Кіріспе

Thomas Holcroft (10 желтоқсан 1745 – 23 наурыз 1809) – ағылшын драматургі, әртүрлі жазбалар авторы, ақын және аудармашы. Ол француз революциясының бастапқы идеяларына ықылас көрсетті және Томас Пэйнге "Адам құқықтары" еңбегінің бірінші бөлігін басып шығаруға көмектесті.

Ерте өмір

Холкрофт Оранж-корт, Лестер-Филдс, Лондон қаласында дүниеге келді. Әкесі аяқ киім тігу шеберханасының иесі болған, сонымен қатар аттарды жалдауға беріп, қосымша табыс таба жұмыс істеді, бірақ қиындыққа ұшырап, көшпенді саудагер болып жұмыс істеуге мәжбүр болды. Ұлы ата-анасымен бірге саяхаттарда болып өсті. Ол Ньюмаркетте, құрметті Ричард Вернонның ат қорасында тұрақшы болып жұмысқа орналасты, онда кешкі уақытын көбінесе түрлі кітаптар оқуға және музыканы зерттеуге арнады. Ол француз, неміс және итальян тілдерін біртіндеп үйренді. Холкрофтың ат қорасындағы жұмысы аяқталған соң, ол Лондонға оралды және әкесіне көмектесті, ол аяқ киім тігу кәсібін қайта бастаған еді. Шамамен 1765 жылы ол Ливерпульдегі шағын мектепте мұғалім болды. Бірақ жеке мектеп ашуға жасаған әрекеті сәтсіз аяқталды, соның орнына ол Дублин театрында промптер (көрсеткіш) болып жұмыс істеді. 1778 жылға дейін ол түрлі саяхат труппаларында актерлік өнер көрсетті, содан кейін "Друри-Лейн" сахнасында "Дағдарыс" немесе "Махаббат пен ашаршылық" атты пьесасын қойды. 1781 жылы "Екіжүзділік" пьесасы жарық көрді.

Әдеби және саяси мансап

Екі жылдан кейін Холкрофт «Morning Herald» газетінің тілшісі ретінде Парижге барды. Мұнда ол Бёмаршедің «Мариаж де Фигаро» пьесасын жаттап бітіргенше тамашалады. Оның «Күннің ақымақтықтары» деген атпен аудармасы 1784 жылы Дрюри-Лейнде қойылды. Оның ең сәтті пьесасы – «Жұмбаққа апаратын жол» комедиясы 1792 жылы сахналанды; 1873 жылғы қайта қойылымы 118 түнге созылды. Оның романдарының ішінде «Алвин» (1780), көбінесе автобиографиялық, көшпенді комедия актері туралы, «Анна Сент-Айвс» (1792 жылы жарық көрген алғашқы британдық якобин романы) және «Хью Тревордың оқиғалары» (1794–1797) бар. Ол сонымен қатар «Гамбургтен Вестфалия, Голландия және Нидерланды арқылы Парижге саяхат», өлеңдер жинағы және француз және неміс тілдерінен аудармалар жазды. Солардың бірі – Фредерик II мен М. Де Вольтер арасындағы хаттар (1789). Француз революциясының алғашқы идеяларына жақын болған Холкрофт 1791 жылы Томас Пэйннің «Адам құқықтары» кітабының бірінші бөлігін басып шығаруға көмектесті. 1792 жылы Конституциялық ақпарат қоғамына (КАҚ) қосылды және 1794 жылдың басында LCS-пен жұмыс істеу үшін байланыс комитетінің мүшесі болып тағайындалды. Оның белсенділігінің нәтижесінде Холкрофт 1794 жылдың күзінде мемлекетке қарсы қылмыс жасады деген айыппен айыпталып, үш басқа мемлекетке қарсы қылмысқа қатысқан соттар өтіп жатқанда Ньюгейт түрмесіне қамалды. 1794 жылдың желтоқсан айының басында Холкрофт сотсыз босатылды, өйткені Лондондық хат алмасу қоғамының хатшысы Томас Харди және КАҚ өкілі Джон Хорн Тукке қарсы істер ақталды. Соғыс министрі Уильям Уиндхэм «ақталған қылмыскерлердің» бірі ретінде атаған Холкрофттың тұтқындалғаннан кейін оның пьесалары 1795 жылдан кейін көп сәттілікке жете алмады, бірақ ол онжылдықтың соңында Британияға мелодраманы әкелуде маңызды рөл атқарды, «Соқыр және саңыр» (1801) және «Жұмбақтың хикаясы» (1802, де Пиксекурдың «Селина, немесе жұмбақтың баласы» романының мойындалмаған аудармасы) арқылы. «Жұмбақтың хикаясымен» шамалы жетістікке қол жеткізгеніне қарамастан, онжылдықтың қалған бөлігі көпшілік назарына қайта оралуға жасаған сәтсіз әрекеттерімен белгіленді. Ол 1809 жылы қайтыс болды, 1790 жылдардағы ең жақын досы (соңғы уақытта араласқан) Уильям Годвинмен өлім төсегінде татуласқаннан көп ұзамай. Оның өзі жазған және қайтыс болғанға дейін жалғасқан «Естеліктері», Уильям Хазлиттің күнделігі, жазбалары және басқа да қағаздарынан 1816 жылы жарық көрді және 1852 жылы сәл қысқартылған түрінде қайта басылды.

Жеке өмір

Томас Холкрофт төрт рет үйленген. 1765 жыл шамасында үйленген бірінші әйелінің аты-жөні белгісіз, одан оның қызы Энн (1766–1841) дүниеге келді. Энн 1797 жылы Джон Хорн Тук (1736–1812) пен Джоанна Сауткоттың (1750–1814) жақтасы болған полковник Уильям Тук Харвудқа (1757–1824) үйленді. 1772 жылы Холкрофт Нотингхем қаласынан Матильда Типлермен үйленді, одан екі бала туды: ұлы Уильям (1773–1789), ол он алты жасында әкесінен 40 фунт стерлинг ұрлап, Батыс Үндістанға қашуға тырысқанда өзін-өзі өлтірді (Мемуарлар, 140–142 беттер), және қызы София (1775–1850), ол 1794 жылы Эксетерден келген саудагер Уильям Коулға үйленді. Кейін ол Гамбургте тұрып, 1805 жылы Коул қайтыс болғаннан кейін Джордж Дантонның туысы Джордж Николас Мержезге (1772–1846) үйленді, ол Наполеон армиясында генерал болған. 1778 жылы, екінші әйелінің қайтысынан үш жыл өткен соң, Холкрофт Диана Робинсонға үйленді, ол 1780 жылы қызы Фанни Маргареттаны (1780–1844) дүниеге келтіргеннен кейін қайтыс болды. Фанни Холкрофт – құлдыққа қарсы романтикалық поэма "Негр" (1797) және "Бекзаттық пен нәзіктік" (1817) және "Әйел мен ғашық" (1813–14) романдарының авторы. 1805–1806 жылдары ол әкесінің "Театр тілшісі" журналы үшін жеті пьесаны (неміс, итальян және испан тілдерінен) аударды, содан кейін өзі мелодрама жазды. Тоғыз жыл жесір болғаннан кейін, Холкрофт 1799 жылдың наурыз айында төртінші әйелі Луиза Мерсьеге (1779–1853) үйленді. Ол француз драматургы Луи Себастьен Мерсьенің (1740–1814) ағасы Шарль Андре Мерсьенің қызы болды. Осы некеден төрт ұл мен екі қыз дүниеге келді. Олардың қызы Луиза (1801–1869) 1828 жылы Карлайлдың досы Джон Бадамсқа үйленді (Карлайл, Еске алулар, ред. C. E. Norton, 1887, I том, 93–95 беттер); Бадамс қайтыс болғаннан кейін (1833), ол 1835 жылы жартылай әпкесі Софияның екінші некесінен туған ұлы Бархам Коул Мергезға үйленді, ол 1846 жылы әкесінен "барон" атағын мұра еткен. Ұлы Томас Холкрофт кіші (1803–1852) Парламентте кеңсе қызметкері болды, 1822 жылы журналист болғанға дейін бірнеше жыл Үндістанда тұрды. Ол біраз уақыт "Morning Herald" газетінің Париж тілшісі және Азиялық қоғамның хатшысы қызметін атқарды. Жесір Луиза Мерсье Холкрофт 1812 жылы драматург Джеймс Кенниге (1780–1849) қайтадан үйленді және үш ұл мен үш қыздың анасы болды.