Кіріспе
Ықтималдықтар теориясы мен статистикада екі нақты мәнді кездейсоқ айнымалы , , егер олардың ковариациясы, , нөлге тең болса, корреляцияланбаған деп айтылады. Егер екі айнымалы корреляцияланбаған болса, олардың арасында сызықтық байланыс жоқ. Корреляцияланбаған кездейсоқ айнымалылардың Пирсон корреляциялық коэффициенті, егер ол бар болса, нөлге тең болады, бірақ егер кез келген айнымалының дисперсиясы нөлге тең болса (яғни тұрақты шама болса) бұл жағдай ескерілмейді. Бұл жағдайда корреляция анықталмайды. Жалпы, корреляцияланбау мен ортогоналдылық бірдей емес, егер екі кездейсоқ айнымалының кемінде біреуінің математикалық күтілуі 0-ге тең болса емес. Бұл жағдайда ковариация көбейтіндінің математикалық күтілуіне тең, және және корреляцияланбаған, егер және тек қана . Егер және тәуелсіз болса және екінші моменттері шекті болса, онда олар корреляцияланбаған болады. Алайда, барлық корреляцияланбаған айнымалылар тәуелсіз емес.
If and are independent, with finite second moments, then they are uncorrelated. However, not all uncorrelated variables are independent.
Екі нақты кездейсоқ айнымалының анықтамасы
Егер олардың ковариациясы нөлге тең болса, екі кездейсоқ шамалар корреляцияланбаған деп аталады. Формальды түрде:
Екі күрделі кездейсоқ айнымалының анықтамасы
Екі күрделі кездейсоқ айнымалы, егер олардың ковариациясы және псевдоковариациясы нөлге тең болса, корреляциясыз деп аталады, яғни.
Екіден астам кездейсоқ айнымалының анықтамасы
Екі немесе одан көп кездейсоқ айнымалылар жиынтығы, егер олардың әрбір жұбы корреляцияланбаған болса, корреляцияланбас деп аталады. Бұл, кездейсоқ вектордың автоковариациялық матрицасының диагональдық емес элементтерінің бәрі нөлге тең болуымен эквивалентті. Автоковариациялық матрица былай анықталады:
Байланыссыздық тәуелсіздікке әкелген кезде
Қарым-қатынассыздық тәуелсіздікке алып келетін жағдайлар бар. Мұндай жағдайлардың бірі – екі кездейсоқ айнымалының да тек екі мәні болғанда (сол себепті әрқайсысын Бернулли таралымына сызықты түрлендіруге болады). Сонымен қатар, егер екі бірлескен қалыпты таралымды кездейсоқ айнымалылар қарым-қатынассыз болса, олар тәуелсіз болады, бірақ бұл, шеттік таралымдары қалыпты және қарым-қатынассыз болғанмен, бірлескен таралымы бірлескен қалыпты емес айнымалылар үшін дұрыс емес (Қалыпты таралымды және қарым-қатынассыз айнымалылар тәуелсіздік білдірмейді деген мақалаға қараңыз).
Сәйкестігі жоқ стохастикалық процестер
Екі стохастикалық процесс және егер олардың өзара ковариациясы барлық уақыттарда нөлге тең болса, корреляциясыз деп аталады. Формальды түрде: .
.