Кіріспе

2 ғасырдағы римдік философ және дәрігер Секст Эмпирикус (, Sextos Empeirikos; ) - грек пирронистік философ және римдік азаматтығы бар эмпирикалық мектеп дәрігері. Оның философиялық еңбектері ежелгі грек және рим пирронизмінің ең толық сақталған мәліметі болып табылады, ал олардың басқа эллиндік философияларға қарсы аргументтері осы философиялар туралы маңызды ақпарат көзі болып саналады.

Өмір

Секст Эмпирик туралы көп мәлімет белгілі емес. Ол Александрияда, Римде немесе Афинада өмір сүрген болуы мүмкін. Оның римдік аты Секст болғандықтан, ол римдік азамат болған деуге болады. 10 ғасырдағы Византия энциклопедиясы – Суда, және басқа да көне дәуірге дейінгі дереккөздер оны Хаеронеялық Секстпен бір адам деп көрсетеді, бірақ бұл сәйкестік жиі күмәндалады. Оның медициналық еңбектерінде, атынан көрініп тұрғанындай, дәстүр бойынша ол пирронизм кең таралған эмпирикалық мектепке жатқан. Дегенмен, Секст өзінің жазбаларында кем дегенде екі рет методистік мектепке жақын екенін көрсетеді.

Философия

Скептик ретінде Секст Эмпирик барлық білім түрлеріне қатысты мәселелерді көтерді. Ол индукцияның жарамдылығына оның ең танымал сыншысы Дэвид Юмнан бұрын күмән келтірді және барлық қисынды ойлау түрлеріне қарсы регресс аргументін ұсынды: шындықты өздері бағалаймын дегендер шындықтың критерийіне ие болуы керек. Демек, бұл критерий судьяның мақұлдауысыз немесе мақұлданған. Ал егер ол мақұлдаусыз болса, онда оған қалай сенуге болады? Өйткені, даулы мәселелерге үкім шығармайынша сенім артуға болмайды. Егер ол мақұлданса, оны мақұлдаған нәрсе де, өз кезегінде, мақұлданған немесе мақұлданбаған болуы мүмкін, және т.б. шексіздікке дейін. Бұл көзқарас Пиррондық скептицизм деп аталады, Секст оны Карнеадтың академиялық скептицизмінен ажыратты, ол, Секстке сәйкес, білімнің мүмкіндігін толығымен жоққа шығарады, ал Секст мұны оң сенім деп сынға алды. Оның орнына Секст жай ғана сенімнен бас тартуды, яғни бір нәрсені білуге бола ма, жоқ па деген үкімді тоқтатуды (эпохе) жақтады. Тек үкімді тоқтату арқылы ғана ойдың тыныштығы (атараксия) күйіне жете аламыз. Секст үкімді тоқтатуды қаншалықты жақтады деген мәселеде пікірталастар бар. Майлс Берниет, Джонатан Барнс және Бенсон Мэйтс пікірінше, Секст біз барлық сенімдерге қатысты үкімді тоқтатуымыз керек деп кеңес береді; яғни, ешқандай сенімді шындық деп растамауымыз және ешқандай сенімді жалған деп жоққа шығармауымыз керек, себебі біз сенімдерсіз, әдет-ғұрып бойынша әрекет ете отырып өмір сүре аламыз. Алайда Майкл Фреде басқаша түсіндірмелерді қорғайды, оған сәйкес Секст сенімдерге рұқсат береді, егер олар ақыл-ой, философия немесе болжамдарға негізделмесе; мысалы, скептик скептиктер қоғамында кең таралған пікірлерді қабылдауы мүмкін. Скептик пен догматик арасындағы маңызды айырмашылық – скептик өзінің сенімдерін қатаң философиялық зерттеулердің нәтижесінде ұстамайды.