Кіріспе

Толкиннің "Жалғалардың иесі" кітабындағы шайқас

Хелмнің тереңдігі шайқасы, сондай-ақ Хорнбург шайқасы деп аталатын бұл шайқас, Дж. Р. Р. Толкиннің "Жалғалардың иесі" кітабындағы ойдан туған шайқас. Бұл шайқаста Рохан әскері, Хуорн сияқты ағаштардан құралған орманың көмегімен, Сиқыршы Саруманның әскерін толығымен талқандады. Саруманның әскері – қарапайым орктер, алып Урук-хайлар, "жартылай орктер мен гоблиндер" және Дунлендингтер (Дунленд халқы) – бір дауылды түні Хелмнің тереңдігіне келді. Олар бірінші қорғаныс – Хелмтің бөгетін – бұзып, қорғаушыларды бекініске шегінуге мәжбүр етті. Олар қақпаны бұзу үшін тарау машиналарын қолданды, бірақ Арагорн мен Эомер басқарған шабуылшылар қарсылас әскерін уақытша шашыратты. Толкин Рохан мен Саруман әскерлері арасындағы шешуші шайқасты бейнелеген алғашқы эскизінде Хелмнің тереңдігін әлі елестетпеген. "Изенгардтың сатқындығы" кітабында "Фангорннан көрінген оқиға" деп жарияланған жобада, жарияланған мәтіндегідей, Рохирримдер Гандальфтің шақыруымен батысқа қарай аттанды, бірақ Саруманның әскерімен ашық далада кездесті. Ұзаққа созылған, шешілмейтін шайқастан кейін Рохирримдер түнге дайындалды, ал таңда жауды қоршап тұрған, түнеуде пайда болған орманды көрді.

Кейінгі жазбалары

"Шыңшақтардың Иесі" жарықтанғаннан кейін Толкин Рохан тарихы туралы жазды, бұл жазбалар қазір оның ұлы Кристофердің "Аяқталмаған әңгімелер" жинағында топтастырылған. Онда Агларонд және Ангреност (рохиримдер Изенгард деп атаған) бекіністерін Гондор Роханның өткелінің екі жағын күзету үшін салғаны айтылады. Ангреност сияқты, бұл бекініс те бастапқыда жақсы күзетілген, бірақ Каленардхон халқы азайып, күтімсіз қалдырылып, данлендингтермен араласып үйленген шағын тұқымдық күзетшілерге тапсырылды. Гондордың басқарушысы Сирион Каленардхонды Эотеодқа бергенде, Агларонд рохиримдердің қамқорлығына өтті, олар оны Сүтбург ("Ескі ағылшын тілінде "Оңтүстік бекінісі") деп атады. Гондор күзетшілері Изенгард күзетшілерімен біріктірілді. Фордтарды күзету міндеті бастапқыда Гондор мен Рохан арасында бөліскен, бірақ кейіннен рохиримдер ғана орындады.

Талдау

[[Файл:Ежелгі Римнің дәуірі.jpg|thumb|upright=0.9|Толкин Ливидің Хораций Коклдің батырлықпен көпірді қорғауы туралы әңгімесін пайдаланды, мүмкін, ішінара Маколейдің 1842 жылғы "Ежелгі Римнің жырлары" нұсқасы арқылы. Толкин зерттеушісі Том Шиппи шайқастың Хуорн орманы Саруманның орк әскерін талқандауы арқылы шешілгенін "таң қалдыратын жайт" деп атайды.]

Классикалық әсер

Чарльз Оутон Хелм тереңдігі шайқасын Ливийдің Хораций Коклдың Римнің Понс Сублиций көпірін батырлықпен қорғауы туралы айтуымен салыстырады. Батырлар Арагорн, Эомер және Гимли орк әскерін тойтарыс береді; ал Хораций этруск әскерін көпірде тойтарыс береді. Оутон екі оқиғаның арасында көптеген ұқсастықтарды анықтады. Олардың кейбіреулері Ливидің әңгімесін қайта баяндайтын Томас Бэбингтон Маколейдің "Хораций" поэмасында кездеспейді, бірақ Оутон Толкин кейбір егжей-тегжейлі мәліметтер үшін Маколейді де пайдаланғанын болжайды.

Питер Джексонның фильмі

Питер Джексонның "Сақиналардың иесі: Екі мұнара" фильміндегі Хелмнің тереңдігі шайқасы Питер Джексонның 2002 жылғы "Екі мұнара" фильміндегі бекініш тау беткейіне салынған және Бірінші дүниежүзілік соғыстағы бекініске ұқсайды, бұл Толкиннің сол соғыстағы әскер қызметімен байланысты. Агларондтың жарқыраған үңгірлеріне кіреберіс кітаптағыдай, тереңдіктің үстіндегі қабырғаның артында емес, Хорнбургтің ішінде орналасқан. Сонымен қатар, Урук-хайлар басты қақпаға "тестудо" немесе біріктірілген қалқандармен шабуылдайды, ал "жарылыс оты" оқ-дәрі ретінде көрсетілген. Шайқас көбінесе түнде, жиі қатты жаңбыр астында немесе қажет болған жағдайда актерлерге жасалма жаңбыр шашыратылып, үш айдан астам уақыт бойы түсірілді. Бұл фильмдегі ең ұлы шайқас сахналарының бірі деп сипатталды, ол "техникалық шеберлік, кең көлемді көрініс және гармониялы теңгерімді" біріктіреді. Фильмде Саруманның 10 000 Урук-хайы (басқа тайпалардан орктар, Дунлендингтер немесе варгтармен бірге келмейді) 300-ге жуық Рохирримдер қорғаған бекінішке шабуыл жасайды. Бірақ көп ұзамай, Эльрондтың жібергенімен, Галадриэльдің ынтасымен, Лотлориен эльфтерінің үлкен тобы қорғанысқа қосылады. Қорғаушылар ауыр шығынға ұшырайды, бірақ таң атқанға дейін тұрып қалады, сонда Эомер бастаған 2 000 атты әскермен Гендальф келіп, шайқастың бағытын өзгертіп, Саруманның әскерін жеңіске жетеді. Фильмнің бастапқы сценарийінде Эльронд пен Арвен Галадриэльді жеке көруге барып, Арвен эльфтерді Рохан қорғаушыларымен бірге шайқасуға бастап шығады. Джексон Арвеннің қатысуын қабылдамады, оның кейіпкерін "жауынгер ханшайымнан" кітаптағыдай рөлге өзгертіп, бірақ эльфтерді шайқаста қалдырды. Хуорндар кеңейтілген нұсқадағы қосымша сахналарда ғана пайда болады, ол кейін DVD-де жарық көрді.

Басқа

2013 жылы шыққан "Жүзіктер әлемі Онлайн" ойынының кеңейтілген нұсқасы "Хелмнің тереңдігі" деп аталады. Онда Хелмнің тереңдігі бекінісі және Батыс Роханның төңірегіндегі аймақтар суреттеледі, сонымен қатар Хелмнің тереңдігі шайқасы маңызды орын алады.