Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Чех раввині және каббалист (1609 ж.т.)
Czech rabbi and Kabbalist (d. 1609)
Юда Лоу бен Безалель (1512 және 1526 жылдар арасында – 1609 жылдың 17 қыркүйегі), сондай-ақ Рабби Лоу (басқаша: Лёв, Лёве, Лёве немесе Левай), Праганың Махаралы немесе жай ғана Махарал ("Морейну ха Рав Лоев", "Біздің ұстазымыз, раввин Лоев" еврей аббревиатурасы) – маңызды Талмуд ғалымы, еврей мистикасымен айналысушы, математик, астроном және философ. Өмірінің көп бөлігінде Моравиядағы Микулов және Богемиядағы Прага қалаларында бас раввин қызметін атқарды. Лоу еврей философиясы және еврей мистикасы туралы жазған. Оның "Гур Арьех әл Хатора" еңбегі Рашидің Тораға түсіндірмесіне жасалған кеңейтілген түсіндірме болып табылады. Ол туралы кейінгі аңыздарда ол балшықтан жасалған Прага Големін жасады делінеді.
Judah Loew ben Bezalel (; between 1512 and 1526 – 17 September 1609), also known as Rabbi Loew (alt. (alternatively) Löw, Loewe, Löwe or Levai), the Maharal of Prague , or simply the Maharal (the Hebrew acronym of "Moreinu ha Rav Loew", 'Our Teacher, Rabbi Loew'), was an important Talmudic scholar, Jewish mystic, mathematician, astronomer, and philosopher who, for most of his life, served as a leading rabbi in the cities of Mikulov in Moravia and Prague in Bohemia. Loew wrote on Jewish philosophy and Jewish mysticism. His work Gur Aryeh al HaTorah is a supercommentary on Rashi's Torah commentary. He is also the subject of a later legend that he created the Golem of Prague, an animate being fashioned from clay.
Атауы
Оның "Лёу" немесе "Лоу" деген аты неміс тіліндегі "Löwe" ("арыстан") сөзінен шыққан (сонымен қатар, осы түбірден шыққан еврей тіліндегі Лейб есімі де бар). Бұл – "кинуи", яғни еврейше Яһуда немесе Иегуда есімінің орнына қолданылатын есім, себебі Киелі кітаптағы Яһуда кейіпкері арыстанға теңеген. Яһудилерде есім қою дәстүрінде еврейше есім мен оның орнына қойылған есімі жиі жұп болып қолданылады, мысалы, осы жағдайда – Яһуда Лёу. Лёу өзінің Рашидің Тораға жасаған түсіндірмесіне классикалық үстеме түсіндірме жазғанда, оны еврейше "Гур Арийе ал ХаТора" деп атады, яғни "Тораға түсіндірме жасайтын жас арыстан". Прагадағы Лёудің қабірі екі өрілген құйрығы бар (queue fourchee) арыстан бейнеленген геральдикалық қалқанмен әсемделген, бұл оның атына және Богемияға сілтеме жасайды, өйткені Богемияның гербінде де екі құйрықты арыстан бейнеленген.
His name "Löw" or "Loew" is derived from the German Löwe, "lion" (cf. the Yiddish Leib of the same origin). It is a kinnui, or substitute name, for the Hebrew name Judah or Yehuda, as the Biblical character Judah was likened to a lion in In Jewish naming tradition, the Hebrew name and the substitute name are often combined as a pair, as in this case in which the combined name is Judah Loew. When Loew wrote his classic supercommentary on Rashi's Torah commentary, he entitled it Gur Aryeh al HaTorah in Hebrew, meaning "Young Lion [commenting] upon the Torah". Loew's tomb in Prague is decorated with a heraldic shield with a lion with two intertwined tails (queue fourchee), alluding both to his first name and to Bohemia, the arms of which has a two tailed lion.
Ерте өмір
Лоев, шамасы, Польшаның Познань қаласында дүниеге келген, бірақ Перелс туған қаласын жаңылыс көрсеткен. Лоевтің туған жылы нақты емес, әртүрлі дереккөздер 1512 және 1526 жылдарын көрсетеді. Оның інісі Якоб бен Хажим қасиетті Рим империясының рейхсраббині ("Империя раввині") болса, үлкен ағасы Хаим Фридбергтік белгілі раввиндік ғалым және Вормс пен Фридберг қалаларының раввині еді. Любавич дәстүрінде айтылуынша, 12 жасында ол Польшадағы ешиваларға барып, раввин Яков Поллактан білім алған. Поллак Польшадан кеткен соң, ол 2 жыл бойы маңайлап саяхаттап, кейін Рабби Ицхак Кловер/Вормцтің ешивасына барды, ол өзі Поллактың шәкірті болған. Ол Махаршалмен бірге ешивада оқыды, Махаршал одан 17-2 жас үлкен еді. Ол 3 жыл бойы Махаршал мен Ремамен бірге білім алды. Рав Ицхак Кловер, шындығында, Махаршалдың әкесі еді. Махаршал Польшадан кетіп, Махарал қалды және тағы 2 жыл Ремамен бірге оқыды. Ол үйленгенге дейін 20 жыл бойы білім жинады. Дегенмен, ол нистарды кімнен үйренгенін білуге болмайды, себебі ол өзінің сефарларында кейінгі ұрпаққа белгісіз болған раввиндерді тек бір рет еске алған. Алайда Польшадағы ешиваларда нигле мен нистарды бірге оқу кең таралған.
Loew was probably born in Poznań, Poland,—though Perels lists the birth town mistakenly Loew's birth year is uncertain, with different sources listing 1512, and 1526. His uncle Jakob ben Chajim was Reichsrabbiner ("Rabbi of the Empire") of the Holy Roman Empire, and his older brother Chaim of Friedberg was a famous rabbinical scholar and Rabbi of Worms and Friedberg. Sources in the Lubavitch tradition say that at the age of 12, he went to yeshivahs in Poland and studied under Rabbi Yaakov Pollak. After Pollak left Poland, he spent 2 years wandering from place to place and then went onto the yeshivah of Rabbi Yitzchak Clover/Wormz, himself a student of Pollak. He learnt together in yeshivah with the Maharshal who was 17, 2 years his elder. He learnt together with the Maharshal and Rema for 3 years. Rav Yitzchok Clover was in fact the grandfather of the Maharshal. The Maharshal left Poland and the Maharal remained and studied with the Rema for 2 more years. He spent 20 years studying before he married. It is not known however who he learnt nistar from as he mentions his rabbis, who are unknown to posterity, only once in his sefarim. It was common in yeshivas in Poland however to learn nigleh and nistar together
Мансап
1553 жылы ол Моравияның Микулов (Никольсбург) қаласындағы лаендраббинер лауазымын қабылдады, қауымдық істерді басқарды, сонымен қатар аталған провинциядағы қауымдарда қай Талмуд трактаты оқылатынын анықтады. Ол сондай-ақ сайлау және салық салу процесіне қатысты қауымдық ережелерді жаңартты. 1588 жылы 68 жасында Моравиядан зейнетке шықса да, қауымдар оны одан әрі ұзақ жылдар бойы құрметті тұлға деп есептеді. Оның Моравиядағы қызметтерінің бірі – белгілі бір отбасыларға қарсы таратылған, олардың балаларының үйлену мүмкіндігін қиындататын, заңдылыққа (Надлер) қатысты жала жабу мен қаралаған сөздерге қарсы күресу болды. Бұл құбылыс тіпті оның отбасына да әсер етті. Ол 1583 жылғы Рош Хашана мен Йом Кипур арасындағы жылдық екі үлкен уағыздың бірін осы құбылысты айыптау үшін пайдаланды. 1588 жылы Прагаға қайтып оралып, зейнеткерлікке шыққан Исаак Хайоттың орнына тағы да раввиндік лауазымды қабылдады.
He accepted a rabbinical position in 1553 as Landesrabbiner of Moravia at Mikulov (Nikolsburg), directing community affairs but also determining which tractate of the Talmud was to be studied in the communities in that province. He also revised the community statutes on the election and taxation process. Although he retired from Moravia in 1588 at age 68, the communities still considered him an authority long after that. One of his activities in Moravia was the rallying against slanderous slurs on legitimacy (Nadler) that were spread in the community against certain families and could ruin the finding of a marriage partner for the children of those families. This phenomenon even affected his own family. He used one of the two yearly grand sermons (between Rosh Hashanah and Yom Kippur 1583) to denounce the phenomenon. He moved back to Prague in 1588, where he again accepted a rabbinical position, replacing the retired Isaac Hayoth.
Жеке өмір
Оның отбасында әйелі Перл, алты қызы және Безалел деген ұлы болды. Безалел Колинде равин болған, бірақ 1600 жылдардың басында ерте қайтыс болды. Оның әйелі бай саудагердің қызы болғандықтан, ол ғылымға толыққанды берілуге мүмкіндік алды. Оның үлкен ағасы Хаим бен Безалел болды, ол Моше Иссерлестің үкімдеріне қарсылық білдірген «Vikuach Mayim Chaim» атты заңдық еңбектің авторы еді.
His family consisted of his wife, Pearl, six daughters, and a son, Bezalel, who became a rabbi in Kolín, but died early in 1600. His wife was the daughter of a wealthy merchant, which allowed him to devote himself to scholarship. His elder brother was Hayim ben Bezalel, who authored a legal work Vikuach Mayim Chaim which challenged the rulings of Krakow legalist, Moshe Isserles.
Өлім
Өмірінің соңына қарай ол Прагаға қайтып келді, онда 1609 жылы қайтыс болды. Лоев Прагадағы Йозефовтағы Ескі еврей зиратында жерленген, оның қабірі мен қабір тасы бүгінгі күнге дейін сақталған.
Towards the end of his life he moved back to Prague, where he died in 1609. Loew is buried at the Old Jewish Cemetery, Prague in Josefov, where his grave and tombstone are intact.
Ойлау
Лоудың көптеген философиялық еңбектері еврей ой-пікірінің негізгі тасы болды; және ол "Шығыс Еуропалық еврейлер дамытқан ең шығармашылық және түпнұсқалық ой жүйелерінің бірі" авторы еді. Лоудың жазбалары Киелі кітап аяттары мен раввиндердің жазбадағы дәстүрлерін бастау көзі ретінде пайдаланады, бірақ әдеби және тұжырымдық талдау арқылы ол оларды келесі терминологиясы қайталап отыратын толыққанды философиялық жүйеге айналдырады: Лоу бойынша, бикурим – есодотты (жеке жемістер берілгенде), маасер – тааровотты (жемістер жиналғанда және олардың бір бөлігі ондық ретінде бөлінгенде) және халла – тарковотты (ингредиенттерден жаңа зат, қамыр жасалғанда) көрсетеді. Лоудың дүниетанымы шындықтың жалғыз себептен және оның әртүрлі себептелген құбылыстарынан тұратынын, олардың барлығы олардың себебімен үнемі сақталады деп санайды. Шындықта кездейсоқтыққа орын жоқ, себебі ол Себептің құдіретсіздігін немесе толық білімсіздігін білдіретін болар еді. 2009 жылдың мамыр айында Чехия почтасы Лоудың қайтысының 400 жылдығына арналған марка шығарды. 2009 жылдың маусым айында Чехия монета соғу зауыты осы мерейлі оқиғаға орай ескерткіш монета шығарды. Прагада Яһуда Лоу бен Бесалелдің мүсіні орнатылған.
Loew's numerous philosophical works have become cornerstones of Jewish thought; and he was the author of "one of the most creative and original systems of thought developed by East European Jewry." Loew's writings use as sources the Biblical verses and the recorded traditions of the rabbis, but through literary and conceptual analysis he develops these into a comprehensive philosophical system in which the following terminology recurs: According to Loew, bikkurim represents yesodot (as individual fruit are given), maaser represents taarovot (as the fruit are gathered together and a fraction of them separated as a tithe), and challah represents tarkovot (as a new substance, dough, is created from the ingredients). Loew's worldview assumes that reality consists of a single cause, as well as diverse caused phenomena whose existence is constantly sustained by their cause. There is no room for randomness in reality, as that would indicated an absence of omnipotence or omniscience in the Cause. In May 2009, the Czech Post issued a stamp commemorating the 400th anniversary of Loew's death. In June 2009 the Czech Mint issued a commemorative coin marking the same milestone. The Statue of Judah Loew ben Bezalel stands in Prague.
Голем туралы аңыз
Лоу – Прага геттосындағы еврейлерді антисемиттік шабуылдардан, әсіресе қанға қастылықтан қорғау үшін саздан жасалған големді құру туралы аңыздың басты кейіпкері. Ол Алланың Адамды қалай жаратқаны туралы езотерикалық білімге негізделген мистикалық күштерді қолданған деп есептеледі. Тарихшылар мен сыншылардың пікірінше, бұл аңыз 19 ғасырдың басында неміс әдебиетінде пайда болған. Қазірге дейін осы оқиға туралы ең ерте белгілі дерек – Фридрих Корнның 1834 жылғы "Дер Юдише Гил Блас" кітабы. Одан бері ол көп рет қайталанып, өңделген.
Loew is the subject of the legend about the creation of a golem, a creature made out of clay to defend the Jews of the Prague Ghetto from antisemitic attacks, particularly the blood libel. He is said to have used mystical powers based on the esoteric knowledge of how God created Adam. The general view of historians and critics is that the legend is a German literary invention of the early 19th century. The earliest known source for the story thus far is the 1834 book Der Jüdische Gil Blas by Friedrich Korn. It has been repeated and adapted many times since.