Кіріспе

Төменгі неміс диалектісі – Төменгі неміс тілінің диалектісі. Остфалия, немесе Остфаль диалектісі (Ostfälisch) Германиядағы Төменгі Саксонияның оңтүстік-шығыс және Саксония-Анхальттың батыс бөліктерінде қолданылады.

Географиялық аумағы

Везер мен Эльба өзендері арасындағы аймақ солтүстікте Люнебург даласынан оңтүстікте Харц таулары мен Везер жоталарына дейін созылады. Оған Ганновер аймағы, Брансвик және Каленберг аймақтары, сондай-ақ Магдебург Бордысы, Ганновер, Брауншвейг, Хилдесхайм, Геттинген және Магдебург қалалары кіреді. Бұл аймақ шамамен тарихи Шығыс Фалия аймағымен сәйкес келеді.

Жіктеу

Эстфаль тілі жеке диалект ретінде 19 ғасырдағы тіл білімімен анықталды, оның тамыры ортағасырлық Саксония герцогтігінің шығыс бөліктерінде сөйленген ежелгі саксон тілінің нұсқаларына дейін жетеді. Оңтүстік-шығысқа қарай, Эльба өңіріне жақындаған сайын, тілдік аймаққа жоғары неміс тілінің дауысты дыбыстардың өзгеруі күштірек әсер етеді.

Ерекшеліктері

Шығысфаль тілінің ең айқын ерекшелігі – солтүстік Төменгі саксониядағы mi және di-ге қарама-қарсы объектілік жалғаулар мек және дек, тиісінше жоғары неміс тіліндегі mir және mich, dir және dich, сондай-ақ öhne, ösch/össek және jöck (солтүстік Төменгі неміс em, u[n]s, jo [ju], жоғары неміс ihm/ihn, uns, euch). Шығысфаль тілі көптеген Төменгі неміс диалекттерімен (мысалы, оңтүстік Вестфаль тіліндегідей) аталған формалардағы дативтің аккузативпен сәйкес келуімен келіседі, бірақ оның ерекшелігі – осы формалардың барлығында аккузативтің басымдыққа ие болуы (солтүстік Төменгі саксонияда керісінше). Шығысфаль тілінде бірінші тұлға көпшелігінің аккузативтік түрі üsch және оңтүстік Шығысфаль тілінде össek сақталған (салыстырыңыз: ежелгі жоғары неміс unsih, көне ағылшын ūsic [ūs-тан басқа], сондай-ақ жоғары алемандық üs, оңтүстік бавариялық ins). Солтүстік Төменгі саксонияда болғандай, сөздің соңындағы "e" әрпінің түсірілуі (апокопа), Шығысфаль тілінде мүлдем болған жоқ. Осылайша, Sprake (тіл, сөйлеу) және Wiele (while) сияқты сөздердегі ablaut "e" сақталады және жойылмайды. Сонымен қатар, "e" есімдерде де сақталады, онда жоғары неміс тілінде де олар жоқ, мысалы, Harte (жүрек), Frue (әйел), Herre (ер адам), Bäre (аю). Бұл көптеген сын есімдерге де қатысты, мысалы, dicke (семіз, жуан) және wisse (ашық, жылдам; нем. gewiss), сондай-ақ unge және nisse сияқты түбірлерге, және орта Төменгі неміс тілінен пайда болған ескі форма ig(e) /. Дативтегі есімдерде де "e" аяқталуы сақталған. Мысалы, uppen Felle (егістікте). Шығысфаль тілінің тағы бір ерекшелігі – глаголдардың II (өткен шақ) формасындағы ge префиксінің "e" ретінде сақталуы; бұл префикс Шығысфальдың солтүстік аймақтарында да жоғалған, мысалы, Celle-де wään ("болған") оңтүстік ewää(se)n немесе ewest-ке қарсы келеді. Алайда, егер алдыңғы сөз "e" немесе "er" сияқты дауыстымен аяқталса, бұл префикс түсіріледі. Шығысфаль тілі мен басқа Төменгі неміс диалектілері арасындағы тағы бір айқын айырмашылық – келесі буындағы el, en, er әріптерінің алдындағы ашық буындағы дыбыстың кеңеюінің болмауы (немесе жою), мысалы, Шығысфаль тілінде Löppel, betten, Pepper ("қасық, тіс, бұрыш") – Солтүстік Төменгі саксонияда Läpel, bäten, Päper. Шығысфаль тілі ескі саксондық фонетикалық ерекшеліктерді теңестіруде де өзіндік орын алады, әсіресе ашық буындарда ерекшеленетін дауыстыларды азайту арқылы, Вестфаль тілінен гөрі (оның оңтүстік диалекттерінде азайту жоқ), бірақ Солтүстік Төменгі саксонияның негізгі аймағына дейін жетпейді (онда бастапқы сегіз дауысты фонеманың тек үшеуі ғана сақталған). Дыбыстардың нақты айырмашылықтарына қарамастан, көптеген Шығысфаль диалекттері ортақ дыбыстық жүйеге ие. (Бұл жағдайда, Heide Eastphalian және Göttingisch Grubenhagen Eastphalian, Шығыс Вестфальмен бірдей жағдайда, ескерілмейді). Тағы бір айта кетерлігі, көптеген Шығысфаль диалекттеріндегі сөздердегі сөздердегі алдыңғы сөздерде үтірлер жоқ. Оларға for, unner және over кіреді, Солтүстік Төменгі саксониядағы för, ünner және över-ге қарсы.