Кіріспе

Рим саясаткері және әскери қайраткері (б.з.д. 519 – б.з.д. 430 ж.ж.)

Люций Квинкций Цинциннатус (б.з.д. 519 – ) – Рим патрицийі, мемлекет қайраткері және Рим Республикасының ерте кезеңіндегі әскери басшы. Республиканың соңғы кезеңінде ол римдік ізгіліктің, әсіресе азаматтық ізгіліктің, көрнекті символына айналды. Цинциннат плебейлердің (қарапайым азаматтардың) құқықтарына қарсы болды, олар оның ұлы Кесо Квинкцийдің тең қолданылатын заңдардың жазба кодексін қалауына қарсылық көрсетуі салдарынан кедейлікке ұшырады. Ол өте қартайған шағында кішкентай шаруа қожалығында жұмыс істеді, бірақ жаулап кіру қаупі туғанда оның азаматтары оны басшылыққа шақырды. Ол егістігінен шығып, мемлекетті толық бақылауға алды, бірақ 16 күннің ішінде жеңіске жеткен соң, билігінен және оның мүмкіндіктерінен бас тартып, шаруа қожалығына қайта оралды. Оның жетістігі және осы дағдарыс аяқталғанда (дәстүрлі түрде б.з.д. 458 жылға дейін) абсолютті биліктен дереу бас тартуы, көбінесе ұлы басшылықтың, жалпы игілікке қызмет етудің, азаматтық ізгіліктің, қарапайымдылық пен сабырлылықтың үлгісі ретінде келтіріледі. Қазіргі заманғы тарихшылар Ливий және басқа да авторлардың баяндамаларындағы кейбір мәліметтерге күмәнмен қарайды, бірақ Цинциннатусты б.з.д. 460 жылы консул, б.з.д. 458 жылы диктатор және (болжам бойынша) б.з.д. 439 жылы диктатор болып қызмет еткен тарихи тұлға деп мойындайды. Ол Спурий Маэлий басқаратын плебейлердің көтерілісін басу үшін патрицийлер шақырғанда, ол тағы да билікті тапсырды.

Өмір

Дәстүрлі мәліметтер бойынша, Луций Рим патшалығының соңғы онжылдығында, б.з.д. 519 жылы туған. Ол Римнің негізін қалаудан бұрын пайда болған және Тулл Хостилийдің Альба Лонга қаласынан Римге көшірген ежелгі патриций Квинктия руының мүшесі болған. Рудың алғашқы консулы 471 жылы сайланған Тит Квинкций Капитолин Барбатус еді. Тит пен Луцийдың екеуі де Луций Квинкций есімді адамдардың ұлы мен немересі болғандықтан, Тит Луцийдің інісі деп саналады. Бұл Луцийдің өзінің алғашқы когноменінің ("cincinnatus", "қырлы шашты" деген мағынаны білдіреді) иесі болғанын көрсетеді. Отбасы бай болған. 460-шы жылдардың соңында Рим шығыстан Эквилердің шабуылдарына қарсы тұрды, ал 462 жылдан бастап трибун Г. Терентилий Харса патриций консулдарының билігін шектеу үшін конституция құру мақсатында рим заңдарын кодификациялауды талап ете бастады. Келесі жылдары ол және басқа плебейлер назарсыз қалды, кері қайтарылды, процедуралық негіздермен қабылданбады және, ақырында, патрицийлер мен олардың клиенттерінің тобымен, болжамды түрде Цинциннаттың ұлы Кезбен бірге, соққыға ұшырап, көшеден қуылды. Патрицийлердің зор қарсылығы қандай дау-мажанға әкелді, сондықтан Апий Гердоний Капитолий төбесін басып алып, оны заңсыздықтар мен көтерілісшіл құлдар тобымен (Ливийде) немесе сабин армиясымен (Дионисийде) қалаға қарсы ұстап тұрды. Консул Публий Валерий Попликола 460 жылы оны қайтару кезінде қаза тапты, ал Цинциннат, мүмкін заңсыз, өзінің басқару кезеңінде ешқандай прогреске жетпеді. Оның ұлы қаладан қуылған және өлтірілген деген қауесет бар. Оқиғаның көптеген егжей-тегжейі қазірде жалған және дәуірдің әдеби өңдеуі деп есептеледі. Генри Нокс 1783 жылы Континентальдық армия мен флот офицерлеріне және олардың отбасыларына көмектесу, Америка революциясының идеалдарын сақтау және бұрынғы колониялардың бірлігін сақтау үшін Цинциннат қоғамын құрды. Ұзақ уақыттан кейін король Людовик XVI француз Цинциннат қоғамын құрды. АҚШ-тағы Огайо штатының Цинциннати және Нью-Йорк штатының Цинциннатус қалалары оның құрметіне аталған. Цинциннат Томас Карлайлдың "Сартор Ресартус" кітабының II кітабының 1-тарауында айтылады. Владимир Набоковтың "Бейіктеуге шақыру" романының басты кейіпкері Цинциннат С. деп аталды. Журналист Гленн Гринвальдқа алғаш хабарласқанда, Эдвард Сноуден "Цинциннат" деген лақап атын қолданды. Ұлыбритания премьер-министрі Борис Джонсон 6 қыркүйек 2022 жылы Лондонның Даунинг-стрит 10 үйінің алдындағы қоштасу сөзінде Цинциннатқа сілтеме жасады. Кейбір комментаторлар Джонсонның айтқандай, Цинциннат өзінің егістігіне оралған, бірақ кейіннен билікке қайта шақырылғанын атап өтті.

Негізгі дереккөздер

Галикарнас Дионисийдің «Рим көнелігі», X кітап, §§23–25. Флорус, «Рим тарихының қысқаша мазмұны», I кітап, §11. .

Екіншілік көздер

. Дункан, Майк, «7 – Римдік Вашингтон». Рим тарихы подкасты (2008 жылғы 11 қараша). 2020 жылғы 26 маусымда алынды.