Кіріспе

Иттің түрі, аң аулайтын ит.

Иіс аңдары (немесе иіс іздейтін иттер) – негізінен көру қабілетінен гөрі иіс арқылы аң аулайтын иттер тобы. Бұл тұқымдар аң аулауға арналған және иттер арасындағы ең сезімтал мұрындардың біріне ие деп есептеледі. Иіс аңдары иіс немесе жақсы сезілетін иістерді іздеуге маманданған. Көбінесе олардың құлақтары ұзын, салбырап тұрады және иіс сезу қабілетін күшейту үшін үлкен мұрын қуысы болады. Ұзақ қашықтықтарда және қиын жерлерде иіс іздеу үшін оларға жеткілікті төзімділік қажет. Оларды алғаш рет кельттер мастиф тұқымдас иттерді көру қабілеті жоғары иттермен будандастыру арқылы өсірген деп саналады. Алғашқы иіс аңдары – Бельгиядағы монахтар орта ғасырларда өсірген Санкт-Хуберт аңдары (қазіргі қанды иттердің ата-тегі).

Сипаттама

Аңшы иттер – жануарларды аулайтын иттер. Олар аулау нысанының иісін (иіс іздеуші иттер) немесе көзбен бақылап (көру қабілетімен аулайтын иттер) аулайды. Иіс іздеуші иттердің көптеген түрлері бар, және олар басқа да жұмыстарды атқара алады, сондықтан қай түрлерді иіс іздеуші иттер деп санау керектігі туралы пікірталас тууы мүмкін. Кеннел клубтары иттердің түрлерін топтарға бөледі, бұл топтар негізінен түрлеріне сәйкес келеді. Әрбір кеннел клуб қандай түрлерді белгілі бір топқа жатқызатынын өзі анықтайды. Иіс іздеуші иттер иіс немесе иіс іздерін табуға маманданған. Олардың көпшілігінде ұзын, салбырап тұратын құлақтары болады. Бір теория бойынша, бұл қасиет ауадан иіс жинап, оны иттердің бетіне және мұрынына жақын ұстауға көмектеседі. Сонымен қатар, олардың мұрын қуыстары үлкен болады, бұл оларға иіс сезуге көмектеседі. Әдетте, ылғалды еріндері иіс бөлшектерін ұстап қалуға көмектеседі. Иіс іздеуші иттер жүргенде немесе шапқанда мұрынды жерге төмен түсіретіндіктен, көптеген түрлері иіс тапқанда құйрықтарын тік ұстау үшін селекцияланды. Сонымен қатар, кейбір түрлер (мысалы, бигль) құйрықтарының ұшында ақ түк болуы үшін өсірілді. Бұл қасиеттер иесіне оларды алыстан немесе ұзын шөп арасынан анықтауға мүмкіндік береді. Иіс іздеуші иттер көру қабілетімен аулайтын иттердей жылдам болуы міндетті емес, себебі олар жемді көзбен бақылауы керек емес, бірақ оларға шыдамдылық қажет, осылайша олар иіс іздеп, оны қиын жерлерде ұзақ қашықтыққа іздей алады. Ең жақсы иіс іздеуші иттер тіпті ағын су арқылы және бірнеше күн бұрын қалған иіс іздерін де анықтай алады. Көптеген иіс іздеуші иттер бірнеше иттерден тұратын топта аулау үшін қолданылады. Ұзын аяқты иттер жылдам жүгіреді және әдетте аңшылардың атпен ілесуін қажет етеді, ал қысқа аяқты иттер аңшылардың жаяу ілесуіне мүмкіндік береді. Кейбір түрлермен (мысалы, неміс бракесі, американдық фоксхаундтары немесе кунхаундтары) аулау, иттер тобының еркін жүгіруіне мүмкіндік беруді қамтиды, ал аңшылар иттердің үрлеуі арқылы жануардың "ағашқа шыққандығын" хабарлағанша белгілі бір жерде күтеді. Содан кейін аңшылар иттердің үрлеуін тыңдап, жаяу барады.

Дауыстау

Иттің көпшілігі әртүрлі дауыстар шығарады, жағдайға қарай олардың өзгеруі мүмкін. Олардың ең көп қолданылатын дауысы – құйрықтап ұлу, ол қозған кезде пайда болады және иесіне иіс іздеп келе жатқанын хабарлайды. Бұл дауыс терең әрі күркіреген, қалыпты үрлеуден ерекшеленеді; ал үрлеудің өзі қозғаннан бастап, қорқынышқа дейін әртүрлі интонациялармен дыбысталуы мүмкін. Олар қозғанда дауыс беруге шартты болғандықтан, иіс іздеуші иттер басқа тұқымдарға қарағанда жиірек қағуы мүмкін. Бұл тұрғын аймақтарда ыңғайсыздық тудырса да, иесіне аң аулықта ит немесе иттер тобын көзден шығарғанда да, мысалы, орман ішінде түлкі немесе егерменнің ізімен жүргенде, оларды іздеуге мүмкіндік беретін бағалы қасиет.

Жіктеу

Халықаралық кинологиялық федерация (FCI) иіс аңдарын "6-топқа" жіктейді. Оған "2-бөлім, Жіпте жүретін итттер" кіреді, мысалы Бавария тау иті (Bayrischer Gebirgsschweisshund, no. 217), Ганновер швейцар иті (Hannover'scher Schweisshund, no. 213) және Альпілік даксбракке (Alpenländische Dachsbracke, no. 254). Бұған қоса, далматин мен родезиялық риджбек "Қосымша тұқымдар" ретінде 6-топқа жатқызылады.

Генетикалық тарихы

Генетикалық зерттеулер иісші иттердің иттің туыстық ағашының басқа тармақтарымен салыстырғанда бір-біріне жақын екенін көрсетеді.

Біріккен Кеннел Клубының (АҚШ) Scenthound тобы

Scenthound Group – бұл United Kennel Club (АҚШ) қолданатын топтық категория, оны екі санатқа бөледі. Біріншісі – америкалық аңшы иттер, белгілі кунхаундтар, және олардан шыққан еуропалық аңшы иттерді қамтиды. Бұлар Ағаш Иттері деп аталады. Бұл санатқа сонымен қатар, түрлі-түрлі аңдарды аулауға арналған американдық иттер де кіреді, мысалы, батпақ тышқаны, егерше, оппоссум, бобкат, пума, американдық қара аю және жабайы шошқа. Екінші санат – Изге Түсуші Иттер деп аталады, және ол адамдарды іздеуге пайдаланылатын, Сент-Хуберт Иттерінен тараған деген жорамал бар иттерді қамтиды.