Кіріспе

Ұлыбританияның 1743 - 1754 жылдар аралығындағы 3-ші премьер-министрі Генри Пелхам (25 қыркүйек 1694 - 6 наурыз 1754) – 1743 жылдан 1754 жылы қайтыс болғанға дейін Ұлыбританияның премьер-министрі қызметін атқарған британдық виг саясаткері. Ол Ньюкаслдың 1-ші герцогы Томас Пелхам Холлстың кіші інісі болды, ол Пелхамның үкіметінде қызмет етті және одан кейін премьер-министр болып тағайындалды. Пелхамды Роберт Уолпол мен Уилмингтон графынан кейін Ұлыбританияның үшінші премьер-министрі деп есептейді. Пелхамның премьерлік кезінде ішкі салада айтарлықтай оқиғалар болған жоқ, бірақ 1745 жылғы Якобит көтерілісі осы кезеңде болды. Сыртқы саясатта Ұлыбритания бірнеше соғысқа қатысты. Пелхамның қайтысынан кейін оның інісі Ньюкасл британ үкіметін толық бақылауға алды.

Ерте өмір

Ньюкаслдың кіші інісі Пелхам, Томас Пелхамның, 1-ші Барон Пелхамның және оның әйелі, бұрынғы Грейс Пелхамның, Лаутон Бароншасы Пелхамның, Гилберт Холлс, 3-ші Клэр графы және Грейс Пьерпонттың қызы болған. Ол Вестминстер мектебінде білім алып, 1709 жылғы Пасхада Кембридждегі Король колледжіне қабылданды, сосын Оксфордтағы Харт-Холлға (қазіргі Гертфорд колледжі) ауысты. 1710 жылдың 6 қыркүйегінде өзінің тәлімгері Ричард Ньютон Харт-Холлдың директоры болып тағайындалғаннан кейін оқуға түсті. 1715 жылы Престон шайқасында Домер полкінде ерікті ретінде қызмет етті және континентте біраз уақыт өткізді. 1717 жылдың 28 ақпанында өткен қосымша сайлауда ағасы, Ньюкасл герцогы оны Суссекстің Сифорд округінен Парламент мүшесі етіп сайлады және 1722 жылға дейін сол округтің өкілі болды.

Үкімет

Отбасының күшті ықпалымен және Роберт Уолполдың ұсынысы арқасында, ол 1721 жылы Қазынашылық Лорды болып тағайындалды. 1722 жылғы жалпы сайлауда ол Сассекс округінен парламент депутаты болып сайланды. 1742 жылы партиялардың бірігуі нәтижесінде, келесі жылы Пелхам премьер-министр болды, ал Вилмингтон графының қайтысынан кейін оның орнын басты.

Тағайындау

Пелхэмнің премьер-министрлік қызметінің алғашқы жылы Карретт министрлігінің жалғасы саналды, Лорд Карретт сыртқы істерге жауапты Солтүстік департаменттің мемлекеттік хатшысы қызметін атқаруын жалғастырды; Карретт король Георг II-ге жақын болған. Пелхам Қазынашылықтың бірінші лорды, Қазынашылық канцлері және Парламенттің төрағасы болды. 1744 жылдың қараша айында Пелхамдар Лорд Карретті министрліктен кетуге мәжбүр етті: Пелхам патшаға егер Карретт отставкаға кетпесе, Пелхамдар кетіп, оның мәртебесі үкіметсіз қалуы мүмкін екенін тікелей айтты. Одан кейін Пелхам билікті өзінің інісі, Ньюкасл-апон-Тайн герцогымен бөлісті. Пелхам жетекші тұлға ретінде танылды, бірақ оның інісінің мәртебесі мен ықпалы оны Кабинетте өте күшті етті. Шынайы бірлік болғанына қарамастан, олардың арасында кейде даулар туып, одан әрі қиындықтарға соқты.

"Ақылды әкімшіліктің"

Бейбітшілікке берілген Пельхам Австрия мұрагерлік соғысын шаршаңқы және сәл табыспен жүргізді, бірақ соғысқа тығырықтан шығуды қалаған ел оның сыртқы саясатына шағымсыз көнді. Король Георг II өзінің қалаған жоспарларына тосқауалғандықтан, 1746 жылдың ақпан айында лорд Батқа ұсыныс жасады, бірақ екі Пелхэмнің (Генри мен Ньюкасл) отставкасы оның ниетін күйретіп жіберді. Бат пен Картерет (қазір граф Гранвилл) екі күнге үзіліс жасағаннан кейін министрлік құра алмады, содан кейін корольдің өтініші бойынша қайтадан қызметке кірісті. Олардың бірінен талабы – корольдың вигтерді жартылай ғана мойындауының орнына, министрлікке ‘толық сенім’ білдіруі керек еді. Август дәуірі премьер-министрлік биліктің дамуына өте маңызды болды, себебі ол патшалық өкімділіктің араласуының орнына, парламенттің көпшілігіне толық тәуелді болды. Король өзінің ерсілі-қарсылы ұлы, Уэльс ханзадасы Фредерикпен күрескенде, оның конституциялық мәртебесі Лестер Хаусының партиялық топтарында маңызды мәселе болды. 1748 жылы консерватор Фредерик келесі жылы өтетін жалпы сайлауда Пельхамдықтарды құлатуды жоспарлады. 1748 жылы премьер-министр парламентті таратуды сұрап, 1747 жылы мерзімінен бұрын сайлау шақырды. Патша мен оның ұлы бір-біріне шексіз жек көрумен қарады. Бірақ оның бір салдары Генри Пелхам мен монархтың жақындасуына әкелді. Ол 1754 жылы қайтыс болғанда, король: «Енді мен тыныштық көрмеймін» деді. 1748 жылы Экс-ла-Шапель келісіміне қол қойылды, бұл бюджеттік шығыстарды қысқартуға бағытталған бірқатар шараларға әкелді.

Экономикалық реформа

Әскери-теңіз күштеріне жұмсалатын қаржы жылына 12 миллион фунттан 7 миллион фунтқа дейін азайтылды. Пелхам 1757 жылға дейін теңгерімділік шарасын енгізу арқылы пайыздық ставканы 4%-дан 3%-ға дейін төмендетуге уәде берді. Ол сондай-ақ Ұлттық қарызды азайтуға көмектесетін қорға да қолдау көрсетті. 1749 жылы Корольдік теңіз күштерін қайта ұйымдастырған консолидациялық акт қабылданды. 1751 жылдың 20 наурызында британдық күнтізбе де қайта ұйымдастырылды (Жаңа жыл 1 қаңтарда тойлана бастады); Ұлыбритания бір жылдан кейін Григориан күнтізбесін қабылдады. 1752 жылы ол жер салығын фунттың 4 шиллингинен 2 шиллингіне дейін төмендетті (тиімді түрде 20%-дан 10%-ға дейін азайту). Теңіз флотының кеңейіп, теңізге шығуының салдарынан соғысқа қажетті өнеркәсіптік процестер дамыды. Джиннің құюы алкогольдің бағасын төмендетті, нәтижесінде ішімдікке мас болу кеңінен тарады, бұл Хогарттың "Джин-лейн" картинасында айқын көрінеді. Ішімдікке шектен тыс берілуге қарсы уағыздау және мас солдаттар мен теңізшілердің салдарынан туған әлеуметтік мәселелер әкімшілікті Джин заңдарын қабылдауға итермеледі. 1751 жылғы Джин заңы – бұл үлкен әлеуметтік толқуларды, соның ішінде Лондондағы бүліктерді тоқтатуға көмектеспеген төрт заңның соңғысы болды, ол лицензияланған сатушылар мен спиртті ішімдік сатушылардың санын азайтты. Жеткізілімді шектеу арқасында тұтыну төмендеді және бағасы түсті, бұл мәселені шешуге көмектесті.

Өлім

Пелхамның соңғы екі шарасы – 1753 жылғы еврейлер туралы заң жобасы, ол еврейлерге Парламентке өтініш беру арқылы натуралдануға мүмкіндік берді, және 1753 жылғы Неке туралы заң, ол некеге тұруға келісетін жас шегін белгіледі. Ол қайтыс болғаннан кейін үкіметті оның інісі (жоғарыда аталған Ньюкасл-апон-Тайн герцогы) басқарды.

Танымал мәдениетте

Пелхэмді Роджер Аллам 2011 жылғы "Кариб теңізінің қарақшылары: бейтаныс толқындар" фильмінде сомдады.