Тұлғаның психологиялық ерекшеліктері

Кіріспе

Жеке тұлғаның психологиялық ерекшеліктері: Жеке тұлға – кез келген адамның өмірге ерекше бейімделуін құрайтын өзара байланысты мінез-құлық, танымдық және эмоционалдық үлгілердің жиынтығы. Бұл өзара байланысты үлгілер салыстырмалы түрде тұрақты, бірақ ұзақ уақыт ішінде өзгеріске ұшырауы мүмкін. Жеке тұлғаның жалпыға қабылданған бір анықтамасы болмаса да, көптеген теориялар мотивацияға және адамның қоршаған ортамен психологиялық өзара әрекеттесуіне назар аударады. Реймонд Кэттелл сипаттағандай, қасиеттерге негізделген тұлғалық теориялар, тұлғаны адамның мінез-құлқын болжауға мүмкіндік беретін қасиеттер жиынтығы ретінде қарастырады. Ал мінез-құлыққа басымдық беретін тәсілдер тұлғаны оқу және әдеттер арқылы анықтайды. Дегенмен, көптеген теориялар жеке тұлғаның салыстырмалы түрде тұрақты екенін мойындайды. Мысалы, Эйзенктің Жеке Тұлғалық Сауалнамасы (EPQ R). Бұл тесттердің барлығының пайдалы болуының себебі – олардың сенімділігі мен жарамдылығы, осы екі фактор тесттің дұрыстығын қамтамасыз етеді. "Әрбір сұрақ белгілі бір дәрежеде негізгі қасиеттерге байланысты болуы керек, соның нәтижесінде барлық сұрақтар бір бағытта формулировкаланған жағдайда оң корреляциялардың үлгісі пайда болады". Психологтар қолданатын жаңа, бірақ кеңінен танылмаған өлшеу құралы – 16PF. Ол Кэттеллдің 16 факторлы тұлға теориясына негізделген тұлғаны өлшеуге арналған. Психологтар оны психикалық ауруларды диагностикалауға және емдеу жоспарлауға көмектесу үшін клиникалық құрал ретінде де пайдаланады. Жеке тұлға көбінесе факторларға немесе өлшемдерге бөлінеді, олар факторлық талдау арқылы үлкен сауалнамалардан статистикалық түрде шығарылады. Екі өлшемге келгенде, Эйзенк 1960 жылдары ұсынған интроверт-экстраверт және невротизм (эмоционалдық тұрақсыздық-тұрақтылық) өлшемдері жиі қолданылады.

Бес факторлы инвентаризация

Көптеген факторлық талдаулар "Ұлы Бес" деп аталатын, тәжірибеге ашықтық, ар-ождандылық, экстраверсия, келісімділік және невротизм (немесе эмоционалдық тұрақтылық) деп аталатын "ОКЕАН" құрамын анықтады. Бұл компоненттер уақыт өте келе тұрақты болады, ал дисперсияның шамамен жартысы адамның генетикасына, ал емес ортаның әсеріне байланысты болады. Бұл бес фактордың әрқайсысы екі аспектіден және көптеген жақтарынан тұрады (мысалы, тәжірибеге ашықтық және интеллект, олардың әрқайсысы фантазия және идеялар сияқты жақтарға бөлінеді). Бұл бес фактор бір-бірімен байланысты, бұл жоғары деңгейдегі мета-қасиеттерді көрсетеді (мысалы, бета-фактор, ол ашықтық пен экстраверсияны біріктіріп, ақыл-ой және физикалық зерттеумен байланысты мета-қасиетті құрайды). "Ұлы Бес" факторларын мойындайтын бірнеше тұлғалық модельдер бар және жеке тұлғаның нақты жақтарын, сондай-ақ жалпы қасиеттерін өлшеу үшін қолдануға болатын мыңдаған өлшемдер бар. Кейбір зерттеулер ересектерде байқалатын бақыт пен экстраверсия арасындағы байланыстың балаларда да байқалатынын көрсетті. Бұл зерттеулер депрессияға бейім балаларды анықтауға және оларға жауап беретін емдеу түрлерін әзірлеуге көмектеседі. Балалар мен ересектер арасындағы зерттеулер генетиканың, орталық факторларға қарағанда, бақыт деңгейіне үлкен әсер ететінін көрсетті. Тұлға өмір бойы тұрақты емес, бірақ балалық шақта тез өзгереді, сондықтан балалардағы тұлғалық конструкциялар темперамент деп аталады. Темперамент мінез-құлықтың алғы құралы болып саналады. Тағы бір қызықты жайт – экстраверттік мінез-құлық пен оң әсер арасындағы байланыс. Экстраверттік мінез-құлыққа сөйлегіштік, белсенділік, оқиғаға құштарлық және шығармашылық жатады. Осы зерттеу мақсатында оң әсер – бақытты және ұнамды эмоциялардың көрінісі ретінде қарастырылады. Бұл зерттеу адамның табиғатына қайшы әрекет етудің әсерін зерттеді. Яғни, зерттеу интроверттердің (ұялмаған, әлеуметтік шектеулі және агрессияға бейім емес адамдар) экстраверттік мінез-құлық танытуының және экстраверттердің интроверттік мінез-құлық танытуының пайдасы мен зиянына назар аударды. Экстраверттік мінез-құлық танытқаннан кейін интроверттердің оң әсер сезімі күшейді. Инструменталды теория экстраверттердің оларды оң жағдайларға қоятын таңдаулар жасайтынын және олар оң жағдайларға интроверттерге қарағанда күштірек реакция жасайтынын көрсетеді. Темпераменттік теория экстраверттердің оң әсерді көбірек сезінуге бейімділігі бар екенін көрсетеді. Экстраверсияны зерттеуде Лукас пен Бэрд өзіндік тиімділіктің экстраверсия (және невротизм) мен субъективті бақыт арасындағы байланысты толыққанды реттемейтінін анықтады. Басқа зерттеулер көңіл-күйді сақтау құбылысын басқа мүмкін медиатор ретінде қарастырды. Көңіл-күйді сақтау – бұл түсініксіз жағдайға тап болғанда бақыттың орташа деңгейін сақтау қабілеті, яғни әртүрлі адамдарда оң немесе теріс эмоцияларды тудыруға әлеуеті бар жағдай. Бұл экстраверттерде күштірек күш ретінде танылды. Бұл экстраверттердің бақыт деңгейі сыртқы оқиғалардың әсеріне аз бейімделеді дегенді білдіреді. Бұл экстраверттердің оң көңіл-күйі интроверттерге қарағанда ұзаққа соқатынын көрсетеді.

Many factor analyses found what is called the Big Five, which are openness to experience, conscientiousness, extraversion, agreeableness, and neuroticism (or emotional stability), known as "OCEAN". These components are generally stable over time, and about half of the variance appears to be attributable to a person's genetics rather than the effects of one's environment. These five factors are made up of two aspects each as well as many facets (e. g., openness splits into experiencing and intellect, which each further split into facets like fantasy and ideas). These five factors also show correlations with each other that suggest higher order meta traits (e. g., factor beta, which combines openness and extraversion to form a meta trait associated with mental and physical exploration). There are several personality frameworks that recognize the Big Five factors and there are thousands of measures of personality that can be used to measure specific facets as well as general traits. Some research has investigated whether the relationship between happiness and extraversion seen in adults also can be seen in children. The implications of these findings can help identify children who are more likely to experience episodes of depression and develop types of treatment that such children are likely to respond to. In both children and adults, research shows that genetics, as opposed to environmental factors, exert a greater influence on happiness levels. Personality is not stable over the course of a lifetime, but it changes much more quickly during childhood, so personality constructs in children are referred to as temperament. Temperament is regarded as the precursor to personality. Another interesting finding has been the link found between acting extraverted and positive affect. Extraverted behaviors include acting talkative, assertive, adventurous, and outgoing. For the purposes of this study, positive affect is defined as experiences of happy and enjoyable emotions. This study investigated the effects of acting in a way that is counter to a person's dispositional nature. In other words, the study focused on the benefits and drawbacks of introverts (people who are shy, socially inhibited, and non aggressive) acting extraverted, and of extraverts acting introverted. After acting extraverted, introverts' experience of positive affect increased The instrumental theory suggests that extraverts end up making choices that place them in more positive situations and they also react more strongly than introverts to positive situations. The temperamental theory suggests that extroverts have a disposition that generally leads them to experience a higher degree of positive affect. In their study of extraversion, Lucas and Baird

Self efficacy, however, only partially mediates the relationship between extraversion (and neuroticism) and subjective happiness. Other research has examined the phenomenon of mood maintenance as another possible mediator. Mood maintenance is the ability to maintain one's average level of happiness in the face of an ambiguous situation – meaning a situation that has the potential to engender either positive or negative emotions in different individuals. It has been found to be a stronger force in extroverts. This means that the happiness levels of extraverted individuals are less susceptible to the influence of external events. This finding implies that extraverts' positive moods last longer than those of introverts.

Қоршаған ортаның әсері

Зерттеулер көрсеткендей, тұлғалық қасиеттер зерттеушілердің бастапқыда ойлағаннан гөрі қоршаған ортаның әсеріне көбірек өзгеріске ұшырайды. Тұлғалық айырмашылықтар өмірлік тәжірибелердің пайда болуын болжайды. Джудит Рич Харристің топтық әлеуметтену теориясы ересек жаста тұлға мен мінез-құлыққа ата-аналық фигуралардан гөрі жеке адамның құрбы-құрдастарының әсері басым екенін айтады. Мәдениеттің таралуына және балалардың тұлғалық ерекшеліктерін қоршаған ортаның өзгеруіне ата-ана мен бала арасындағы қарым-қатынас сияқты екі адамдық қатынастар емес, топ ішіндегі және топаралық процестер жауапты. Осылайша, бұл теория баланың тұлғасына қоршаған ортаның әсерін көрсететін құрбылар тобын, ата-ананың стилін немесе үй ортасын емес, көрсетеді. Тесуя Кавамотоның «Өмірлік тәжірибеден тұлғаның өзгеруі: бекіністің қауіпсіздігінің реттеуші әсері» атты зерттеуі бірнеше маңызды зертханалық сынақтар туралы айтады. Зерттеу негізінен өмірлік тәжірибелердің тұлға мен өмірлік тәжірибедегі өзгерістерге тигізетін әсерін қарастырды. Бағалаулар «күнделікті шағын тәжірибелердің жинақталуы университет студенттерінің тұлғалық дамуына ықпал етуі мүмкін және қоршаған ортаның әсері әр адамның тәжірибеге бейімделуіне, мысалы, бекініс қауіпсіздігі сияқты, әртүрлі болуы мүмкін екенін» көрсетті. Кейбір зерттеулер бойынша, бауырластардың ортақ отбасылық ортасы әр баланың жеке тәжірибесіне қарағанда оның тұлғасына аз әсер етеді. Бір жұп егіздердің тұлғасы көбінесе ортақ ортаға қарағанда генетикалық құрамының ұқсас болуына байланысты ұқсас болады.

Мәдениеттер аралық зерттеулер

Соңғы уақытта әртүрлі мәдениеттегі жеке тұлғаны зерттеу мәселесі бойынша пікірталастар өрбіді. Кейбір адамдар жеке тұлғаның толығымен мәдениеттен қалыптасады деп санайды, демек, мәдениеттерді салыстыру арқылы мағыналы зерттеулер жүргізу мүмкін емес. Ал, көптеген адамдар кейбір элементтердің барлық мәдениеттерге ортақ екеніне сенеді және «Үлкен Бестік» моделінің мәдениаралық қолданылуын көрсетуге күш салып жатыр. Мәдениаралық бағалау жеке тұлғалық қасиеттердің әмбебаптығына байланысты, яғни мәдениетке немесе басқа факторларға қарамастан, адамдардың арасында ортақ қасиеттердің болуына. Егер жеке тұлғаның ортақ негізі болса, онда оны нақты мәдениеттер шеңберінде емес, адамзаттың жалпы қасиеттері негізінде зерттеуге болады. Бұл, бағалау құралдары елдер мен мәдениеттерде бірдей конструкцияларды өлшейтінін салыстыру арқылы анықталады. Жеке тұлғаны зерттеудің екі тәсілі бар: эмикалық және этикалық қасиеттерді зерттеу. Эмикалық қасиеттер – әр мәдениетке тән ерекше конструкциялар, олар жергілікті әдет-ғұрыптар, ойлар, сенімдер және ерекшеліктермен анықталады. Ал этикалық қасиеттер – әмбебап конструкциялар саналады, олар адамның жеке тұлғасының биологиялық негізін көрсететін, мәдениеттерде ортақ болатын қасиеттерді құрайды. Егер жеке тұлғалық қасиеттер нақты мәдениетке тән болса, онда әртүрлі мәдениеттерде әртүрлі қасиеттер байқалуы керек. Алайда, жеке тұлғалық қасиеттердің мәдениеттерде әмбебап екенін дәлелдейтін деректер бар, олар NEO PI R жеке тұлғаны бағалаудың ең көп қолданылатын құралдарының бірінің бірнеше тілге аудармаларында бес факторлы модельді құру арқылы алынған. NEO PI R-ді 7134 адамға алты тілде қолданған кезде алынған нәтижелер американдық факторлық құрылымда кездесетін дәл сол бес негізгі конструкцияның ұқсас үлгісін көрсетті. Мәдениеттер арасында кейбір айырмашылықтар бар, бірақ олар жеке тұлғалық құрылымдарды зерттеуде лексикалық тәсілді қолданудың салдары болуы мүмкін, себебі тілдің аудармада шектеулері бар және әртүрлі мәдениеттерде эмоцияларды немесе жағдайларды сипаттау үшін бірегей сөздер қолданылады. Еуропалық және азиялық бірнеше зерттеулердің нәтижелері бес факторлы модельмен қатар, мәдениетке тән қосымша өлшемдерді де анықтады. «Отбасыға тәуелді болған адам жалғыз өзі ештеңе емес еді», – деп атап өтеді Жак Гелис. «Қазіргі заманғы адамның ерекшелігі екі бөліктен тұрады: бірі – ішкі, екіншісі – сыртқы; бірі – оның қоршаған ортамен, екіншісі – оның көзқарастарымен, құндылықтарымен және сезімдерімен байланысты». Әлеуметтік рөлдер желісімен байланысты емес, қазіргі заманғы адамға қоршаған орта факторларының әсері зор: «қалалану, білім беру, бұқаралық ақпарат құралдары, индустрияландыру және саяси жағдай».

There has been some recent debate over the subject of studying personality in a different culture. Some people think that personality comes entirely from culture and therefore there can be no meaningful study in cross culture study. On the other hand, many believe that some elements are shared by all cultures and an effort is being made to demonstrate the cross cultural applicability of "the Big Five". Cross cultural assessment depends on the universality of personality traits, which is whether there are common traits among humans regardless of culture or other factors. If there is a common foundation of personality, then it can be studied on the basis of human traits rather than within certain cultures. This can be measured by comparing whether assessment tools are measuring similar constructs across countries or cultures. Two approaches to researching personality are looking at emic and etic traits. Emic traits are constructs unique to each culture, which are determined by local customs, thoughts, beliefs, and characteristics. Etic traits are considered universal constructs, which establish traits that are evident across cultures that represent a biological basis of human personality. If personality traits are unique to the individual culture, then different traits should be apparent in different cultures. However, the idea that personality traits are universal across cultures is supported by establishing the Five Factor Model of personality across multiple translations of the NEO PI R, which is one of the most widely used personality measures. When administering the NEO PI R to 7,134 people across six languages, the results show a similar pattern of the same five underlying constructs that are found in the American factor structure. There are some differences across culture, but they may be a consequence of using a lexical approach to study personality structures, as language has limitations in translation and different cultures have unique words to describe emotion or situations. Results from several European and Asian studies have found overlapping dimensions with the Five Factor Model as well as additional culture unique dimensions. "Dependent on the family, the individual alone was nothing," Jacques Gélis observes. "The characteristic mark of the modern man has two parts: one internal, the other external; one dealing with his environment, the other with his attitudes, values, and feelings." Rather than being linked to a network of social roles, the modern man is largely influenced by the environmental factors such as: "urbanization, education, mass communication, industrialization, and politicization."

Тендерлік және философиялық

Уильям Джеймс (1842–1910) философтардың пікір-таластарында темперамент маңызды рөл атқарады деп, философия тарихындағы көптеген дауларды осымен түсіндірді, оның аргументтерінде бұл өте ықпалды алғышарт екенін айтты. Философтар өз қорытындыларына тек жеке мүддеден тыс себептер іздесе де, Джеймс олардың темпераменті философиясына әсер ететінін дәлелдеді. Осылай түсіндірілген темперамент – бұл бір жақтылыққа тең. Джеймс мұндай бір жақтылықтың себебі философтардың өз темпераментіне сенімінде екенін түсіндірді. Джеймс өзінің байқауының маңыздылығы философиядағы табыстың объективті өлшемі – философияның осы философқа ғана тән болуы немесе болмауы, сондай-ақ философтың басқа көзқарастарға қанағаттанбауы немесе қанағаттануы екендігінде деп ойлады.

Психикалық қалыптасу

Джеймс темперамент академиядағы бірнеше бөліністердің негізі болуы мүмкін деп мәлімдеді, бірақ 1907 жылы «Прагматизм» туралы дәрістерінде философияға баса назар аударды. Шын мәнінде, Джеймстің 1907 жылғы дәрісі философияның эмпирикалық және рационалистік бағыттарының белгілі бір қасиеттер теориясын қалыптастырды. Көптеген қазіргі заманғы қасиеттер теорияларындағыдай, Джеймс әр бағыттың қасиеттерін ерекше және қарама-қарсы деп сипаттайды, және олар континуумда әртүрлі пропорцияларда кездесуі мүмкін, осылайша әр бағыттың философтарының жекелігін анықтайды. Рационалистік философтардың «ой-өрісі» (яғни, тұлғасы) «сезімтал» және «принциптерге» сүйенумен, ал эмпирикалық философтардың «қатаң» және «фактілерге» сүйенумен сипатталады. Джеймс оларды 1907 жылы жасаған философиялық тұжырымдары бойынша ғана емес, сондай-ақ мұндай тұжырымдардың негізінен темпераментке байланысты екенін дәлелдеп ажыратады. Алайда, мұндай жіктеу Джеймстің өзінің прагматизм философиясын түсіндіру мақсатына ғана қызмет етеді және толыққанды емес. Рационализм – абстракцияға бейімділік және жоғары талаптар. Эмпириктер, керісінше, логикаға емес, сыртқы сезімдерге сенеді. Британдық эмпирик Джон Локк (1632–1704) жеке тұлғаны түсіндіруі Джеймстің айтқандарына мысал болады. Локк адамның, яғни жеке тұлғаның сәйкестігін сәйкестіктің нақты анықтамасы арқылы түсіндіреді, оған сәйкес сәйкестіктің мағынасы оның қолданылуына байланысты өзгереді. Локк бойынша, адамның сәйкестігі еркек, әйел немесе зат сәйкестігінен мүлдем өзгеше. Локк сананы тұлға деп қорытындылайды, өйткені ол «әрқашан ойлаумен бірге жүреді, ол әркімді өзі деп атауға мәжбүр етеді» және әртүрлі уақытта әртүрлі жерлерде тұрақты болып қалады. Рационалистер Локк сияқты эмпириктерден өзгеше, олар зат, тұлға және өмір сәйкестігін ажыратады. Локкқа сәйкес, Рене Декарт (1596–1650) тек қана «жануарларды да ойлаушы нәрселерге жатқызудан қорқып» адамның негізі бір материалдық емес рух екенін мойындамаған. Джеймс айтуынша, Локк кез келген адамның санасының артында жан бар деген пікірге төзімділік танытты. Алайда, Локктің ізбасары Дэвид Юм (1711–1776) және одан кейінгі эмпирикалық психологтар жанды ішкі өмірдің үйлесімділігін сипаттау үшін қолданылатын терминнен басқа жоққа шығарды. Декарттың өзі ақыл-ойының белсенді және пассивті қабілеттерін ажыратты, олардың әрқайсысы ойлау мен санаға әртүрлі жолмен үлес қосады. Декарт пассивті қабілет тек қабылдайды деп, ал белсенді қабілет идеяларды жасайды және қалыптастырады, бірақ ойды болжай алмайды, сондықтан ойлаушы нәрседе бола алмайды деп дәлелдеді. Белсенді қабілет өзінде болмауы керек, өйткені идеялар олар туралы ешқандай хабарсыз туындайды және кейде адамның еркіне қарсы келеді. Рационалистік философ Бенедикт Спиноза (1632–1677) идеялар – адам санасын құрайтын алғашқы элементтер, бірақ олар тек қана бар нәрселер үшін ғана бар деп мәлімдеді. Басқаша айтқанда, Спиноза үшін жоқ нәрселер туралы идеялар мағынасыз, өйткені жоқ нәрсе туралы идея болуы мүмкін емес. Бұдан әрі, Спинозаның рационализмі ақыл-ойының өзін білмейтінін, тек «денедегі өзгерістердің идеяларын» қабылдағанда ғана сыртқы пікірлерді сипаттау арқылы білетінін айтады. Керісінше, Спинозаның пікірінше, ішкі жағынан қабылдау әртүрлі идеяларды анық және айқын байланыстырады. Спиноза үшін ақыл – сана өз іс-әрекеттерінің еркін себебі емес. Спиноза ерік-жігерді түсінікпен теңестіреді және осы екі нәрсенің ерекшеленуін адамның ойлау табиғатын дұрыс түсінбеуінен туындайтын қателік деп түсіндіреді.

James argued that temperament may be the basis of several divisions in academia, but focused on philosophy in his 1907 lectures on Pragmatism. In fact, James' lecture of 1907 fashioned a sort of trait theory of the empiricist and rationalist camps of philosophy. As in most modern trait theories, the traits of each camp are described by James as distinct and opposite, and maybe possessed in different proportions on a continuum, and thus characterize the personality of philosophers of each camp. The "mental make up" (i. e. personality) of rationalist philosophers is described as "tender minded" and "going by "principles", and that of empiricist philosophers is described as "tough minded" and "going by "facts." James distinguishes each not only in terms of the philosophical claims they made in 1907, but by arguing that such claims are made primarily on the basis of temperament. Furthermore, such categorization was only incidental to James' purpose of explaining his pragmatist philosophy and is not exhaustive. Rationalism is regarded as pretension, and a temperament most inclined to abstraction. Empiricists, on the other hand, stick with the external senses rather than logic. British empiricist John Locke's (1632–1704) explanation of personal identity provides an example of what James referred to. Locke explains the identity of a person, i. e. personality, on the basis of a precise definition of identity, by which the meaning of identity differs according to what it is being applied to. The identity of a person is quite distinct from the identity of a man, woman, or substance according to Locke. Locke concludes that consciousness is personality because it "always accompanies thinking, it is that which makes everyone to be what he calls self," and remains constant in different places at different times. Rationalists conceived of the identity of persons differently than empiricists such as Locke who distinguished identity of substance, person, and life. According to Locke, Rene Descartes (1596–1650) agreed only insofar as he did not argue that one immaterial spirit is the basis of the person "for fear of making brutes thinking things too." According to James, Locke tolerated arguments that a soul was behind the consciousness of any person. However, Locke's successor David Hume (1711–1776), and empirical psychologists after him denied the soul except for being a term to describe the cohesion of inner lives. Descartes himself distinguished active and passive faculties of mind, each contributing to thinking and consciousness in different ways. The passive faculty, Descartes argued, simply receives, whereas the active faculty produces and forms ideas, but does not presuppose thought, and thus cannot be within the thinking thing. The active faculty mustn't be within self because ideas are produced without any awareness of them, and are sometimes produced against one's will. Rationalist philosopher Benedictus Spinoza (1632–1677) argued that ideas are the first element constituting the human mind, but existed only for actually existing things. In other words, ideas of non existent things are without meaning for Spinoza, because an idea of a non existent thing cannot exist. Further, Spinoza's rationalism argued that the mind does not know itself, except insofar as it perceives the "ideas of the modifications of body", in describing its external perceptions, or perceptions from without. On the contrary, from within, Spinoza argued, perceptions connect various ideas clearly and distinctly. The mind is not the free cause of its actions for Spinoza. Spinoza equates the will with the understanding and explains the common distinction of these things as being two different things as an error which results from the individual's misunderstanding of the nature of thinking.

Биология

Адамның жеке басының биологиялық негізі – мида орналасқан анатомиялық құрылымдар жеке басының қасиеттеріне әсер етеді деген теория. Бұл нейропсихологиядан туындайды, ол ми құрылымының түрлі психологиялық процестер мен мінез-құлықтармен қалай байланысты екенін зерттейді. Мысалы, адамдарда маңдай бөлігі алдын ала көру және болжау үшін жауапты, ал төбе бөлігі – көру ақпаратын өңдеу үшін жауапты. Сонымен қатар, гормон секрециясы сияқты кейбір физиологиялық функциялар да жеке тұлғаға әсер етеді. Мысалы, тестостерон гормоны әлеуметтену, эмоционалдық жағдай, агрессивтілік және жыныстық белсенділік үшін маңызды.

Персоналогия

Персоналогия тұлғаны көп өлшемді, күрделі және жан-жақты қарастырады. Генри А. Мюррейдің пікірінше, персоналогия:

Тұтастай қарастыру тұрғысынан, персоналогия тұлғаны бірлік ретінде, жүйе ретінде зерттейді, бірақ сонымен бірге оның барлық құрамдас бөліктері, деңгейлері мен салалары арқылы да зерттейді.