Кіріспе

Норвегиядағы Trøndelag округіндегі муниципалитет.

Агденес – Норвегияның Trøndelag округіндегі бұрынғы муниципалитет. Муниципалитет 1896 жылдан бастап 2020 жылы таратылғанға дейін, Оркланд муниципалитетінің құрамына кіргенге дейін болды. Бұл Фосен аймағының бір бөлігі еді. Әкімшілік орталығы – Селбеккен ауылы. Муниципалитеттегі басқа ауылдар: Ингдален, Ленсвик, Вассбюгда, Вернес және Лекса. Брекстад–Вальсет паромдық кемесі Агденесті Тронхеймс-фьордтың арғы жағындағы Орланд муниципалитетіне қарасты Брекстад қаласымен байланыстырды. Таратылған кезде, муниципалитет Норвегиядағы 422 муниципалитет ішінде аудан бойынша 270-ші орында тұрды. Агденес – Норвегиядағы халық саны бойынша 344-ші муниципалитет, оның халқы 1684 адамды құрайды. Муниципалитеттің халық тығыздығы және соңғы он жылда халық саны 4,2%-ға азайған.

Жалпы ақпарат

Вэрнес муниципалитеті 1896 жылдың 1 қаңтарында құрылды, ол ірі Øрланд муниципалитетінен бөлініп шықты, ол бастапқыда Тронхеймс-фьордтың аузының екі жағындағы жерлерді қамтыды. Жаңа Вэрнес муниципалитеті Тронхеймс-лейя және Тронхеймс-фьордтың оңтүстік жағындағы аумақты қамтыды және бастапқыда оның халқы 1412 адамды құрады. 1897 жылдың 17 мамырында патшалық қаулымен муниципалитет Агденес деп өзгертілді. Әкімшілік орталығы бастапқыда Агденес шіркеуі орналасқан Вэрнес ауылында болды. 1960 жылдары Шей комитетінің жұмысының нәтижесінде Норвегияда көптеген муниципалитеттер біріктірілді. 1964 жылдың 1 қаңтарында Агденестің батыс бөлігі (Итре Агденес) муниципалитеттің қалған бөлігінен бөлініп, көршілес Сниллфьорд (халық саны: 681) және Хейм (халық саны: 724) муниципалитеттерімен біріктіріліп, жаңа Сниллфьорд муниципалитетін құрады. Сол күні Агденес муниципалитетінің қалған бөлігі (халық саны: 858) көршілес Ленсвик муниципалитетімен (халық саны: 1136) және Стадсбюгдтің Ингдален ауданымен (халық саны: 171) біріктіріліп, бірге жаңа, ірі Агденес муниципалитетін құрады. 1995 жылдың 1 қаңтарында Молдтун ауданы (халық саны: 21) Агденестен көршілес Сниллфьорд муниципалитетіне берілді. Бұл ауысу мақұлданды, себебі аймақта сыртқы жол байланысы болмады, сондықтан жалғыз байланыс қайықпен болды, бұл оны Агденестегі Вернес ауылына өте жақын етті. Жол салынғанда, ол батысқа қарай салынды, ол Агденес емес, Сниллфьордпен байланыстырды. Сондықтан тұрғындар муниципалитеттерді ауыстыру үшін дауыс беруі логикалық болды. 2018 жылдың 1 қаңтарында муниципалитет ескі Сёр-Трёнделаг округінен жаңа Трёнделаг округіне ауысты. 2020 жылдың 1 қаңтарында Агденес, Оркдал және Мелдал муниципалитеттері Сниллфьордтың көп бөлігімен біріктіріліп, жаңа Оркланд муниципалитеті құрылды.

Атауы

Муниципалитет (алғашқыда приход) ескі Агден фермасының атымен аталады, себебі алғашқы Агден шіркеуі сол жерде салынған. Атының бірінші бөлігінің мағынасы белгісіз (бірақ ол Агдер атауындағы мағынамен ұқсас болуы мүмкін), ал соңғы бөлігі "nes" – "мүйіс" дегенді білдіреді.

Елтаңба

Герб 1991 жылғы 30 тамызда бекітілді және муниципалитет 2020 жылғы 1 қаңтарда таратылғанға дейін қолданыста болды. Ресми сипаттамасы – "Гермин, қызыл бас" (I hermelin et rødt skjoldhode). Бұл гербтің өрісі герминмен боялған, яғни күміс фонға қара дақтар қойылған, бұл мысықтың қысқы түк жамылғысын еске түсіреді. Бас бөлігі қызыл түспен боялған. Гермин муниципалитеттегі тері өнеркәсібінің символы. Ермин сонымен қатар патшалық белгі болғандықтан, тарихи тұста жергілікті билеушілер (жарлдар) мен корольдер осы ауылда тұрғандығын көрсетеді. Жоғарыдағы қызыл бас муниципалитеттегі клубника өсірудің маңыздылығын білдіру үшін таңдалған, алайда басқа түсіндірме бойынша бұл 10 ғасырдағы король Эрик Қанды Балтадан қалған қанды көрсетеді. Гербті Эйнар Скьервольд жасаған.

Экономика

Агденнің өнеркәсіптік тығыздығы ұлттық орташа көрсеткіштен жоғары, ал негізгі сектор ең үлкені болып табылады. Тұрғындардың көп бөлігі сүт және орман өнеркәсібінде жұмыс істейді. Қызанақ өсіру және түлкі мал өсіру де маңызды салалар болып есептеледі. Қызанақ өсіру Агден үшін соңғы 100 жылдан бері маңызды өнеркәсіп болып табылады, оны 1886 жылы шаруа Ларс Х. Сельбек қызанақ гүлдерін отыртып, көрші шаруашылықтарға таратқаннан бастады. Мұнда ең көп таралған қызанақ сорттары – Корона, Сефир, Сенга Сенгана және Баунти. Бүгінде қызанақ жинау жұмысын негізінен Польша мен Литвадан келген шетелдік жұмысшылар атқарады. Бастапқыда норвегиялық жастар негізгі жұмыс күшін құраған, бірақ 1970 жылдан кейін олар үшін далада қызанақ жинау бұрынғыдай тартымды болмай қалды.

Үкімет

Бұл муниципалитет бар болған кезде бастауыш білім беру (10-сыныпқа дейін), амбулаториялық денсаулық сақтау қызметтері, зейнеткерлерге арналған қызметтер, жұмыссыздық және басқа да әлеуметтік қызметтер, жер учаскелерін жоспарлау, экономикалық даму және қалалық жолдарға жауапты болды. Бар болған кезеңінде бұл муниципалитет сайланған өкілдерден құралған муниципалдық кеңеспен басқарылды, ол өз кезегінде әкімді сайлады. Муниципалитет Трёнделаг аймақтық сотының және Фростатинг апелляциялық сотының қарауында болды.

Муниципалды кеңес

Агден муниципалитетінің кеңесі (Kommunestyre) әр төрт жыл сайын сайланатын 17 өкілден құралған. Соңғы муниципалдық кеңестің партиялық үлесі келесідей:

География

Муниципалитет Тронхеймсфьордтың аузының оңтүстік жағында, Тронхеймслейямен қосылатын жерде орналасқан. Оған Лекса аралы да кіреді. Муниципалитет Хитра, Øрланд, Индре Фосен, Оркдал және Сниллфьорд муниципалитеттерімен шектеседі. Øянгсватнет көлі муниципалитеттің батыс-орталық бөлігінде жатыр. Агденс маяғы Тронхеймсфьордтың жиегінде орналасқан.

Құстар

Агден муниципалитеті бай және әртүрлі құс фаунасына ие. Литлватнет – ең жақсы орындардың бірі. 1983 жылдан бері толық қорғалатын бұл табиғи қорық, кең қамыс өсімі бар, шалшық сулы жерді қамтиды. Көлдің төңірегін шаруашылық жерлер қоршап, олар бірнеше түрге тамақ және пана береді. Қазіргі Литлватнет соңғы мұз дәуірінде теңіз деңгейінің төмендеуінен пайда болған, мұздың еруінен қалған судың және ашық қалған жердің қалдығы болып табылады.