Кіріспе

Мономәдени метафора

Еріту ыдысы – гетерогенді қоғамның біртектілігіне қарай өзгеруін бейнелейтін мономәдени метафора, онда әртүрлі элементтер ортақ мәдениетке «сіңіп» кетеді; альтернативті нұсқасы – әртүрлі мәдени ортаға ие шетелдік элементтердің келуі арқылы біртекті қоғамның гетерогенді болуы, бұл бұрынғы мәдениетте қақтығыстар тудыруы мүмкін. Сонымен қатар, бұл мәдени бірігу деп аталатын, үйлесімді гибридтік қоғамды құруға да алып келеді. АҚШ-та бұл термин көбінесе иммигранттардың елге мәдени интеграциясын сипаттау үшін қолданылады. Осымен байланысты түсінік – «мәдени толықтыру». Бірлесіп еріту метафорасы 1780 жылдардан бері қолданылып келеді. Ал «еріту ыдысы» термині Израиль Зангвиллдің 1908 жылғы осы аттас пьесасында ұлттардың, мәдениеттердің және этностардың қосылуын бейнелейтін метафора ретінде пайдаланғаннан кейін АҚШ-та кеңінен қолданысқа енді. Көпмәдениеттілікті жақтаушылар ассимиляцияның және «еріту ыдысы» моделінің қажеттілігін жобады, олар қазіргі американдық қоғамды сипаттау үшін «салат ыдысы» немесе «калейдоскоп» сияқты баламалы метафораларды ұсынды, онда әртүрлі мәдениеттер араласады, бірақ кейбір ерекшеліктерін сақтайды. «Еріту ыдысы» тұрмыстық және саяси дискурста ассимиляция моделі ретінде, сондай-ақ иммигранттардың түрлі саяси, әлеуметтік және экономикалық салаларға бейімделуі, сәйкестенуі және интеграциясы туралы академиялық пікірталстардағы инклюзивті ассимиляция модельдерімен бірге қолданыла береді.

Мәдениетке көп нәсілдік әсер ету

Ақ американдықтар африкалық американдық мәдениетінің кейбір элементтерін ұзақ жылдар бойы нағыз "америкалық" деп санады, бірақ сонымен бірге африкалық американдықтарды екінші сортты азаматтар ретінде қарады. Ақтардың қара мәдениетін қабылдауы, стереотиптеуі және еліктеуі еуропалық иммигранттардың өздерін американдықтар ретінде танытуына мүмкіндік берген қалалық халық мәдениетінің қалыптасуында маңызды рөл атқарды. Мұндай дәстүрлерге қара бетпен ойнау, минестрель шоулары және кейінірек джаз, сондай-ақ ерте Голливуд киносы, әсіресе "Джаз әншісі" (1927) фильмі жатты. 20 ғасырдың басында қара және басқа да ақ емес мәдениеттерді стереотиптеу және еліктеу арқылы ақ "еріген ыдыс" мәдениетін құруға қатысқан "жасырын мінез-құлықты" талдап, тарихшы Майкл Рогин былай деді: "1920 жылдардағы тумастық көзқарасты жоққа шығарып, бұл фильмдер [Рогин "Джаз әншісі", "Ескі Сан-Франциско" (1927), "Whoopee!" (1930), "Джаз патшасы" (1930) фильмдерін талқылайды] еріген ыдысты мақтайды. Басқа нәсілдік кемсітулерден айырмашылығы, ақ иммигранттар өзгешелік маскасын киіп, шеше алады. Бірақ иммигранттарға өздерін өзгертуге берілген еркіндік американдық өзін-өзі қалыптастырудың негізіндегі бос орынды, зорлық-зомбылықты, алдауды және қайғыны көрсетеді".

Олимпиада ойындары

2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі террористік шабуылдардан кейін 2002 жылы Солт-Лейк-Ситиде өткен Қысқы Олимпиада ойындары, Американың ұлтшылдық және патриотизмінің бастапқы негізін қайта жаңғыртып, «қорытынды қазан» бейнесін күшейтті. Олимпиадалық «қорытынды қазан» туралы әңгімелердің қайта жандануына, ең алдымен, африкалық американдықтардың, мексикалық американдықтардың, азиялық американдықтардың және жергілікті американдықтардың жылдам сырғанау және бобслей сияқты дәстүрлі түрде еуропалықтармен және ақтөстік Солтүстік американдықтармен байланысты жарыстардағы беспрецедентті табыстары себеп болды. 2002 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары АҚШ-тағы діни бостандық пен Юта штатындағы Иса Мәсіхтің соңғы күнгі қасиеттілер шіркеуінің көпшілік өкілдерінің тарихындағы мәдени төзімділіктің де көрмесі болды, сондай-ақ АҚШ Олимпиада құрамасында мұсылман американдықтары мен басқа да діни топтардың өкілдігі де болды.

Экология және мәдени плюрализм

Генри Фордтың Форд ағылшын мектебінде (1914 жылы құрылған) иммигрант қызметкерлердің бітіру салтанаты иммигрант кемесінен символдық түрде түсіп, «қорыту қазанынан» өтуді қамтиды: бір жағынан өз ұлтын көрсететін киімдермен кіріп, екінші жағынан бірдей костюмдерде шығып, американдық туларды желбірету. Иммигранттарға мәдени ассимиляцияға күш көрсетуге жасалған қысымға және сондай-ақ нативистердің ағылшын емес ақ иммигранттардың мәдениетін кемсітуіне қарсы реакция ретінде, солшыл зиялылар, мысалы Хорас Каллен «Демократия және қорыту қазаны» (1915) және Рэндольф Борн «Трансұлттық Америка» (1916) еңбектерінде мәдени плюрализм тұжырымдамасының негізін қалады. Осы терминді Каллен енгізді. Құрама Штаттарда, онда «қорыту қазаны» термині әлі де жиі қолданылады, мәдени плюрализм мен көпмәдениеттілік идеялары кейбір аймақтарда ассимиляция идеясынан басымдық алды. Иммигранттар өздерінің туған мәдениеттерін сақтайтын баламалы модельдер, мысалы «салат әлемі» немесе «симфония». 1960 жылдардан бері социология және тарих салаларындағы көптеген зерттеулер АҚШ және басқа елдердегі этносаралық қатынастарды сипаттау үшін «қорыту қазаны» теориясын ескермейді.

Израиль

Бүгінде осы ілімге реакция екіұшты; кейбіреулер оның мемлекет құрылған жылдарында қажетті шара болғанын айтса, енді біреулері оны мәдени құпіялау деп санайды. Тағы да біреулер, «қорыту қазандығы» саясаты жарияланған мақсатына жете алмады деседі: мысалы, Израильде туған адамдар экономикалық жағынан қалған халыққа қарағанда ата-аналарына көбірек ұқсайды.

Оңтүстік-шығыс Азия

Бұл термин Оңтүстік-Шығыс Азиядағы бірнеше елді сипаттау үшін қолданылған. Аймақтың географиялық орны және Қытай мен Батыс әлемі арасындағы сауда жолдарының маңыздылығын ескере отырып, аймақтағы белгілі бір елдер этникалық тұрғыдан алуан түрлі болған. Вьетнамдағы маңызды құбылыс – "там giáo đồng nguyên", яғни конфуциандық, буддизм және даосизм сияқты үш негізгі діни мектептің бірге өмір сүруі мен бір-біріне әсер етуі, бұл "мәдени қосымшалық" деп аталатын процесті көрсетеді.

Танымал мәдениетте

Анимациялық білім беру сериясы Schoolhouse Rock! "Американың Ұлы қорыту қазандығы" деген әнге ие.