Кіріспе

Детективтік әдебиеттің қосалқы түрі

"Жабық бөлме" немесе "мүмкін емес қылмыс" – қылмыс және детективтік әдебиетте кездесетін қылмыс түрі. Аталған қылмыс, көбінесе кісі өлтіру ("жабық бөлмедегі кісі өлтіру"), қылмыскердің қылмыс орнына кіруі, қылмысты жасауы және із жалмаумен кетіп қалғаны мүмкін емес сияқты жағдайларда жасалады. Әдетте, бұл қылмыс кіргізушінің қашуға мүмкіндіксіз жағдайын қамтиды; мысалы, бастапқы нақты мағынадағы "жабық бөлме": қылмыс орны табылған кезде терезесі жоқ, іштен жабық бөлмеде өлтірілген адам. Классикалық детективтік әдебиеттің басқа да қағидаларына сәйкес, оқырманға әдетте жұмбақ пен барлық серпілістер ұсынылады және шешімі драмалық мәлімдеме кезінде ашылмас бұрын құпияны шешуге шақырылады. "Жабық бөлме" қылмысының алғашқы көрінісі – қылмыскердің қабырға арқылы өту немесе көзге көрінбей жоғалу арқылы табиғат заңдарын бұза алатын қауіпті, табиғаттан тыс күшке ие тұлға екендігі туралы ой тудырады. Қылмыстың рационалды түсіндірмесін табу қажеттілігі басты кейіпкерді осы сыртқы көріністерден тысқары қарап, жұмбақты шешуге жетелейді.

Бұғатталған бөлмедегі ертедегі құпиялар: 1830-шы жылдар 1930-шы жылдар

Эдгар Аллан Поның "Ру-Моргтағы кісі өлтірулер" (1841) әдетте алғашқы құлыпталған бөлмедегі құпия жанрдың тууы деп есептеледі. Дегенмен Роберт Эдей Шеридан Ле Фанудың "Ирландиялық графиняның құпия тарихынан үзінді" (1838) туындысын атап көрсетеді, ол Поның "Ру-Морг" романынан үш жыл бұрын жарық көрген. Артур Конан Дойлдің екі Шерлок Холмс әңгімесі – "Жаңылған жолақтың оқиғасы" (1892) және "Бос үйдің оқиғасы" (1903); Жак Футреллдің "Ойлайтын машина" Август С. Ф. Ван Дузен кейіпкерін енгізген "13-ші камераның мәселесі" (1905) жиі құлыпталған бөлмедегі құпиялардың қатарына жатты. Оның 1935 жылғы "Қуыс адам" (АҚШ атауы: "Үш қабір") романы 1981 жылы 17 автор мен сыншы тарапынан барлық уақыттағы ең жақсы құлыпталған бөлмедегі құпия роман деп танылды, бірақ Карр өзі Лерудің "Сары бөлменің құпиясы" романын ең сүйіктісі деп атады. "The New York Times" газетінің 1929 жылғы 10 және 11 наурыздағы хабарына сәйкес, Нью-Йорк қаласының 4 East 132nd Street мекенжайында тұратын Исидор Финк 1929 жылғы 9 наурыз күні кешке Fifth Avenue-дегі кір жуу бөлмесінде, терезелері жабық және есігі мойындықпен бекітілген күйде болды. Көршілер дауыс-шу мен айқайды естіген, бірақ оқ атылған жоқ. Бір жас бала люктің арқылы кіріп, есікті ашты. Полиция Финкты кеудесіне екі оқ және сол білегіне бір оқ тиіп өлген күйде тапты. Оқиға орнынан ақша да, қару да табылған жоқ. Қылмыскер ғимараттың сыртына шығып, люк арқылы атып кеткен болуы мүмкін деген болжам бар, бірақ Финктың білегіндегі оқ күйдірісі оның жақыннан атылғанын көрсетті. Бірнеше жылдан кейін сұхбат алған полиция комиссары Малруни Финктың өлімін "шешілмейтін құпия" деп атады. 1937 жылғы 16 мамырда Лаэтиа Туро Париж метросының бірінші сыныптағы бос вагонында пышақтан қаза тапқан күйде табылды. Метро поезді Porte de Charenton соңғы бекетінен сағат 18:27-де шығып, келесі бекетке, Porte Dorée-ге сағат 18:28-де жеткен. Көзі куәгер болғандар Туроның денесі табылған вагонға ешкімнің кіргенін немесе шыққанын көрмеген. Қылмыскердің қолында бір минут жиырма секунд уақыт болды. Қылмыскер де, оның қашу жолы да ешқашан анықталған жоқ. 2010 жылы құпия барлау қызметінің (MI6) қызметкері Гарет Уильямстың денесі сыртынан жабылып, кілтпен бекітілген қаптан табылды. Сот-медициналық сараптама басқа біреудің қатысқандығын көрсетпеді. Екі эскапист оның қаптың ішіне өзін-өзі құлыптап алған болуы мүмкін екенін зерттеді. 400 сәтсіз әрекетке қарамастан, олардың біреуі мұндай мүмкіндікті толығымен жоққа шығара алмады.