Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Айналу осінің тербелісі – физикадағы ұғым. Нутация – гироскоп, планета немесе ұшу кезіндегі оқ сияқты, көбінесе осьтік симметриялы нысанның айналу осінің шайқалуы, дірілдеуі немесе иықтап қимылдауы, немесе механизмнің қасақана жасалған қозғалысы. Тиісті координаттар жүйесінде оны екінші Эйлер бұрышының өзгеруі ретінде анықтауға болады. Егер ол дененің сыртқы күштерінен туындамаса, онда ол еркін нутация немесе Эйлер нутациясы деп аталады.
Wobble of the axis of rotation
the concept in physics
Nutation is a rocking, swaying, or nodding motion in the axis of rotation of a largely axially symmetric object, such as a gyroscope, planet, or bullet in flight, or as an intended behaviour of a mechanism. In an appropriate reference frame it can be defined as a change in the second Euler angle. If it is not caused by forces external to the body, it is called free nutation or Euler nutation.
Астрономия
Планетаның нутациясы басқа денелердің гравитациялық әсерінен оның осьтік прецессиясының жылдамдығы уақыт өте өзгеруіне байланысты пайда болады, сондықтан жылдамдық тұрақты емес. Англиялық астроном Джеймс Брэдли 1728 жылы Жер осінің нутациясын ашқан.
The nutation of a planet occurs because the gravitational effects of other bodies cause the speed of its axial precession to vary over time, so that the speed is not constant. English astronomer James Bradley discovered the nutation of Earth's axis in 1728.
Жер
Нютация эклиптикалық жазықтыққа қатысты Жердің осьтік еңістігін аздап өзгертеді, Жердің еңістігімен анықталатын ендік шеңберлерін (тропикалық және полярлық шеңберлер) ығыстырады. Жер үшін, су тасқыны күшінің басты көздері Күн мен Ай болып табылады, олар бір-біріне қатысты үнемі орналасқан жерін өзгертеді, соның салдарынан Жер осінде нутация пайда болады. Жердің ең ірі компонентінің периоды 18,6 жылды құрайды, бұл Ай орбитасының түйіндерінің прецессиясымен бірдей. Дегенмен, нәтижелердің қажетті дәлдігіне байланысты ескеру қажет басқа да маңызды периодтық мүшелер бар. Нютацияны сипаттайтын математикалық модель (теңдеулер жиынтығы) "нутация теориясы" деп аталады. Теорияда параметрлер деректерге ең жақсы сәйкес келу үшін белгілі бір дәрежеде тәжрибелік тәсілмен реттеледі. Қарапайым қатты дене динамикасы ең жақсы теорияны бермейді; Жердің деформацияларын, оның ішінде мантияның серпімді еместігін және ядро-мантия шекарасындағы өзгерістерді ескеру қажет. Нютацияның басты мүшесі Айдың түйіндік сызығының регрессиясына байланысты және 6798 күнге (18,61 жылға) тең периодқа ие. Ол бойлық бойынша плюс не минус 17″ және көлбеулік бойынша 9.2″ шамасына жетеді. Қалған барлық мүшелер әлдеқайда кішідірек; келесі ең ірісі, 183 күн (0,5 жыл) периодқа ие, оның амплитудасы тиісінше 1.3″ және 0.6″ құрайды. 0,0001″-тан үлкен периодты барлық мүшелер (қазіргі технологиямен өлшенетін дәлдікпен) 5,5 және 6798 күн аралығында жатыр; белгілі бір себептермен (океандық су тасқынының периодтары сияқты) олар 34,8 мен 91 күн аралығынан аулақ болғандай көрінеді, сондықтан нутацияны ұзақ және қысқа периодты мүшелерге бөлу қалыпты жағдай. Ұзақ периодты мүшелер альманахтарда есептеледі және көрсетіледі, ал қысқа периодты мүшелерге байланысты қосымша түзету әдетте кестеден алынады. Оларды IAU 2000B әдістемесіне сәйкес юлиандық күндерден де есептеуге болады.
Nutation subtly changes the axial tilt of Earth with respect to the ecliptic plane, shifting the major circles of latitude that are defined by the Earth's tilt (the tropical circles and the polar circles). In the case of Earth, the principal sources of tidal force are the Sun and Moon, which continuously change location relative to each other and thus cause nutation in Earth's axis. The largest component of Earth's nutation has a period of 18.6 years, the same as that of the precession of the Moon's orbital nodes. However, there are other significant periodic terms that must be accounted for depending upon the desired accuracy of the result. A mathematical description (set of equations) that represents nutation is called a "theory of nutation". In the theory, parameters are adjusted in a more or less ad hoc method to obtain the best fit to data. Simple rigid body dynamics do not give the best theory; one has to account for deformations of the Earth, including mantle inelasticity and changes in the core–mantle boundary. The principal term of nutation is due to the regression of the Moon's nodal line and has the same period of 6798 days (18.61 years). It reaches plus or minus 17″ in longitude and 9.2″ in obliquity. All other terms are much smaller; the next largest, with a period of 183 days (0.5 year), has amplitudes 1.3″ and 0.6″ respectively. The periods of all terms larger than 0.0001″ (about as accurately as available technology can measure) lie between 5.5 and 6798 days; for some reason (as with ocean tidal periods) they seem to avoid the range from 34.8 to 91 days, so it is customary to split the nutation into long period and short period terms. The long period terms are calculated and mentioned in the almanacs, while the additional correction due to the short period terms is usually taken from a table. They can also be calculated from the Julian day according to IAU 2000B methodology.
Танымал мәдениетте
1961 жылы түсірілген "Жер отқа толы күні" атты апат фильмінде екі сутекті бомбаның полюстерге жақын дерлік бірдей уақытта жарылуы Жердің нутациясын өзгертіп, 11° осьтік еңіс өзгерісіне және Жердің Күн төңірегіндегі орбитасының өзгеруіне себеп болады. "Жұлдыздар жолы: Келесі буын" сериалында "қалқанның" жылдам "айналуы" немесе "өзгертілуі" жиі айтылады. Бұл қарсыластың қорғанысты бұзу және "Энтерпрайз" немесе басқа ғарыш кемесін тонау әрекеттерін ұстап тұру құралы ретінде қолданылады.
In the 1961 disaster film The Day the Earth Caught Fire, the near simultaneous detonation of two super hydrogen bombs near the poles causes a change in Earth's nutation, as well as an 11° shift in the axial tilt and a change in Earth's orbit around the Sun. In Star Trek: The Next Generation, rapidly 'cycling' or 'changing' the 'shield nutation' is frequently mentioned as a means by which to delay the antagonist in their efforts to break through the defences and pillage the Enterprise or other spacecraft.