Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бір валютаның екінші валютаға айырбастау бағамы
Rate at which one currency will be exchanged for another
Қаржы саласында валюталық бағам – бір валютаның екінші валютаға айырбастау бағамы. Валюталар көбінесе ұлттық валюталар, бірақ Гонконг сияқты субұлттық немесе евро сияқты ұлттық емес валюталар да болуы мүмкін. Валюталық бағам – бір елдің валютасының басқа валютаға қатысты құны. Мысалы, АҚШ долларына қатысты 141 жапон иенының банктер аралық айырбас бағамы 141 иенаға 1 доллар немесе 1 долларға 141 иена дегенді білдіреді. Бұл жағдайда доллардың иенаға қатысты бағасы 141 иена, ал иенаның долларға қатысты бағасы 1/141 доллар болады. Әр ел өзінің валютасына қолданылатын валюталық режимді анықтайды. Валюта еркін айналымда болуы, белгілі бір шартқа (тұрақты) байланысты болуы немесе аралас режимде болуы мүмкін. Үкіметтер валюта бағамына белгілі бір шектеулер мен бақылаулар енгізе алады. Елдердің валютасы күшті немесе әлсіз болуы мүмкін. Бірақ ұлттық валюталық режимдер көбінесе саяси факторларды көрсетеді. Бұл кең ауқымдағы сатып алушылар мен сатушыларға ашық және валюта саудасы демалыс күндерін қоспағанда, тәулігіне 24 сағат (яғни жексенбі күні 20:15 GMT-ден жұма күні 22:00 GMT-ге дейін) үздірілмей жүргізіледі. Ағымдағы айырбас бағамы – спот бағамы, ал болашақта белгілі бір күні жеткізіліп, төленетін айырбас бағамы – форвард бағамы. Бөлшек валюта нарығында ақша дилерлері әртүрлі сатып алу және сату бағамын көрсетеді. Көптеген мәмілелер жергілікті валютаға немесе одан жасалады. Сатып алу бағамы – дилерлердің шетел валютасын сатып алу бағасы, ал сату бағамы – оларды сату бағасы. Көрсетілген бағалар дилердің саудадан алатын маржасын (немесе пайдасын) қамтиды, немесе маржа комиссия түрінде немесе басқа жолмен өндіріледі. Қолма-қол ақша, құжаттар бойынша мәмілелер немесе электрондық аударымдар үшін де әртүрлі бағалар болуы мүмкін. Құжаттарды рәсімдеуге байланысты қосымша уақыт пен шығын болғандықтан құжаттар бойынша мәмілелердің бағасы жоғары болады. Ал қолма-қол ақшаны дереу қайта сатуға болады, бірақ оған қауіпсіздік, сақтау, тасымалдау шығындары және қолма-қол ақша қорында капиталды тоқтап тұру шығындары туындайды.
In finance, an exchange rate is the rate at which one currency will be exchanged for another currency. Currencies are most commonly national currencies, but may be sub national as in the case of Hong Kong or supra national as in the case of the euro. The exchange rate is also regarded as the value of one country's currency in relation to another currency. For example, an interbank exchange rate of 141 Japanese yen to the United States dollar means that ¥141 will be exchanged for or that will be exchanged for ¥141. In this case it is said that the price of a dollar in relation to yen is ¥141, or equivalently that the price of a yen in relation to dollars is $1/141. Each country determines the exchange rate regime that will apply to its currency. For example, a currency may be floating, pegged (fixed), or a hybrid. Governments can impose certain limits and controls on exchange rates. Countries can also have a strong or weak currency. Rather, national exchange rate regimes reflect political considerations. which is open to a wide range of different types of buyers and sellers, and where currency trading is continuous: 24 hours a day except weekends (i. e. trading from 20:15 GMT on Sunday until 22:00 GMT Friday). The spot exchange rate is the current exchange rate, while the forward exchange rate is an exchange rate that is quoted and traded today but for delivery and payment on a specific future date. In the retail currency exchange market, different buying and selling rates will be quoted by money dealers. Most trades are to or from the local currency. The buying rate is the rate at which money dealers will buy foreign currency, and the selling rate is the rate at which they will sell that currency. The quoted rates will incorporate an allowance for a dealer's margin (or profit) in trading, or else the margin may be recovered in the form of a commission or in some other way. Different rates may also be quoted for cash, a documentary transaction or for electronic transfers. The higher rate on documentary transactions has been justified as compensating for the additional time and cost of clearing the document. On the other hand, cash is available for resale immediately, but incurs security, storage, and transportation costs, and the cost of tying up capital in a stock of banknotes (bills).
Бөлшек сауда биржасы
Халықаралық сапарлар мен трансшекаралық төлемдерге арналған валюта көбінесе банктерден, валюта брокерлерінен және түрлі айырбастау пункттерінен сатып алынады. Бұл бөлшек сауда орындары валютаны банкаралық нарықтан алады, оның көлемі Халықаралық есептесу банкінің бағалауынша күніне 5,3 триллион АҚШ долларын құрайды. Сатып алу операциясы ағымдық баға бойынша жүзеге асырылады. Бөлшек клиенттерге қызмет көрсетушінің шығындарын өтеу және пайда табу үшін комиссия немесе басқа да төлемдер қосылады. Мұндай төлемдердің бірі – оптомдық ағымдық бағадан нашар айырбас бағамын қолдану. Сатып алу және сату бағалары арасындағы айырмашылық – сұраныс-ұсыныс айырмасы деп аталады.
Currency for international travel and cross border payments is predominantly purchased from banks, foreign exchange brokerages and various forms of bureaux de change. These retail outlets source currency from the interbank markets, which are valued by the Bank for International Settlements at US$5.3 trillion per day. The purchase is made at the spot contract rate. Retail customers will be charged, in the form of commission or otherwise, to cover the provider's costs and generate a profit. One form of charge is the use of an exchange rate that is less favourable than the wholesale spot rate. The difference between retail buying and selling prices is referred to as the bid–ask spread.
Валюталық бағам режимі
Елдер өз валюталарына қолданылатын валюта бағамы режимінің түрін таңдауға еркіндікке ие. Валюта бағамы режимдерінің негізгі түрлері: еркін жүзу, бекітілген (тұрақты) немесе аралас. Еркін жүзу режимінде валюта бағамы нарықтық сұраныс пен ұсыныс күштеріне сәйкес өзгеруге мүмкіндік алады. Мұндай валюталардың бағамы әлемдік қаржы нарықтарында, көбінесе банктер арқылы, үнемі өзгеріп отыруы мүмкін. Жылжымалы немесе түзетілетін бекіту жүйесі – бұл валютаның қайта бағалануына (әдетте девальвациялануына) мүмкіндік беретін, бірақ тұрақты валюта бағамы жүйесі. Мысалы, 1994-2005 жылдар аралығында Қытай юаны (РМБ) АҚШ долларына 8,2768 юаньға 1 доллар бағамымен бекітілген. Қытай мұны жасаған жалғыз ел емес; Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін 1967 жылға дейін Батыс Еуропа елдерінің барлығы Бреттон-Вудс жүйесіне негізделген АҚШ долларымен тұрақты валюта бағамын сақтады. Бірақ бұл жүйе нарықтық қысым мен спекуляцияға байланысты, базарға негізделген режимдерге көшуге мәжбүр болды, президент Ричард М. Никсон 1971 жылдың 15 тамызында сөйлеген сөзінде осыны айтты, бұл оқиға «Никсон шокы» деп танылды. Дегенмен, кейбір үкіметтер өз валюталарын тар шеңберде ұстауға тырысады. Осының салдарынан валюталар артық бағаланады немесе төмен бағаланады, бұл үлкен сауда тапшылығына немесе артықшылығына алып келеді.
Countries are free to choose which type of exchange rate regime they will apply to their currency. The main types of exchange rate regimes are: free floating, pegged (fixed), or a hybrid. In free floating regimes, exchange rates are allowed to vary against each other according to the market forces of supply and demand. Exchange rates for such currencies are likely to change almost constantly as quoted on financial markets, mainly by banks, around the world. A movable or adjustable peg system is a system of fixed exchange rates, but with a provision for the revaluation (usually devaluation) of a currency. For example, between 1994 and 2005, the Chinese yuan renminbi (RMB) was pegged to the United States dollar at RMB 8.2768 to $1. China was not the only country to do this; from the end of World War II until 1967, Western European countries all maintained fixed exchange rates with the US dollar based on the Bretton Woods system. But that system had to be abandoned in favor of floating, market based regimes due to market pressures and speculation, according to President Richard M. Nixon in a speech on August 15, 1971, in what is known as the Nixon Shock. Still, some governments strive to keep their currency within a narrow range. As a result, currencies become over valued or under valued, leading to excessive trade deficits or surpluses.
Валюта бағамының өзгеруіне әсер ететін факторлар
Төлем балансы: Егер елдің халықаралық төлем балансының немесе сауда тапшылығы жоғары болса, бұл оның валюталық түсімдері валюталық шығындарынан кем және валютаға деген сұранысы ұсынысынан асып түседі, сондықтан валюта бағамы өседі және валютасы құнсызданады. Пайыздық мөлшерлеме деңгейі: Пайыздық мөлшерлеме – капиталды қарызға алудың құны мен кірісі. Егер ел өзінің пайыздық мөлшерлемесін көтерсе немесе оның ішкі пайыздық мөлшерлемесі шетелдік пайыздық мөлшерлемеден жоғары болса, бұл капитал ағынын тудырады, соның салдарынан ішкі валютаға деген сұраныс артады, валюта бағасы көтеріліп, шетелдік валюта құнсызданады. Инфляция факторы: Елде инфляция деңгейі өскенде, ақшаның сатып алу қабілеті төмендейді, қағаз валюта ішкі нарықта құнсызданады, ал шетелдік валюта бағасы өседі. Егер екі елде де инфляция болса, инфляциясы жоғары елдердің валюталары төмен инфляция деңгейі бар елдерге қарағанда құнсызданады. Соңғысы – бұрынғысының салыстырмалы қайта бағалануы. Фискалдық және монетарлық саясат: Монетарлық саясаттың ел үкіметінің валюта бағамына тигізетін әсері тікесіз болғанымен, өте маңызды. Жалпы алғанда, экспансиялық фискалдық және монетарлық саясаттар мен инфляция салдарынан туындаған үлкен бюджеттік кірістер мен шығыстар арасындағы теңсіздік ішкі валютаны құнсыздандырады. Фискалдық және монетарлық саясатты қатайту бюджеттік шығыстарды азайтады, валютаны тұрақтандырады және ішкі валютаның құнын арттырады. Спекуляция: Егер спекулянттар белгілі бір валютаның бағасы өседі деп күтсе, олар сол валютадан көп көлемде сатып алады, бұл оның бағамын өсіреді. Керісінше, егер спекулянттар белгілі бір валютаның құнсызданатынын күтсе, олар одан көп көлемде сатады, нәтижесінде спекуляция туындайды және валюта бағамы бірден төмендейді. Спекуляция – шетел валюта нарығындағы валюта бағамының қысқа мерзімді ауытқуының маңызды факторы. Үкіметтің нарыққа араласуы: Егер шетел валюта нарығындағы валюта бағамының ауытқулары елдің экономикасына, саудасына кері әсер етсе немесе үкімет валюта бағамын түзету арқылы белгілі бір саяси мақсаттарға жетуі қажет болса, монетарлық органдар валюта саудасына қатыса алады, яғни нарықта жергілікті немесе шетелдік валюталарды ірі көлемде сатып алады немесе сатады. Валютаның сұранысы мен ұсынысы валюта бағамының өзгеруіне әкеледі. Елдің экономикалық күші: Жалпы алғанда, экономикалық өсудің жоғары қарқыны қысқа мерзімде жергілікті валютаның шетел валюта нарығындағы көрсеткішіне оң әсер етпейді, бірақ ұзақ мерзімде жергілікті валютаның тұрақты өсуіне күшті қолдау көрсетеді.
Balance of payments: When a country has a large international balance of payments deficit or trade deficit, it means that its foreign exchange earnings are less than foreign exchange expenditures and its demand for foreign exchange exceeds its supply, so its foreign exchange rate rises, and its currency depreciates. Interest rate level: Interest rates are the cost and profit of borrowing capital. When a country raises its interest rate or its domestic interest rate is higher than the foreign interest rate, it will cause capital inflow, thereby increasing the demand for domestic currency, allowing the currency to appreciate and the foreign exchange depreciate. Inflation factor: The inflation rate of a country rises, the purchasing power of money declines, the paper currency depreciates internally, and then the foreign currency appreciates. If both countries have inflation, the currencies of countries with high inflation will depreciate against those with low inflation. The latter is a relative revaluation of the former. Fiscal and monetary policy: Although the influence of monetary policy on the exchange rate changes of a country's government is indirect, it is also very important. In general, the huge fiscal revenue and expenditure deficit caused by expansionary fiscal and monetary policies and inflation will devalue the domestic currency. The tightening fiscal and monetary policies will reduce fiscal expenditures, stabilize the currency, and increase the value of the domestic currency. Speculation: If speculators expect a certain currency to appreciate, they will buy a large amount of that currency, which will cause the exchange rate of that currency to rise. Conversely, if speculators expect a certain currency to depreciate, they will sell off a large amount of the currency, resulting in speculation. The currency exchange rate immediately fall. Speculation is an important factor in the short term fluctuations in the exchange rate of the foreign exchange market. Government market intervention: When exchange rate fluctuations in the foreign exchange market adversely affect a country's economy, trade, or the government needs to achieve certain policy goals through exchange rate adjustments, monetary authorities can participate in currency trading, buying or selling local or foreign currencies in large quantities in the market. The foreign exchange supply and demand has caused the exchange rate to change. Economic strength of a country: In general, high economic growth rates are not conducive to the local currency's performance in the foreign exchange market in the short term, but in the long run, they strongly support the strong momentum of the local currency.
Жаңа дамушы нарықтар
Мақсатты аймақтар бойынша зерттеулер негізінен өнеркәсіптік елдер үшін валюта бағамының тұрақтылығының пайдасына бағытталған, бірақ кейбір зерттеулер өнеркәсіптік елдер арасындағы құбылмалы екіжақты валюта бағамы дамушы нарықтардағы қаржылық дағдарысқа ішінара себеп болуы мүмкін деп санайды. Осы көзқарас бойынша, дамушы нарық экономикаларының бәсекеге қабілеті төмендеді, себебі көптеген валюталар түрлі жолдармен, ашық немесе жасырын түрде АҚШ долларына байланысты. Сондықтан, АҚШ долларының иена немесе немец маркасына қатысты құнның өсуі сияқты ауытқулар тұрақсыздық тудыратын соққыларға әкелді. Бұл елдердің көпшілігі G3 валюталарының бірінде белгіленген қарызы бар таза қарыздар болып табылады. 2019 жылдың қыркүйегінде Аргентина АҚШ долларын сатып алу мүмкіндігін шектеді. Маурисио Макри 2015 жылы солшыл үкімет енгізген шектеулерді, оның ішінде Аргентинада экономикалық тұрақсыздықты басқару үшін қолданылған капитал бақылауын жою туралы уәде берді. Инфляция 20 проценттен асып кеткенде, аргентиналықтар песоны пайдаланудан бас тартып, доллармен жасалатын мәмілелер кең таралды. 2011 жылы Кристина Фернандес де Киршнер үкіметі доллар сатып алуды шектеді, бұл қара нарықтағы доллар сатып алудың өсуіне әкелді. Макри билікке келгеннен кейін бұл бақылаулар алынып тасталды және Аргентина доллармен есептелген облигациялар шығарды, бірақ түрлі факторлар песоның долларға қатысты құнын төмендетіп, песо сатылған кезде қосымша құнсыздануды болдырмау үшін капитал бақылауын қайта енгізуге себеп болды.
Research on target zones has mainly concentrated on the benefit of stability of exchange rates for industrial countries, but some studies have argued that volatile bilateral exchange rates between industrial countries are in part responsible for financial crisis in emerging markets. According to this view the ability of emerging market economies to compete is weakened because many of the currencies are tied to the US dollar in various fashions either implicitly or explicitly, so fluctuations such as the appreciation of the US dollar to the yen or deutsche Mark have contributed to destabilizing shocks. Most of these countries are net debtors whose debt is denominated in one of the G3 currencies. In September 2019 Argentina restricted the ability to buy US dollars. Mauricio Macri in 2015 campaigned on a promise to lift restrictions put in place by the left wing government including the capital controls which have been used in Argentina to manage economic instability. When inflation rose above 20 percent transactions denominated in dollars became commonplace as Argentinians moved away from using the peso. In 2011 the government of Cristina Fernández de Kirchner restricted the purchase of dollars leading to a rise in black market dollar purchases. The controls were rolled back after Macri took office and Argentina issued dollar denominated bonds, but when various factors led to a loss in the value of the peso relative to the dollar leading to the restoration of capital controls to prevent additional depreciation amidst peso selloffs.
Валюталық бағамдардың ауытқулары
Нарықтық валюта бағамы екі құрамдас валютаның бірінің құны өзгерген кезде өзгереді. Валютаның құны, оған деген сұраныс қолжетімді ұсыныстан артық болғанда артады. Ал сұраныс қолжетімді ұсыныстан кем болғанда құны төмендейді (бұл адамдар енді ақшаны қаламайды дегенді білдірмейді, тек олар байлықтарын басқа формада, мүмкін басқа валютада сақтауды жөн көреді). Валютаға деген сұраныстың артуы ақшаға транзакциялық немесе спекулятивтік сұраныстың өсуімен байланысты болуы мүмкін. Транзакциялық сұраныс елдің бизнес белсенділігінің деңгейімен, жалпы ішкі өніммен (ЖІӨ) және жұмыспен қамту деңгейімен тығыз байланысты. Жұмыссыз адамдардың саны артық болса, халықтың тауарлар мен қызметтерге жұмсайтыны азаяды. Орталық банктер әдетте қолжетімді ақша ұсынымын бизнес операцияларына байланысты ақшаға деген сұраныстың өзгеруіне бейімдеуде қиындық көрмейді. Ал спекулятивтік сұранысқа бейімделу орталық банктер үшін қиынрақ, олар оған пайыздық ставкаларды реттеу арқылы әсер етеді. Спекулянт, егер валютадан түсетін кіріс (яғни, пайыздық ставка) жеткілікті жоғары болса, валюта сатып алады. Жалпы алғанда, елдің пайыздық ставкасы жоғары болса, сол валютаға деген сұраныс та жоғары болады. Мұндай спекуляция нақты экономикалық өсімді тежеуі мүмкін, әсіресе ірі валюталық спекулянттар валюта бағамын төмендету үшін сату арқылы орталық банкті өз валютасын сатып алуға мәжбүрлеуі мүмкін. (Осылай болған жағдайда, спекулянт валюта құнсызданғаннан кейін оны қайта сатып алып, позициясын жауып, пайда табады.) Бір елден екінші елге тауар тасымалдайтын тасымалдау компаниялары үшін валюта бағамының өзгеруі үлкен әсер етіп, залал келтіруі мүмкін. Сондықтан көптеген тасымалдау компаниялары осы ауытқуларды ескеру үшін CAF төлемақысын қосады.
A market based exchange rate will change whenever the values of either of the two component currencies change. A currency becomes more valuable whenever demand for it is greater than the available supply. It will become less valuable whenever demand is less than available supply (this does not mean people no longer want money, it just means they prefer holding their wealth in some other form, possibly another currency). Increased demand for a currency can be due to either an increased transaction demand for money or an increased speculative demand for money. The transaction demand is highly correlated to a country's level of business activity, gross domestic product (GDP), and employment levels. The more people that are unemployed, the less the public as a whole will spend on goods and services. Central banks typically have little difficulty adjusting the available money supply to accommodate changes in the demand for money due to business transactions. Speculative demand is much harder for central banks to accommodate, which they influence by adjusting interest rates. A speculator may buy a currency if the return (that is the interest rate) is high enough. In general, the higher a country's interest rates, the greater will be the demand for that currency. It has been argued that such speculation can undermine real economic growth, in particular since large currency speculators may deliberately create downward pressure on a currency by shorting in order to force that central bank to buy their own currency to keep it stable. (When that happens, the speculator can buy the currency back after it depreciates, close out their position, and thereby make a profit.) For carrier companies shipping goods from one nation to another, exchange rates can often impact them severely. Therefore, most carriers have a CAF charge to account for these fluctuations.
Валютаның сатып алу қабілеті
Нақты валюта бағамы (НВБ) – валютаның басқа валютаға қатысты сатып алу қабілеті, қолданыстағы айырбас бағамдары мен бағалар ескеріле отырып. Бұл – шетел валюта нарығында екінші елдің валютасын сатып алғаннан кейін, екінші елдегі тауарлар жиынтығын (себетін) сатып алуға қажетті берілген елдің валюта бірліктерінің санының, сол тауарлар жиынтығын берілген елде тікелей сатып алуға қажетті валюта бірліктерінің санына қатынасы. НВБ-ні өлшеудің әртүрлі тәсілдері бар. Осылайша, нақты айырбас бағамы – екі елдегі тауарлар себетінің салыстырмалы бағаларына көбейтілген айырбас бағамы. Мысалы, АҚШ долларының евроға қатысты сатып алу қабілеті – бұл бір евроның доллар бағасы (доллар/евро) есе, тауарлар себетінің бір бірлігінің евро бағасы (евро/тауар бірлігі), тауарлар себетінің бір бірлігінің доллар бағасына (доллар/тауар бірлігі) бөлінгендегі мән, демек, ол өлшемсіз шама. Бұл – айырбас бағамы (доллар/евро түрінде) екі валютаның тауарлар себетінің бірліктерін сатып алу мүмкіндігі бойынша салыстырмалы бағасымен көбейтіледі (тауар бірлігіне евроны, тауар бірлігіне долларға бөлу арқылы). Егер барлық тауарлар еркін саудаланып, шетелдік және отандық тұрғындар бірдей тауарлар жиынтығын сатып алса, екі елдің айырбас бағамы мен ЖІӨ дефляторлары (баға деңгейлері) үшін сатып алу қабілеті паритеті (СҚП) орындалады, ал нақты валюта бағамы әрқашан 1-ге тең болады. Уақыт өте келе евроның долларға қатысты нақты валюта бағамының өзгеру қарқыны – долларға шаққандағы евроның құн өсу қарқынына (доллар/евро айырбас бағамының оң немесе теріс пайыздық өзгеруі) плюс евроның инфляция деңгейі минус доллардың инфляция деңгейіне тең.
The real exchange rate (RER) is the purchasing power of a currency relative to another at current exchange rates and prices. It is the ratio of the number of units of a given country's currency necessary to buy a market basket of goods in the other country, after acquiring the other country's currency in the foreign exchange market, to the number of units of the given country's currency that would be necessary to buy that market basket directly in the given country. There are various ways to measure RER. Thus the real exchange rate is the exchange rate times the relative prices of a market basket of goods in the two countries. For example, the purchasing power of the US dollar relative to that of the euro is the dollar price of a euro (dollars per euro) times the euro price of one unit of the market basket (euros/goods unit) divided by the dollar price of the market basket (dollars per goods unit), and hence is dimensionless. This is the exchange rate (expressed as dollars per euro) times the relative price of the two currencies in terms of their ability to purchase units of the market basket (euros per goods unit divided by dollars per goods unit). If all goods were freely tradable, and foreign and domestic residents purchased identical baskets of goods, purchasing power parity (PPP) would hold for the exchange rate and GDP deflators (price levels) of the two countries, and the real exchange rate would always equal 1. The rate of change of the real exchange rate over time for the euro versus the dollar equals the rate of appreciation of the euro (the positive or negative percentage rate of change of the dollars per euro exchange rate) plus the inflation rate of the euro minus the inflation rate of the dollar.
Нақты валюта бағамының тепе-теңдігі мен тепе-теңсіздіктері
Реалдық айырбас бағамы (RER) – ішкі және сыртқы тауарлар мен қызметтердің салыстырмалы бағасымен түзетілген номиналды айырбас бағамы, осылайша елдің әлемнің қалған бөлігіне қатысты бәсекеге қабілеттілігін көрсетеді. Егжей-тегжейлі айтқанда, валютаның бағамының өсуі немесе ішкі инфляцияның жоғары деңгейі RER-ді төмендетіп, елдің бәсекеге қабілеттілігін азайтады және ағымдағы шотты (АШ) қысқартады. Керісінше, валютаның құнсыздануы кері әсер етеді, елдің АШ-ын жақсартады. Дәлелдер көрсетіп тұрғандай, RER ұзақ мерзімде тұрақты деңгейге жетеді, ал бұл процесс тұрақты айырбас бағамымен сипатталатын кішкентай ашық экономикаларда жылдамдатылады. RER-дің шамадан тыс жоғары бағалануы қазіргі RER-дің тепе-теңдік деңгейінен жоғары екенін білдіреді, ал төмен бағалануы керісінше. Атап айтқанда, ұзаққа созылған RER-дің жоғары бағалануы болашақ дағдарыстың ерте белгісі ретінде қарастырылады, себебі ел спекулятивтік шабуылдар мен валюталық дағдарысқа ұшырайды, мысалы, 1997 жылғы Азия қаржы дағдарысы кезінде Таиландта болғандай. Ал RER-дің ұзақ уақыт бойы төмен бағалануы ішкі бағаларға қысым түсіріп, тұтынушылардың талғамын өзгертеді және ресурстарды саудаға қабілетті және саудаға қабілетсіз секторлар арасында тиімсіз бөлуге әкеледі. Сондай-ақ, мінез-құлқылық тепе-теңдік айырбас бағамы (BEER), алғаш рет Кларк пен Макдональд (1998) есептеген. FEER RER-дің ұзақ мерзімді анықтаушы факторларына, қысқа мерзімді циклдық және спекулятивтік күштерге емес, назар аударады. Дегенмен, FEER RER-дің нормативтік өлшемі ретінде қарастырылады, өйткені ол ішкі және сыртқы теңгерімге қатысты белгілі бір «идеалдық» экономикалық жағдайларға негізделген. Әсіресе, тұрақты АШ позициясы экзогендік мән ретінде анықталғандықтан, бұл тәсіл уақыт өте келе көптеген сұрақтар тудырды. Керісінше, BEER RER-дің мінез-құлқының эконометриялық талдауын қамтиды, RER-дің PPP тепе-теңдік деңгейінен елеулі ауытқуларын негізгі экономикалық факторлардың өзгеруінің салдары ретінде қарастырады. Бұл әдіс бойынша, BEER – барлық экономикалық факторлар тепе-теңдік мәндерінде болған кезде пайда болатын RER. Мұндай ресми емес мәмілелер заңсыз болуы мүмкін.
The Real Exchange Rate (RER) represents the nominal exchange rate adjusted by the relative price of domestic and foreign goods and services, thus reflecting the competitiveness of a country with respect to the rest of the world. More in detail, an appreciation of the currency or a high level of domestic inflation reduces the RER, thus reducing the country's competitiveness and lowering the Current Account (CA). On the other hand, a currency depreciation generates an opposite effect, improving the country's CA. There is evidence that the RER generally reaches a steady level in the long term, and that this process is faster in small open economies characterized by fixed exchange rates. An overvalued RER means that the current RER is above its equilibrium value, whereas an undervalued RER indicates the contrary. Specifically, a prolonged RER overvaluation is widely considered as an early sign of an upcoming crisis, due to the fact that the country becomes vulnerable to both speculative attacks and currency crisis, as happened in Thailand during the 1997 Asian financial crisis. On the other side, a protracted RER undervaluation usually generates pressure on domestic prices, changing the consumers' consumption incentives and, so, misallocating resources between tradable and non tradable sectors. and the Behavioural Equilibrium Exchange Rate (BEER), initially estimated by Clark and MacDonald (1998). The FEER focuses on long run determinants of the RER, rather than on short term cyclical and speculative forces. Nevertheless, the FEER is viewed as a normative measure of the RER since it is based on some "ideal" economic conditions related to internal and external balances. Particularly, since the sustainable CA position is defined as an exogenous value, this approach has been broadly questioned over time. By contrast, the BEER entails an econometric analysis of the RER behaviour, considering significant RER deviations from its PPP equilibrium level as a consequence of changes in key economic fundamentals. According to this method, the BEER is the RER that results when all the economic fundamentals are at their equilibrium values. Unofficial transactions of this nature may be illegal.
Қорғалмаған пайыздық мөлшерлеменің теңдестіру моделі
Ашық пайыздық мөлшерлеме теңдігі (UIRP) бір валютаның екінші валютаға қатысты шамалы өсуі немесе құнсыздануы пайыздық мөлшерлемелер арасындағы айырмашылықтың өзгеруімен тоқтатыла алатынын көрсетеді. Егер АҚШ-тың пайыздық мөлшерлемелері өсіп, ал Жапонияның пайыздық мөлшерлемелері өзгермесе, онда АҚШ долларының жапон иенасына қатысты құнсыздануы арбитражға мүмкіндік бермейтін деңгейде болуы керек (бірақ шындығында, қысқа мерзімде көбінесе керісінше, бағаның өсуі байқалады, бұл төменде түсіндіріледі). Болашақ айырбас бағамы бүгінгі форвардтық айырбас бағамында көрінеді. Мысалымызда, доллардың форвардтық бағамы дисконтта деп есептеледі, себебі ол форвардтық бағамда спот бағамына қарағанда аз жапон иенасын сатып алады. Иенаның бағамы премиумда деп есептеледі. UIRP 1990-шы жылдардан кейін жұмыс істейтінін көрсеткен жоқ. Теорияға қарамастан, жоғары пайыздық мөлшерлемелері бар валюталар инфляцияны бақылау және жоғары кіріс әкелу арқасында, әдетте құнсызданудың орнына бағасын арттырды.
Uncovered interest rate parity (UIRP) states that an appreciation or depreciation of one currency against another currency might be neutralized by a change in the interest rate differential. If US interest rates increase while Japanese interest rates remain unchanged then the US dollar should depreciate against the Japanese yen by an amount that prevents arbitrage (in reality the opposite, appreciation, quite frequently happens in the short term, as explained below). The future exchange rate is reflected into the forward exchange rate stated today. In our example, the forward exchange rate of the dollar is said to be at a discount because it buys fewer Japanese yen in the forward rate than it does in the spot rate. The yen is said to be at a premium. UIRP showed no proof of working after the 1990s. Contrary to the theory, currencies with high interest rates characteristically appreciated rather than depreciated on the reward of the containment of inflation and a higher yielding currency.
Төлем балансы моделі
Төлем балансы моделі бойынша, валюта бағамы тұрақты ағымдағы шот (төлем балансы) балансын қамтамасыз ететін деңгейде болса, ол тепе-теңдікке ие болады. Сауда тапшылығы бар елдің валюталық резервтері азаяды, бұл әрі қарай оның валютасының құнын төмендетеді (девальвациялайды). Арзан (бағасы төмендетілген) валюта елдің тауарларын (экспортын) жаһандық нарықта қолжетімдірек етеді, ал импортты қымбаттатуға мүмкіндік береді. Белгілі бір аралықтан кейін импорт азаяды, экспорт өседі, осылайша сауда балансы тұрақтанады және валюта тепе-теңдікке жақындайды. Сатып алу қабілеті паритеті сияқты, төлем балансы моделі де көбінесе саудаға қатысты тауарлар мен қызметтерге назар аударады, жаһандық капитал ағынының маңыздылығын ескермейді. Яғни, ақша тек тауарлар мен қызметтерді ғана емес, сонымен қатар акциялар мен облигациялар сияқты қаржы активтерін де іздейді. Олардың ағыны төлем балансының капитал есебіне түседі, осылайша ағымдағы шоттағы тапшылықты өтеуге көмектеседі. Капитал ағынының өсуі нәтижесінде активтер нарығы моделі пайда болды.
The balance of payments model holds that foreign exchange rates are at an equilibrium level if they produce a stable Current account (balance of payments)current account balance. A nation with a trade deficit will experience a reduction in its foreign exchange reserves, which ultimately lowers (depreciates) the value of its currency. A cheaper (undervalued) currency renders the nation's goods (exports) more affordable in the global market while making imports more expensive. After an intermediate period, imports will be forced down and exports to rise, thus stabilizing the trade balance and bring the currency towards equilibrium. Like purchasing power parity, the balance of payments model focuses largely on tradeable goods and services, ignoring the increasing role of global capital flows. In other words, money is not only chasing goods and services, but to a larger extent, financial assets such as stocks and bonds. Their flows go into the capital account item of the balance of payments, thus balancing the deficit in the current account. The increase in capital flows has given rise to the asset market model effectively.
Актив нарығының моделі
Қаржы активтерімен (акциялар мен облигациялар) сауда көлемінің артуы валюта бағамына тигізетін әсерін қайта қарастыру қажеттігін тудырды. Экономикалық өсім, инфляция және өнімділік сияқты экономикалық көрсеткіштер енді валюта қозғалысын анықтайтын жалғыз фактор емес. Қаржы активтерінің халықаралық саудасынан туындайтын валюта операцияларының үлесі, тауарлар мен қызметтер саудасынан туындайтын операциялардың көлемін асып түсті. Активтер нарығының көзқарасы валюталарды тиімді қаржы нарығында саудаланатын активтердің бағасы ретінде қарастырады. Осының салдарынан валюталар басқа нарықтармен, әсіресе акциялар нарығымен тығыз байланысқа ие. Қор биржасындағыдай, инвесторлар мен спекулянттар валюта нарығында сауда жасау арқылы табыс таба алады (немесе жоғалта алады). Валюталар спот нарығында және валюталық опциондар нарығында саудаланылады. Спот нарығы – қазіргі валюта бағамын көрсетеді, ал опциондар – валюта бағамының туынды құралдары болып табылады.
The increasing volume of trading of financial assets (stocks and bonds) has required a rethink of its impact on exchange rates. Economic variables such as economic growth, inflation and productivity are no longer the only drivers of currency movements. The proportion of foreign exchange transactions stemming from cross border trading of financial assets has dwarfed the extent of currency transactions generated from trading in goods and services. The asset market approach views currencies as asset prices traded in an efficient financial market. Consequently, currencies are increasingly demonstrating a strong correlation with other markets, particularly equities. Like the stock exchange, money can be made (or lost) on trading by investors and speculators in the foreign exchange market. Currencies can be traded at spot and foreign exchange options markets. The spot market represents current exchange rates, whereas options are derivatives of exchange rates.
Валюталық бағамдарды манипуляциялау
Егер ел валюта нарығын бақылап, оның құнын төмен ұстауға тырысса, халықаралық саудада артықшылыққа ие болуы мүмкін. Мұндай жағдайда ұлттық орталық банк валюта нарығында ашық операциялар жүргізеді немесе шетелдік валютаны ұлттық валютаға айырбастауды шектеу шараларын қолданады. Қытай Халық Республикасы айырбас бағамын манипуляциялауда бірнеше рет айыпталып келді, әсіресе Дональд Трамп АҚШ президентігіне сайлау кампаниясы кезінде. Исландия, Жапония, Бразилия сияқты басқа елдер де экспорттық бағаны төмендету және экономикасын дамыту мақсатында валюта құнын төмен ұстау саясатын жүргізіп келеді. Валюта бағамы төмендесе, елдің тауарлары шетелдегі тұтынушылар үшін арзандап, бірақ импортталған тауарлар мен қызметтердің бағасы ел ішіндегі тұтынушылар үшін қымбаттайды. Бұл практика "заманауи меркантилизм" деп аталады, яғни валюта бағамын оның нақты және әділ деңгейінен төмендету арқылы сауда мен экспорттың бәсекеге қабілеттілігін арттырып, экономикалық өсуді қамтамасыз ету. Родрик бұл тәсілдің дамып келе жатқан елдердің экономикалық өсуіне тиімді болғанын, бірақ басқа елдердің тапшылығына себеп болғанын айтты. Жалпы, тауар мен қызмет экспорттаушылар валюта құнының төмен болуын қалайды, ал импорттаушылар – жоғары болуын.
A country may gain an advantage in international trade if it controls the market for its currency to keep its value low, typically by the national central bank engaging in open market operations in the foreign exchange market, or through preventing the exchange of foreign currency for domestic notes. The People's Republic of China has been periodically accused of exchange rate manipulation, notably by Donald Trump during his successful campaign for the US presidency. Other nations, including Iceland, Japan, Brazil, and so on have had a policy of maintaining a low value of their currencies in the hope of reducing the cost of exports and thus bolstering their economies. A lower exchange rate lowers the price of a country's goods for consumers in other countries, but raises the price of imported goods and services for consumers in the low value currency country. This practice is known as "modern mercantilism", namely lowering the exchange rate below its real and fair price, to increase the competitiveness of trade and exports, and encourage economic growth. Rodrik said that this practice was quite effective in encouraging economic growth in developing countries but at the expense of other deficit countries. In general, exporters of goods and services will prefer a lower value for their currencies, while importers will prefer a higher value.