Кіріспе
Лирикалық өлең түрі. Лирикалық өлеңнің бір түрі – ода (ωδή) ежелгі Грецияда пайда болған. Одалар – белгілі бір оқиғаны немесе тұлғаны мадақтауға, даңққа бөлеуге арналған, сонымен қатар табиғатты ақыл-ой және сезімдік тұрғыдан сипаттайтын, күрделі құрылымға ие өлеңдер. Классикалық ода үш негізгі бөліктен тұрады: строфа, антистрофа және эпода. Гомострофикалық ода және иррегулярлық ода сияқты түрлері де бар. Грек одалары бастапқыда музыкалық сүйемелдеумен орындалған поэзиялық туындылар еді. Уақыт өте келе, олар жеке лирикалық композициялар ретінде танылды, олар әнмен орындалған (музыкалық аспаптармен немесе оларсыз) немесе жай ғана оқылған (әдетте сүйемелдеумен). Негізгі музыкалық аспаптар – аулос және лира (соңғысы ежелгі гректер үшін ең қадірлі аспап саналған). Одалардың үш негізгі түрі бар: пиндарлық, горацийлық және иррегулярлық. Пиндарлық одалар Пиндардың формасын және стилін ұстанады. Горацийлық одалар Горацийдің қағидаларына сәйкес келеді; Горацийдің одалары грек лириктері, мысалы, Алкей және Анакреонды ұстанып, олардың үлгісімен жазылған. Иррегулярлық одалар ұйқас қолданады, бірақ пиндарлық оданың үш бөліктен тұратын құрылымын, не горацийлық оданың екі немесе төрт тармақты строфасын пайдаланбайды. Ода – лирикалық өлең. Ол биік, шабыттанған сезімдерді жеткізеді. Бұл – қиялға толы, қадірлі және шынайы тілмен айтылған, әсем әрі күрделі формадағы лирика.
An ode (from ᾠδή) is a type of lyric poetry, with its origins in Ancient Greece. Odes are elaborately structured poems praising or glorifying an event or individual, describing nature intellectually as well as emotionally. A classic ode is structured in three major parts: the strophe, the antistrophe, and the epode. Different forms such as the homostrophic ode and the irregular ode also enter. Greek odes were originally poetic pieces performed with musical accompaniment. As time passed on, they gradually became known as personal lyrical compositions whether sung (with or without musical instruments) or merely recited (always with accompaniment). The primary instruments used were the aulos and the lyre (the latter was the most revered instrument to the ancient Greeks). There are three typical forms of odes: the Pindaric, Horatian, and irregular. Pindaric odes follow the form and style of Pindar. Horatian odes follow conventions of Horace; the odes of Horace deliberately imitated the Greek lyricists such as Alcaeus and Anacreon. Irregular odes use rhyme, but not the three part form of the Pindaric ode, nor the two or four line stanza of the Horatian ode. The ode is a lyric poem. It conveys exalted and inspired emotions. It is a lyric in an elaborate form, expressed in a language that is imaginative, dignified and sincere.
Пиндарлық одалар
Пиндарлық одалар, сондай-ақ грек одалары деп те аталады, ежелгі грек ақыны Пиндардың формасы мен стиліне сәйкес келеді. Олар үш бөлімнен тұрады: строфа, антистрофа және эпода. Ежелгі Грецияда одалар музыкалық сүйемелдеумен сахнада орындалған. Хор (немесе ода орындаушылары) строфаны сахнаның бір жағынан оқып, содан кейін антистрофаны оқу үшін қарсы жағына, ал эподаны оқу үшін орталыққа өтетін. Бұл оданың үш бөліктен тұратын ерекшелігін көрсетеді: строфа тақырыпты қояды, антистрофа оны кері пікірмен теңестіреді, ал эпода қорытындылайды. Пиндарлық одалар қатаң метрикалық ережелерге бағынбайды, демек, олардың ұйқасы мен жолдарының ұзындығы көбінесе ретсіз болады. Дегенмен, строфа мен антистрофа әдетте бірдей құрылымға ие, ал эпода формасы өзгеріп отырады. Уильям Вордсворттың "Балалық шақ естеліктерінен өлместік туралы толғаныс" (1807) және Томас Грейдің "Поэзияның дамуы: Пиндарлық ода" (1757) екеуі де Пиндарлық стильде жазылған. Грейдің "Бард: Пиндарлық ода" (1757) – үш бөлімді құрылым үш рет қайталанатын Пиндарлық ода, нәтижесінде тоғыз строфадан тұратын ұзын өлең пайда болады.
Хорацийдің одалары
Хораций одалары, кейде гомострофикалық одалар деп те аталады, римдік ақын Горацийдің қағидаларына сәйкес келеді. Пиндар одаларынан ерекшелігі, Гораций одалары кез келген санындағы тармақтардан (көбінесе төрттіктерден) тұрады, олардың бәрі бірдей ұйқас схемасы мен өлшемді сақтайды. Пиндардың көптеген одаларындағы өте ресми мадақтау стиліне қарағанда, Гораций одалары көбінесе махаббат және достық сияқты жекелеген тақырыптарды қамтиды және қоғамдық орындау үшін жазылмаған. Ағылшыс романтик ақыны Джон Китс жазған ең белгілі Гораций одаларының бірі – "Қарлығаға арналған ода" (1819).
Қалыпсыз одалар
Қалыпсыз одалар оданың формальды конвенцияларын одан әрі бұзады. Оларды кейде ағылшын ағартушылық ақыны Абрахам Коулидің есімімен Коули одалары деп атайды, ол 1656 жылы он бес Пиндарик одасын жариялап, Англияда бұл форманы қайта жаңғыртқан. Бұл атау Пиндардан шыққан болса да, Коулидің Пиндарлық оданы түсінуінде қателік бар. Шындығында, Коулидің одалары қатаң формальды Пиндар одасынан мүлдем өзгеше. Коули поэзиясында ода иамбтық метрді сақтайды, бірақ тұрақты ұйқас немесе жол ұзындығы болмайды. Джон Милтон өзінің лирикалық трагедиясы "Самсон Агонистес" (1670/71) хорында "пиндарикті" қолданды. Дегенмен, ол өзінің "Алдын ала сөзінде" Коулидің форманы Пиндарлық деп қате түсінуін түзетеді: "Хорда қолданылатын өлең өлшемі әртүрлі, гректер оны "монострофикалық" немесе "аполелименон" деп атаған, ол хормен бірге орындалған музыкаға ғана арналған строфа, антистрофа және эподаға қарамастан қолданылған; өлеңге ешқандай қатысы жоқ, сондықтан маңызды емес; немесе, строфаларға немесе үзілістерге бөлінгендіктен, оларды "аллострофалар" деп атауға болады."
"The measure of verse used in the chorus is of all sorts, called by the Greeks 'monostrophic', or rather 'apolelymenon', without regard had to strophe, antistrophe or epode, which were a kind of stanzas framed only for the music, then used with the chorus that sung; not essential to the poem and therefore not material; or, being divided into stanzas or pauses, they may be called 'alloeostropha'."