Кіріспе

Іс кезеңдеріне қатысуға заңды талап

Самъон (Англия мен Уэльсте – талап арыз, ал Австралияның Жаңа Оңтүстік Уэльс штатында – сотқа келу туралы хабарлама (CAN) деп те аталады) – әртүрлі мақсаттар үшін сот (сот шақыруы) немесе мемлекеттік әкімшілік орган (әкімшілік шақыруы) шығаратын заңдық құжат.

Сотқа шақыру

Сот шақыру қағазы сот ісіне қатысты тұлғаға табыс етіледі. Бұл тұлғаға қарсы сот ісі жүріп жатқан болуы мүмкін, немесе оның куәгер ретінде қатысуы қажет болуы мүмкін. Алғашқы жағдайда, шақыру қағазында әдетте оған жіберілген тұлғаға қарсы сот ісінің басталғаны және сотта іс қозғалғаны туралы хабарлама болады. Кейбір заң жүйелерінде ол түсінігі қиын заң тілінде жазылуы мүмкін, ал АҚШ-тың бірнеше штаты шақыру қағаздарын қарапайым тілде жазуды және олардың мына сөздермен басталуын талап етеді: "Назар назар! Сізге талап арыз берілді". Шақыру қағазында шақырылған тұлғаның сотқа келуі немесе сотқа, немесе қарсы тарапқа жазбаша жауап беруі тиіс мерзім көрсетіледі. Шақыру – ортақ құқық бойынша жазылған бұйрықтың (writ) тікелей жалғасы болып табылады. Бұл ортақ құқық елдеріндегі бұрынғы тәртіпті алмастырады, онда талапкер соттың қылмыстық және азаматтық істерде жеке құзыреттілігін алу үшін сот өкілінен (sheriff) күдіктіні қамауды сұрауға тиіс болатын.

Цитата/талап (заңды термин)

Айыппұл, жол қозғалысы ережелерін бұзу туралы хаттама немесе сотқа келу туралы хабарлама – құқық қорғау органының өкілі жасап, оқиға орнында табыс ететін шақыру қағазы. Ол күдіктіні белгілі бір мерзім ішінде жергілікті судья алдына шақырып, жеңіл жол қозғалысы ережелерін бұзу, қылмыстық құқық бұзушылық немесе өзге де қарапайым құқық бұзушылық үшін жауап беруге міндеттейді. Белгіленген мерзімде келмеу – жеке қылмыс болып есептеледі. Австралияда жеңіл жол қозғалысы және кейбір қарапайым құқық бұзушылықтар бұзу туралы хабарлама немесе айыппұл түрінде белгілі және құқық бұзушылықтың сипатына қарай белгілі бір сома төлеу арқылы қарастырылуы мүмкін. Күдікті мәселені сотта қарауға құқылы; егер кінәсіз деп танылса, заңдық шығындары болған жағдайда ғана төлейді; егер кінәлі деп танылса, қылмыстық жаза мен/немесе айыппұлдың ең жоғары шегіне дейін айыппұл сомасы ұлғаюы мүмкін. Мысалы, қызыл шамға қарсы өткені үшін NSW-де айыпты деп танылса, 353 доллардан 2200 долларға дейін айыппұл салынуы мүмкін. Ауыррақ құқық бұзушылықтар үшін сотқа қатысу туралы хабарлама беріледі. Ұлыбритания мен Гонконгта құқық қорғау органдарының өкілдері қоқыс тастау сияқты кейбір жеңіл құқық бұзушылықтарды белгілі бір айыппұл туралы хабарлама беру арқылы реттей алады, бұл халық арасында "жеріндегі айыппұл" деп аталады, бірақ заң бойынша ол айыппұл емес. Ол алушыға заңмен белгіленген соманы төлеу арқылы сотқа барудан аулақ болуға мүмкіндік береді. Егер мұндай хабарламаға назар аударуылмаса немесе оған қарсылық білдірілсе, кез келген басқа құқық бұзушылық бойынша сотқа шақыру қағазы жіберіледі.

Әкімшілік шақыру

Әкімшілік шақырудың бір мысалы АҚШ салық заңнамасында кездеседі. Ішкі кіріс кодексі АҚШ Ішкі кіріс қызметін (IRS) салық төлеушіге немесе салық төлеушінің бизнесіне қатысты есептік кітаптарды сақтауда ұстап отырған кез келген адамға шақыру қағазы шығаруға уәкілдік етеді. Шақыру қағазында көрсетілген уақыт пен жерде АҚШ Қазынашылық министрі немесе оның өкілі (әдетте, бұл шақыру қағазын берген IRS қызметкері) алдында пайда болуы тиіс. Шақырылған адам кітаптарды, құжаттарды, жазбаларды немесе басқа да деректерді ұсынуға және IRS қызметкерінің алдында ант беру арқылы куәлік беруге міндетті болуы мүмкін. IRS сондай-ақ "ішкі кірістер заңдарын басқаруға немесе күшіне енгізуге байланысты қандай да бір құқық бұзушылықты зерттеу" мақсатында 7602-бап бойынша шақыру шығаруға уәкілдік алады. Шақыру сот тәртібімен орындалуы мүмкін, және заңда шақыруды орындамау үшін бір жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыру немесе айыппұл салу, немесе екеуі де қарастырылған, бірақ шақырылған адам, қолданылу жағдайында, өзін-өзі айыптаудан немесе басқа да дәлелдік құқықтардан бас тартуға құқылы. АҚШ иммиграциялық сот жүйесінде "Келген туралы хабарлама" – бұл жауап берушіні депортациялық сот ісіне иммиграциялық сотқа келуге міндеттейтін әкімшілік шақыру.

Австралия

Австралияның Жаңа Оңтүстік Уэльс штатында (NSW) сотқа қатысу туралы хабарлама беру бірнеше тәсілмен жүзеге асырылуы мүмкін, олардың ең көп таралғаны – NSW полиция күштерінің адамды тұтқындағаннан кейін айыптағанда, кепілдік шарттарымен сотқа қатысу туралы хабарлама немесе тұрақты сотқа қатысу туралы хабарлама беру болып табылады. Полиция қолданатын тағы бір тәсіл – құқыс бұзушылық анықталғаннан кейін сол жерде айыпталушыға берілетін «далалық сотқа қатысу туралы хабарлама» (field CAN) деп аталатын қағаз түріндегі хабарлама. Сонымен қатар, бұрынғы сот шақыруын алмастырған және полиция немесе кейде пошта арқылы жеке табыс етілетін болашақ сотқа қатысу туралы хабарлама (future CAN) арқылы да беру мүмкін. Барлық жағдайда CAN берілгеннен кейін сотқа тапсырылады.

Англия мен Уэльс

Тарихи тұрғыдан алғанда, ерте Англия заңдарында шақыру auxilium curiae деп аталатын, бірақ бұл термин қазір қолданылмайды. Англия мен Уэльсте іс-әрекеттерді бастау үшін дәстүрлі түрде қолданылатын әртүрлі патшалық жарлықтар 1832 жылғы Процесс біркелкілігі туралы заңмен (2 және 3 Will. 4. c. 39) жойылды. Олар бұрынғыдай, монархтың атынан шығарылатын шақыру қағазына біріктірілді. 1832 жылдан 1980 жылға дейін Англия мен Уэльстегі шақыру қағазы сот атауымен, іс нөмірімен, «Ортасында» деген сөзбен және тараптардың есімдерімен басталатын. Одан кейін қазіргі монархтың аты мен толық лауазымы, «To:» деген сөз, айыпталушының аты-жөні және оның тұрғылықты жері, содан кейін патша бұйрығы, патшалық «Біз» деген сөзбен басталады: «БІЗ СІЗДІ БҰЙЫРАМЫЗ, осы шақырудың сізге табыс етілген күнін қоса алғанда, 14 күн ішінде [талапкердің аты-жөні] талабы бойынша қозғалған іс бойынша сіз үшін сотқа қатысуды қамтамасыз етуіңіз және сіз осыны орындамаған жағдайда талапкер іс жүргізе алатынын және сіздің қатысусыз сот шешімі шығарылуы мүмкін екенін ескеріңіз». Одан кейін «Куәлік етемін» деген сөз, содан кейін Лорд-канцлердің аты мен лауазымы және шақырудың берілген күні жазылды. Дәстүрлі тіл 1980 жылы Лорд-канцлер Хейлшемнің талабы бойынша өзгертілді, ол монархтың бұйрығы қарапайым адамдар үшін тым қорқынышты деп санады. 1999 жылы Азаматтық сот ісін жүргізу қағидалары (1999 жылғы ҚКҚ) шақыру қағазының орнына талап арыз нысанын енгізді. Бұл ҚКҚ реформасының құқықтық терминологияны жеңілдетуге бағытталған бір бөлігі болды; сонымен бірге талапкер талап иесі деп аталды. Атауына қарамастан, талап арыз нысанында талаптың мән-жайлары көрсетілуі міндетті емес. Талап арызы (Англия мен Уэльстегі Жоғарғы сот ережелері бойынша шағымның орнына қолданылатын) талап арызының мәліметтері деп аталатын басқа құжатпен алмастырылды. Талап арыз нысанында (N1 нысаны) бірінші бетте «талаптың қысқаша мәліметтері» үшін орын бар, ал үшінші бетте талап иесі талап арызының мәліметтерін беруге немесе олар «беріледі» (яғни жеке құжат ретінде) екенін көрсететін тіктөртбұрыш арқылы белгілеуге болады. Дәстүрлі шақырудан айырмашылығы, жауапкерге жауап беру мерзімі туралы хабарлама талап арыз нысанында көрсетілмейді. ҚКҚ бұл туралы ештеңе айтпайды, бірақ талап иесі әдетте N1C нысанын – талап арызға жауап беру туралы жауапкерге ескертулерді бірге табыс етуі күтіледі, онда жауапкер талап арызының мәліметтерін алғаннан кейін 14 күн ішінде жауап беруі керек екені ескертіледі. Қылмыстық істерде қылмыстық іс қозғау үшін реквизиция, шақыру немесе қамау ордері беріледі.

Корея Республикасы

Корея Республикасында қылмыстық шақыру Корея прокуратурасы немесе соттан келуі мүмкін және ол қылмыстық іс қозғаудың немесе куәні тексеруге шақырудың бір жолы болып табылады. Шақыру Кореяда немесе шетелде жүрген жеке тұлғаға табыс етілуі мүмкін.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-тың көптеген юрисдикцияларында сотқа шақырылған тарапқа қатысты сот өкілеттігі болу үшін, шақыруды табыс ету көп жағдайларда қажет. Шақыруды табыс ету процесі процестік шақыру деп аталады. Федералды соттарда шақыруды табыс ету нысаны мен мазмұны Федералды азаматтық іс жүргізу ережелерінің 4-тарауымен реттеледі, ал көптеген штаттық соттардың ережелері осыған ұқсас. Федералды шақыруды әдетте сот хатшысы шығарады. Көптеген штаттарда шақыруды адвокаттар шығара алады, бірақ кейбір штаттарда іс қозғау үшін құжаттарды тіркеу қолданылады, және мұндай штаттарда адвокаттар алдымен шақыруды екі данада тіркеуі керек, содан кейін ол күшіне енеді. Сот хатшысы бір немесе бірнеше дананы сот мөрімен мөрлеп, адвокатқа қайтарады, ол оны айыпталушыларды шақыру үшін пайдаланады. Басқа юрисдикцияларда шақыруды айыпталушыларға табыс еткеннен кейін ғана тіркеу талап етілуі мүмкін. Нью-Йорк рұқсат етілген тіркеу жүйесімен ерекшеленеді, онда шақыру немесе талап арызды тіркеудің қажеті жоқ.