие. Бұл қағида еркіндіксіз ұстаудан қорғауды білдіреді және сотталғанға дейін жазалаудан сақтануға мүмкіндік береді. Одан да маңыздысы, ол мемлекеттің мол ресурстарын сотталмаған күдіктіге қоғамға зиян келтіруге қабілетті зияннан гөрі үлкен зиян келтіру үшін пайдалануына кедергі келтіреді. Күдіктінің босату туралы өтінішін қарастырғанда, соттар жеке бас бостандығын қоғамдық мүдделермен теңестіруге міндетті. Сәйкесінше, босату ерекшелік емес, жалпы қағида болуы керек. Жоғарғы Сот өз шешімдерінде шетелдік азаматтардың босату құқығынан айырылмайтынын мәлімдеді. 1973 жылғы Қылмыстық процессуалдық кодекс босатуды анықтамайды, бірақ Кодекстің 2(а) бабында босатуға жататын және босатуға жатпайтын қылмыстар анықталған. Босатуға жататын қылмыс – Кодекстің бірінші тізімінде босатуға жататын қылмыс немесе басқа да заңмен босатуға жататын қылмыс ретінде қарастырылады, ал босатуға жатпайтын қылмыс – қалған барлық қылмыстар. "Босатуға жататын" қылмыс үшін ұсталған адам полиция бөлімінде босатуға қол жеткізе алады, ал полициядан босатуға қол жеткізе алмағандар және босатуға жатпайтын қылмыс үшін ұсталғандар соттан босатуға қол жеткізуі керек. Қылмыс жасады деп күдіктелген адам ұсталған кезде оның жауабы жазылады және аты-жөні, тұрғылықты мекенжайы, туған жері, тағылған айыптар сияқты ақпараттар тіркеледі. Полиция қызметкері сондай-ақ күдіктіге қатысты іс бар болса, полиция бөліміндегі қылмыстық тізімді қайта тексеруге және күдіктіге қарсы іс қозғау үшін саусақ іздерін алуға құқылы. 1973 жылғы Қылмыстық процессуалдық кодекс (бірінші тізім) бойынша қылмыстар "босатуға жататын" және "босатуға жатпайтын" деп жіктеледі. Босатуға жататын қылмыс жағдайында, егер күдікті тиісті кепілдік көрсетсе және басқа да талаптарды орындаса, тергеуші босатуға міндетті. Алайда, босатуға жатпайтын қылмыс жағдайында полиция босатуға құқылы емес; босатуды тек судья ғана жүзеге асыруы мүмкін. Тергеуші ұсталған күдіктіні ұстағаннан кейін 24 сағат ішінде тиісті судьяның алдына жеткізуге міндетті. Осы сәтте күдікті босату туралы өтініш беруге құқылы. Сот, істің мән-жайларын ескере отырып, босату туралы шешім қабылдайды. Егер босату рұхсат етілсе, күдікті сотқа ақша салуы керек. Көбінесе, жеңіл қылмыстар үшін босату үшін стандартты сома талап етіледі. Қылмыстық процессуалдық кодекстің 437-бабында босатуға жатпайтын қылмыстар үшін де босатуға өтініш беруге мүмкіндік беретін шарттар белгіленген. Босатуға жатпайтын істерде босату күдіктінің құқығы емес, сот істі босатуға лайық деп таныса, және жағдайларға байланысты белгілі бір шарттарды қою қажет деп санайтын жағдайда судьяның дискрециялық құқығы болып табылады. 437-баптың 3-тармағы босатуға жатпайтын қылмыстар үшін босату алуға қатысты заңмен белгіленген шарттарды егжей-тегжейлі сипаттайды. Бұл тармақта, егер адам жеті жылдан астам мерзімге бас бостандығынан айыруға әкеп соғатын қылмыс жасады деп айыпталған немесе күдіктелген болса, немесе Индияның Қылмыстық кодексінің (1860 жылғы 45-бап) VI, XVI немесе XVII тараулары бойынша қылмыс жасады деп айыпталған немесе күдіктелген болса, немесе осындай қылмысты жасауға әрекеттенген немесе оған қол сұққан жағдайда, ол (1) тармақшаға сәйкес босатумен босатылуы мүмкін. Алайда, мұндай жағдайда Сот қажет деп санайтын кез келген шартты қоюға құқылы. Сот босату кезінде қоятын шарттардың кейбірі – мұндай адамның осы тарау бойынша жасалған кепілдік шартына сәйкес қатысуын қамтамасыз ету, немесе мұндай адамның айыпталған немесе күдіктелген қылмысқа ұқсас қылмыс жасамауын қамтамасыз ету, немесе әділеттік мүддесі үшін.
The courts have also held that foreign nationals cannot be deprived of the right to seek bail. The Delhi High Court observed,
The Code of Criminal Procedure, 1973 does not define bail, although the terms bailable offence and non bailable offence have been defined in section 2(a) of the Code. A Bailable offence is defined as an offence which is shown as bailable in the First Schedule of the Code or which is made bailable by any other law, and non bailable offence means any other offence. A person who is arrested for a 'bailable' offence may secure bail at the police station, while those who fail to secure police bail and those arrested for non bailable offences have to secure bail in court. When a person accused of a crime is arrested, his statement is recorded and information such as the name, residence address, birthplace, charges filed are noted. The police officer may also check back the criminal record if any in the police station and ask for fingerprints to file a case against the accused. Under the Code of Criminal Procedure 1973 (First Schedule), offences have been classified as "bailable" and "non bailable" offences. In the case of bailable offences, if the accused produces proper surety, and fulfils other conditions, it is binding upon the Investigating officer to grant bail. However, in case of a non bailable offence, the police cannot grant bail; it can only be granted by a judicial magistrate/judge. The Investigating Officer must produce the accused before the judicial magistrate/judge concerned within 24 hours of his arrest. At that time, the accused has a right to apply for bail. Depending upon the facts of the case, the judge decides whether bail should be granted. If bail is granted the accused must deposit money with the court. Generally, for lesser crimes, a standard amount is asked to be deposited for awarding the bail. There are some conditions put under section 437 of the Cr. P. C. wherein bail can be requested even for a non bailable offence. In non bailable cases, bail is not the right of the accused, but the discretion of the judge if regards the case as fit for the grant of bail, it regards imposition of certain conditions as necessary in the circumstances. Section 437(3) elaborates the conditions set by the law to get bail in non bailable offences. The sub section says that when a person accused or suspected of the commission of an offense punishable with imprisonment which may extend to seven years or more or of an offense under Chapter VI, Chapter XVI or Chapter XVII of the Indian Penal Code (45 of 1860) or abatement of, or conspiracy or attempt to commit, any such offense, is released on bail under sub section (1). However, for that, the Court has the power to impose any condition which it considers necessary. Some conditions that the court may place while granting bail are to ensure that such person shall attend in accordance with the conditions of the bond executed under this Chapter, or to ensure that such person shall not commit an offence similar to the offence of which they are accused or of the commission of which they are suspected, or otherwise in the interests of justice.
Жаңа Зеландия
Жаңа Зеландияда қылмыстық құқық бұзушылық жасады деп айыпталған адамдар, егер қамауда ұстауға заңды негіз болмаса, ақылға қонымды талаптар мен шарттармен босатуға құқылы. Адам қамауға алынған кезде полиция сотқа дейін кепілдік беруге рұқсат беруді шешеді. Содан кейін, егер алғашқы сот отырысында іс шешілмесе, сот кепілдікті қайтадан беру туралы шешім қабылдауға құқылы. Полиция мен сот кепілдік беруді қарастырғанда мынадай факторларды ескереді: адамның сотқа келу мүмкіндігі, құқық бұзушылықтың сипаты, адамның бұрынғы әрекеттері, адам кепілдікке шыққанда тағы да құқық бұзушылық жасамайтыны және дәлелдердің/куәгерлердің бұрмалану қаупі. Белгілі бір құқық бұзушылықтар (мысалы, зорлық, есірткі сату немесе рецидивтік қылмыскерлер) адамдарды кепілдікке алудан автоматты түрде шығарып тастайды. Бұрын кепілдікті немесе оның шарттарын бұзған адамдарға кепілдік қайтадан берілмейді.
Шотландия
Шотландияның кез келген соты кепілдік беруге құқылы, ал салтанатты іс жүргізудегі соңғы шешімді Жоғары сот төрелігі қабылдайды. Барлық қылмыстар кепілдікпен жасалуы мүмкін, және кепілдікке бас тартуға лайықты себептер болмаса, айыпталған кез келген адамға кепілдік берілуі тиіс. «Кепілдік, сот тағайындаулары және т.б.» (Шотландия) заңы 2000 жылы Шотландия Парламентімен қабылданды және бұрынғы кепілдік шектеулерін жойды, осыған дейін кісі өлтіру және мемлекетке қарсы қылмыс жағдайларында кепілдік берілмейтін еді. Дегенмен, осы қылмыстар бойынша айыпталған адам Лорд-адвокаттың өтініші бойынша немесе Жоғары соттың шешімімен кепілдікке босатылуы мүмкін. Шотландияда кепілдікке қарсы пікір білдірушілер сотқа кепілдік берілмеуі керек екенін дәлелдеуге тиіс, ал прокурорға қылмыстың сипаты мен ауырлығын кепілдікке қарсылық көрсету үшін негіз ретінде пайдалану туралы нұсқау беріледі. Кепілдікке бас тарту туралы шешімге наразылық білдірген адам шериф соттары мен әділет төрешілерінің қарапайым іс жүргізулеріне, шериф соттарының салтанатты іс жүргізулеріне немесе іс Жоғары сотта қаралған жағдайда Жоғары сотқа шағымдануға құқылы. Жоғары соттың барлық кепілдік шешімдерін қабылдауға соңғы құқығы бар, сондай-ақ ол Жоғары сотта алғашқы рет қаралған істер бойынша кепілдік туралы шағымдарды да қарастырады. Прокурор немесе адвокаттың орынбасары Жоғары соттан кепілдік берілмеуі керек деп санайтын кез келген кепілдік шешімін қайта қарауды сұрауға құқылы.
Америка Құрама Штаттары
АҚШ Конституциясының 8-ші түзетуінде "Шамадан тыс кепілдік талап етілмейді" делінген, осылайша кепілдік конституциялық қорғалған құқық ретінде орнатылды. "Шамадан тыс" деген ұғым соттың дискрециялық өкілінде болады, және судья айыпталған адамды сотқа қайтаруға мәжбүрлеуге көмектеспесе, кепілдік беруден бас тартуға болады. Ақша кепілдігі АҚШ-та кепілдіктің ең көп таралған түрі болып табылады және "кепілдік" термині көбінесе осындай төлемді білдіреді, бірақ сотқа дейінгі босатудың басқа да түрлеріне рұқсат етіледі; бұл штатқа байланысты өзгереді. Көптеген штаттарда белгілі бір қылмыстық айып үшін ұсынылатын кепілдік сомасы тізілген "кепілдік кестесі" бар. Сотқа алғашқы рет келген кезде (айыптау отырысында) судья кепілдікті кестеде көрсетілген сомада немесе қылмыстың нақты мән-жайлары мен айыпталушының жағдайына байланысты басқа сомада белгілей алады. АҚШ-та кепілдік жүйесіне жиі айтылатын сын – күдіктінің босатылу мүмкіндігіне оның экономикалық жағдайы және жүйелі нәсілдік дискриминацияның әсері зор. Сотқа дейін ұсталғаннан кейін, осы экономикалық жағдайы нашар адамдар түрмедегі жағдайлардың оларды әділетсіз түрде кінәлі екенін мойындауға итермелейтіні анықталды (олар нақты немесе заңды түрде кінәлі болса да). Осыған жауап ретінде 2014 жылы Нью-Джерси және Аляска штаттары шектеулі сандардағы сот істерін қоспағанда, барлық істер бойынша ақша кепілдігін жойды. Калифорния заң шығарушы органы 2018 жылы ақша кепілдігін жоюға тырысқанмен, бұл өзгеріс 2020 жылдың қараша айында Калифорнияның 25-қарарымен ветоланды. 2019 жылы Нью-Йорк 2020 жылдың 1 қаңтарынан бастап күшіне енген кепілдік реформасы заңын қабылдады, ол көптеген қарақшылық және зорлық-зомбылықсыз қылмыстар үшін ақша кепілдігін жойды. Алайда, бұл заң кейіннен прокурорлар мен құқық қорғау органдарының наразылығына байланысты губернатормен шектелді.