Кіріспе

Герман драматургі және романист (1857–1928)

Герман Судерманн (30 қыркүйек 1857 – 21 қараша 1928) – неміс драматургі және романист.

Ерте мансап

Судерманн Ресей шекарасына жақын, Пруссия провинциясындағы (қазіргі Макайи мен Шилуте) Хайдекругтың шығысында орналасқан Мацикен ауылында дүниеге келген. Судерманн отбасы – бұрынғы Эльбинг (қазіргі Эльблаг, Польша) маңындағы Висла дельтасындағы меннонит қауымдарынан шыққан меннониттер. Оның әкесі Хайдекругта шағын сыра қайнату зауытының иесі болған, ал Судерманн алғашқы білімін Эльбингтегі Реалшюледе алған, онда ол туыстарымен бірге тұрып, көлемдісі шіркеуде дін қызметкері болған ағасына қатысқан. Әке-шесінің жағдайы нашарлағандықтан, 14 жасында химияшының шәкірті болып жұмысқа орналасты. Бірақ ол Тильзиттегі Реалгимназияға (жоғары мектепке) түсіп, Кенигсберг университетінде философия мен тарихты оқыды. Оқуын аяқтау үшін Судерманн Берлинге кетіп, бірнеше отбасыға, соның ішінде жазушы Ханс Хопфеннің (1835–1904) үйіне ұстаздыққа орналасты. Кейін ол журналист болып, 1881 және 1882 жылдары «Неміс рейхсблатының» редакторларының бірі болды. Содан кейін ол өзін көркем әдебиетке арнады, «Түн сәтінде» («Im Zwielicht», 1886) атты натуралистік әңгімелер жинағынан бастап, «Дам Кэр» («Frau Sorge», 1887), «Туыстар» («Geschwister», 1888) және «Мысықтар көпірі» («Der Katzensteg», 1890) романдарын жазды. Алайда, бұл туындылары жас авторға оның алғашқы драмасы «Құрмет» («Die Ehre», 1889) сияқты үлкен танымалдылық әкелмеді, ол неміс сахнасы тарихында жаңа кезеңді ашты. Бұл пьеса бастапқыда трагедия ретінде жоспарланған, бірақ Блюменталдың кеңесі бойынша «жақсы аяқталды», және ол қарапайым адамдардың мораліне қарсы псевдо-Ницшелік шабуыл болды. 1891 жылдың 20 қазанында романист Клара Лаукнерге (1861–1924), туған аты – Шульцқа үйленді және отбасымен бірге Берлин Ванзееде тұрды. Ол бұрын күйеуінен жесір қалған және бұрынғы шағын некесінен үш баласы болған, содан кейін Судерманнан бір қызы болды – Хеде. Олар келесі екі жыл бойы Кенигсбергте тұрып, 1895 жылы Дрезденге, содан кейін Берлинге көшіп кетті.

Атак-даңқ

Оның Жапонияда үлкен ізбасарлары болды. 20-ғасырда оның пьесалары 30-дан астам фильмнің негізіне алынды. "Хеймат" (1893), тағы бір сәттілі драма, 1896 жылы "Магда" деп ағылшын тіліне аударылды. Осы пьесада Судерманн суретшінің шағын буржуазиядан гөрі еркін моральдық өмір сүруге құқығын баса көрсетеді. Онда кейінгі француз драматургтарының, әсіресе жас Дюманың, моральдық және дидактикалық бейімділігі де, олардың барлық техникалық шеберлігі де бар. Қойылымдарда сол заманғы ең танымал актрисалар, оның ішінде Хелена Моджеска, Сара Бернхардт, Элеонора Дюс және миссис Патрик Кэмпбелл қатысты. 1894 жылы Судерманн "Es War" романына қайта оралды (атауы Ницшенің "Unzeitgemässe Betrachtungen" еңбегінің 2-бөлімі, 1-тармағына сілтеме жасайды), бұл өкінішпен толған қайғының нәтижесіздігіне қарсы наразылық білдірді. 1902 жылы ол Бланкензедегі кең жері бар сарайға көшіп, жаңа табысын картиналар мен мүсіндерді жинауға, сондай-ақ Италия, Грекия, Египет және Үндістанға саяхаттауға жұмсады. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Судерманн "Кайзерлид" ("Кайзер әні") атты өлеңін жариялап, ынталанды. 1917 жылдың күзінде ол "Frohe Abende" ("Қуанышты кештер") ұйымдастырды – қарапайым халық арасында өнерді қолдау мақсатындағы бағдарлама, осы бағдарлама үшін 1918 жылдың 5 сәуірінде екінші дәрежелі Темір крестпен марапатталды. Соғыс аяқталғаннан кейін ол орталық саяси күш ретінде танылған және оған оппортунист деген ат берген "Bund schaffender Künstler" ("Шығармашылық суретшілер одағы") құруға көмектесті. Оның кейінгі еңбектерінің ең маңыздысы – "Litauische Geschichten" ("Литвалық әңгімелер", 1917, "Тільзитке саяхат" деп аударылған), оның туған жерінің реалистік бейнесі, және 1922 жылы жарық көрген естеліктері. Оның 1924 жылы әйелі қайтыс болғаннан кейін жазған соңғы маңызды туындысы – "Die Frau des Steffen Tromholt" ("Штеффен Тромголттың әйелі", 1927), жартылай автобиографиялық роман, ол 1929 жылы "Wonder of Women" ("Әйелдердің ғажабы") атты фильмге айналды. 1928 жылы инсульт алғаннан кейін ол көп ұзамай 71 жасында Берлинде өкпе қабынуынан қайтыс болды. Оның кегі Рольф Лаукнер жас драматургтерді қолдау үшін Герман Судерманн қорын құрды.

Өлімнен кейінгі бедел

Судерманның ұлтшылдығы және оның этностық және отан туралы романтикалық идеяларға құштарлығы, әсіресе оның кейінгі туындыларында айқын байқалды, оны Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде аса танымал етті. Юрген Фелинг Берлинде "Йоханнисфейер" спектаклін қойды, онда Мария Горвин, Мария Коппенхофер және Пол Вегенер басты рөлдерді ойнады. "Тилсит саяхаты" фильмі оның осы аттас әңгімесі негізінде түсірілді. 1945 жылдан кейін оның пьесалары мен романдары дерлік толығымен ұмытылды. Бүгінде ол көбінесе литвалық әңгімелері, өмірбаяны және 1927 жылғы үнсіз фильмдері үшін еске алынады: "Күн шығысы: екі адамның әні", оның "Тилсит саяхаты" ("Die Reise nach Tilsit") атты әңгімесінен ("Литвалық әңгімелер" жинағынан) түсірілген, Марлен Дитрих қатысқан "Әндер әні" ("Das Hohe Lied") романынан және Грета Гарбо қатысқан "Ет пен шайтан" ("Flesh and the Devil") романынан түсірілген "Өлмейтін өткен" ("The Undying Past").