Кіріспе

Норвегияның Агдер округіндегі муниципалитет
Норвегияның Сетесдаль айманындағы муниципалитет

Валле – Норвегияның Агдер округіндегі муниципалитет. Ол дәстүрлі Сетесдаль аймағында орналасқан. Муниципалитеттің әкімшілік орталығы – Валле ауылы. Валледегі басқа ауылдарға Бестланд, Брокке, Хомме, Ховет, Ригнестад, Рисстад және Уппстад кіреді. Норвегиядағы 356 муниципалитет ішінде аумағы бойынша 82-орында тұр. Валле – Норвегиядағы 321-ші ең көп халқы бар муниципалитет, онда 1180 адам тұрады. Муниципалитеттің халық тығыздығы [мәлімет жоқ] және соңғы 10 жылда халық саны 7,6%-ға азайған.

Жалпы ақпарат

Valle 1838 жылдың 1 қаңтарында муниципалитет ретінде құрылды (formannskapsdistrikt заңын қараңыз). 1902 жылдың 1 қаңтарында Valle-нің солтүстік бөлігі (халық саны: 476) бөлініп, жеке муниципалитет – Bykle құрылды. Бұл Валледе 1720 тұрғын қалды. 1915 жылдың 1 шілдесінде Valle-нің оңтүстік аймағы (халық саны: 658) бөлініп, жаңа Hylestad муниципалитеті құрылды. Бұл Валледе 1051 тұрғын қалды. 1960 жылдары Шей комитетінің жұмысының нәтижесінде Норвегияда көптеген муниципалитеттер біріктірілді. 1962 жылдың 1 қаңтарында Hylestad (халық саны: 662) және Valle (халық саны: 902) муниципалитеттері бірігіп, Valle деген атаумен жаңа муниципалитет құрылды.

Атауы

Муниципалитет (бастапқыда приход) ескі Валле шаруашылығының атымен аталыпты, себебі алғашқы Валле шіркеуі сол жерде салынған. Атаудың түбірі – "жазық" немесе "алаң" деген мағына беретін vǫllr сөзінің иелік жайы.

Елтаңба

Герб 1984 жылдың 11 мамырында бекітілді. Ресми сипаттамасы: "Қызыл түсті өрісте, бес алтын сальтир (сен-андрей кресі) бір-бірімен кесісіп орналасқан (På raud grunn fem gull Andreas krossar, 2 1 2)". Бұл гербтің қызыл түсті фонға ие екенін және оның негізгі элементі бес сальтир кресінен тұратынын білдіреді. Кресттер кесілген, яғни ұштары тік немесе бөлек, және "X" әрпіндей етіп орналасқан, 2-1-2 схемасы бойынша, олар бірігіп үлкен крест құрайды. Кресттер алтын түспен боялған, әдетте сары түс қолданылады, бірақ металдан жасалса, алтын қолданылады. Дизайн ескі норвегиялық ағаш шіркеулеріндегі құрылымдық және декоративтік элементтерге, әсіресе екінші қабаттағы балкондардың қоршауларын безендіруге негізделген. Бұл сурет Ристадта орналасқан ортағасырлық Хилестад ағаш шіркеуінен алынған. Осы ою-өрнек сонымен қатар муниципалитетте ұзақ жылдар бойы жасалып, киіліп жүрген дәстүрлі Сетесдаль свитерлерінде де қолданылады. Гербті Дэниел Райк жасаған. Муниципалдық тудың дизайны гербтің дизайнымен бірдей.

География

Валь муниципалитеті солтүстікке қарай Байкле муниципалитетімен (Агдер округінде) және Токке муниципалитетімен (Телемарк округінде) шектеседі. Шығыс жағынан ол Телемарктағы Файрсдал муниципалитетімен, оңтүстік жағынан Агдердегі Бигланд муниципалитетімен, ал батысынан Агдер округінің Сирдал муниципалитетімен шектеседі. Вальле Сетесдалдың ортасында орналасқан, бұл Ост-Агдердегі аңғар және дәстүрлі аймақ, оған Байкле, Вальле, Бигланд, Ивеланд және Эвье-ог-Хорннес муниципалитеттері кіреді. Отра өзені Телемарктағы Хардангервидда үстіртінде басталып, солтүстікке қарай Сетесдал аңғары арқылы (және Вальле арқылы) Кристиансанд қаласының жанында теңізге құяды. Вальле шығыс және батыстағы көршілес аңғарлардан үлкен Сетесдалсхейен тау үстірттерімен бөлінеді. 1840 жылдары Кристиансандқа автомобиль жолы салынғанға дейін, адамдар осы далалар арқылы шығысқа және батысқа жиі саяхаттайтын. Ең биік нүктесі – биік Скаммеварден. Вальледегі басқа биік таулар: Бергехей, Скьеркенутен, Сварварнутен және Урддалскнутен. Биік таулар Квина және Товдальсельва сияқты бірнеше ірі өзендердің бастауы болып табылады. Вальледе Ботнсватнет, Колсватнет, Роскреппфьорден, Store Бьёрневатн, Штраумсфьорден және Øярватнет сияқты бірнеше ірі көлдер де орналасқан. Hallandsfossen және Gloppefossen – Вальледегі екі үлкен сарқырама. Муниципалитетте екі ірі елді мекен бар: Вальле және Рисстад. Вальде ауылы муниципалдық әкімшіліктің орналасқан жері, ал Рисстад – бұрынғы Хайлестад муниципалитетінің муниципалдық әкімшілігінің орналасқан жері.

Климат

Уалле биік жатқан ұзын аңғарда орналасқан, ылғалды континенталды климатқа (Dfb) ие, сонымен қатар боралдық климатқа жақын. Көктем мезгілі ең құрғақ, ал күз бен қысқы кезеңнің басы ең ылғалды маусым болып табылады.

Тарих

Сетесдалдағы Хиллестадтың 12 ғасырда салынған ағаш шіркеуі 19 ғасырда бұзылыпты. Оның порталында Сигурд Фавнесбайн (Сигурд Аждаһаны өлтіруші) туралы әңгімелер бейнеленген бірнеше мүсіндер бар, қазір ол Ослодағы Университет мұражайының ежелгі заттар бөлімінде (Universitetets Oldsaksamling, Historisk Museum, Oslo) сақталуда. Сигурдтың Фабнирді Грам қылышымен өлтіруі Снорри Стурлусонның «Эдда» прозасында және «Волсунга сагасында» сипатталған, сондай-ақ «Беовульф» және «Ньялс сагасында» да кездеседі. Rygnestadtunet – 1500 жылдардың ортасында Vonde Åsmund (Зұлым Åsmund) салған Ригнестадтағы тарихи отбасылық шаруашылық. Бүгінде ол Сетесдал мұражайының бөлігі болып табылатын ашық аспан астындағы мұражай. 1920 жылдары шаруашылықты Жиро Рыгнестад және оның отбасы мұражайға сатқан. Қазір ол 1919 жылғы түрінде сақталған күйінде келушілерге көрсетіледі. Шаруашылық маңынан табылған қабірлер бұл жердің 900 жылдан бері мекенделгенін көрсетеді. Валледегі тағы бір шаруалар мұражайы – Твейтетунет. Сонымен қатар, Рисстадта бірнеше ескі күміс шеберханалары мен амбарлар бар. Тарихи тұрғыдан алғанда, Валле Сетесдалдың басқа аймақтарынан өте оқшауланған. Валледен солтүстікке қарайғы Байкл аймағына жету үшін тұрғындар Отра өзені бойындағы Байклестиген жотасын кесіп өтуге мәжбүр болған. Бұл жота тік жарға қарай қиын жол болған. 1870 жылға дейін Валледен Биклге барудың жалғыз жолы осы болған. Ол Отра өзенінің үстінен өтеді және осы қауіпті жолда көптеген апаттар орын алған. Бүгінде Норвегияның 9-шы ұлттық тас жолы таудан туннель арқылы өтеді, бұл солтүстікке жылдам және оңай баруға мүмкіндік береді. Таулардың батыс жағындағы Валле мен шығыс жағындағы Файресдал арасында дін қызметкерлері мен епископтар Агдер және Телемарк округтері арасында саяхаттау үшін пайдаланған ортағасырлық жол бар. Бұл жол Bispevegen ("Епископ жолы") деп аталады және әр жыл сайын Файресдалдағы Клейвгрендтен "Bispevegmarsjen" ("Епископ жолы шеруі") атты шеру басталады. Бұл аймақта дәстүрлі музыка өте танымал. Валледе яһуди арфасының ескерткіші орнатылған. (Сурет)

Үкімет

Валь муниципалитеті бастауыш білім беру (10-сыныпқа дейін), амбулаториялық денсаулық сақтау қызметтері, зейнеткерлерге көрсетілетін қызметтер, әлеуметтік көмек және басқа да әлеуметтік қызметтер, жер учаскелерін жоспарлау, экономикалық даму, сондай-ақ муниципалдық жолдар мен коммуналдық қызметтерді ұйымдастыруға жауапты. Муниципалитет тікелей сайланған өкілдерден құралған муниципалдық кеңеспен басқарылады. Қала әкімі муниципалдық кеңес мүшелерінің дауысымен тағайындалады. Муниципалитет Агдер аудандық соты мен Агдер апелляциялық сотының қарауына жатады.

Муниципалды кеңес

Вальле муниципалитетінің кеңесі (Kommunestyre) төрт жылдық мерзімге сайланатын 15 өкілден құралған. Кестелерде саяси партиялар бойынша кеңестің қазіргі және өткен құрамы көрсетілген.