Кіріспе
Henschel Hs 129 – Германияның Люфтваффе әскерінде қолданылған Екінші дүниежүзілік соғыстың шабуылдық ұшағы. Ұшақ Тунис және Шығыс майдандарында соғысқа қатысты. Бастапқы талаптардың бірі – ұшақтың басқа жобаларға қажетті емес қозғалтқыштармен жабдықталуы керек еді. Төмен қуатты прототиптер неміс Argus As 410 қозғалтқыштары қабылдау сынағынан өте алмады, ал одан кейін француз Gnome Rhône 14M қозғалтқышымен ауыстырылды. Бұл модель алғашқыда тиімді болды және Шығыс майданында түрлі майдандық рөлдерде қолданылды. Соғыс барысында танкіге қарсы күрес басты мақсатқа айналғанда, ұшаққа үнемі жаңа қарулар орнатылып, ақырында 75 мм танкіге қарсы зеңбірек қойылды. Соғыстың соңында осы B 3 үлгілерінің шамалы саны ғана өндірілді. 1944 жылдың қыркүйегінде өндіріс тоқтатылды.
The Henschel Hs 129 was a World War II ground attack aircraft fielded by the German Luftwaffe. The aircraft saw combat in Tunisia and on the Eastern Front. A key requirement of the original specification was that the aircraft be powered by engines that were not in demand for other designs. Prototypes with low power German Argus As 410 engines of failed acceptance test, a more powerful replacement was found with the French Gnome Rhône 14M engine of
The design was relatively effective when it was first introduced, and saw service on the Eastern Front in a variety of front line roles. As the war continued and anti tank support became the main goal, the aircraft was continually up gunned, eventually mounting a 75 mm anti tank gun. Only a small number of these B 3 models were produced, late in the war. Production ceased in September 1944.
Жобалау және әзірлеу
1930 жылдардың ортасына қарай неміс әскерилері, сондай-ақ басқа елдердегі әріптестері, жердегі шабуыл ұшақтарының басты міндетінің логистиканы және жабдықты бұзу екенін түсінді, мұндағы нысаналар көбінесе нашар қорғалған және күшті, үйлесімді қорғанысқа ие болмау мүмкін еді. Құнды, жақсы қорғалған тактикалық нысаналар үшін пікірлеу бомбалаушысы стандартты шешімге айналды. Бірақ Испания азамат соғысы (1936–39) кезіндегі неміс «Кондор» легионының тәжірибесі бұл ойға қарсы дәлел келтірді. «Кондор» легионы, тіпті рөлге сәйкес келмейтін, мысалы, Henschel Hs 123 және пулеметтері бар Heinkel He 112 сияқты ұшақтармен жабдықталған болса да, жердегі шабуыл ұшақтарының өте тиімді қару екенін көрсетті. Бұл «Люфтваффе» ішінде осы мақсатқа арналған жаңа ұшақ құруды қолдауға алып келді, ал «Райхслюфтфартминистериум» (RLM; «Райх авиация министрлігі») өзінің Техникалық басқармасы арқылы Schlachtflugzeug (жердегі шабуыл ұшағы, негізінен жер күштерін тікелей қолдау үшін) үшін техникалық талаптарды жариялады. Осындай ұшаққа ең көп зиянды жерден атыс тудыруы мүмкін екендігі болжалды, сондықтан ұшақтың кабинасы мен қозғалтқыштары жақсы брондалуы керек еді. Сондай-ақ, 75 мм (2,95 дюйм) қалыңдығындағы брондалған шынымен қамтамасыз етілген кабина да қорғалуы тиіс еді. Ұшақтың төмен биіктікте, тікелей нысанаға бағытталған шабуылдар жасауы күтілді, сондықтан нысананы жақсы көру үшін кабина мүмкіндігінше алдыңғы бөлікке жақын орналастырылуы керек еді. Бірақ басқа да, операциялық емес талаптар жобаларды қиындатты: RLM жаңа ұшақтың қозғалтқыштары қолданыстағы ұшақтарда қолданылмауы керек екенін қатыстырды, соғыс үшін маңызды деп саналған ұшақтардың өндірісіне кедергі келтірмеу үшін. 1937 жылдың көктемінде бұл талаптар төрт компанияға жіберілді: Hamburger Flugzeugbau GmbH (кейін Blohm und Voss деп аталды), Focke Wulf Flugzeugbau GmbH, Gothaer Waggonfabrik AG және Henschel Flugzeug Werke AG. Gotha жауап бермеді, ал Hamburger Flugzeugbau P 40 жобасын ұсынды. Бұл олардың екі орындық Ha 141 ұшағының жетілдірілген нұсқасы болды, бірақ жердегі шабуылға арналған нұсқасы тым ерекше деп танылды және жойылды. Бұл ұшақ кейін BV 141 деп аталды. Екі ұсыныс зерделі қарастыруға лайық деп танылды: бірі Focke Wulf барлау ұшағы Fw 189 негізінде жасалған, екіншісі Henschel ұсынған жоба. Ол бастапқыда P 46 деп аталды, бірақ 1938 жылдың сәуірінде RLM оған Hs 129 ресми атауын берді.
Үлгілер
Hs 129 ұшағын Хеншельдің бас дизайнері, дипл. инж. Фридрих Николаус, ұшақтың бүкіл мұрын бөлігін құрайтын болат жалатынан жасалған үлкен "ванна" тәрізді конструкцияның айналасында жобалады, бұл ұшқышты бас деңгейіне дейін толық қамтиды. Тіпті кабинаның үстіңгі жағы да болаттан жасалған, сыртқа қарау үшін тек кішкентай терезелер мен алдыңғы әйнек ретінде екі бұрышты шыны блоктары болды. Зәрлі киімнің оқтарды жолдан бұру қабілетін жақсарту үшін фюзеляждың бүйектері үшбұрышты пішінде жасалды, нәтижесінде иық деңгейінде қозғалуға жақын жер де болмады. Кокпиттегі орын өте шектеулі болғандықтан, приборлар панелі алдыңғы әйнектің астында, мұрынның төменгі жағында орналасты, онда оны көруге қиын болды; ал кейбір қозғалтқыш приборлары қозғалтқыш ұяларының ішкі бетіне, ал нысаналайтын құрал мұрынның сыртына орнатылды. Хеншель ұшағы 12 пайызға артық салмақпен, ал қозғалтқыштары 8 пайызға жеткіліксіз қуатпен келді; түсінікті, ол нашар ұшты. Жылдамдық артқан сайын басқару жүйесі дерлік жұмыс істемейтін болды, ал сынақтар кезінде V2 прототипі 1940 жылдың 5 қаңтарында қысқа сүңгірден кейін жерге құлады, себебі рульдің күші ұшқышқа көтерілуге жеткіліксіз болды. Фоке-Вульфтың жобасы да жақсырақ болған жоқ. Екі ұшақтың да ауамен салқындатылатын, инвертті V12 Argus As 410 қозғалтқыштары жеткіліксіз қуатты болды және оларды басқару өте қиын болды. Дегенмен, RLM бұл тұжырымды жалғастыру қажет деп санды. Екі жобаның арасындағы жалғыз шешуші фактор Хеншельдің кішкентайрақ және арзанрақ болуы болды. Фоке-Вульф резервтік нұсқа ретінде төмен басымдыққа ие болды, ал Hs 129 A 0 сынақтары жалғасты. Жақсартулар нәтижесінде Hs 129 A 1 сериясы пайда болды, ол екі 20 мм MG 151/20 зеңбірегімен және екі 7,92 мм MG 17 пулеметімен қаруланған, сонымен қатар фюзеляждың орта сызығы бойымен төрт 50 кг (110 фунт) бомба тасуға мүмкіндік берді.
Hs 129 B-1
A1 ұшақтары жеткізілгенге дейін, ұшақ Gnome Rhône 14M радиалдық қозғалтқыштарымен қайта жобаланды, олар Франция құлаған кезде бірнеше данасы жаулап алынып, неміс оккупациясы кезінде өндіріліп жатты. Бұл қозғалтқыш ұшуға қажетті қуатты қамтамасыз етті, ал Argus қозғалтқышымен салыстырғанда тиімдірек болды. Gnome Rhône радиалдық қозғалтқыштары винт айналу бағытына қарама-қарсы нұсқаларда да жасалды және Hs 129 ұшағына орнатылды, мұнда оң жақ қозғалтқыш сағат тілі бойынша, ал сол жақ қозғалтқыш сағат тіліне қарсы айналды, бұл қозғалтқыш күшінің әсерін жойды. A1 ұшақтары сынақтар үшін Hs 129 B 0-ге айналдырылды (дегенмен, кейбір A ұшақтары Румынияға сатылды деген мәлімдемелер бар) және ұшқыштар нәтижелерге қатты риза болды. Олардың басты шағымы – кабинадан көрініс болды, сондықтан бір үлкен жел терезесі және жақсы көру мүмкіндігі бар жаңа кабина қосылды, нәтижесінде Hs 129 B 1 өндірістік үлгісі пайда болды. B 1 өндірісі 1941 жылдың желтоқсан айында басталды, бірақ жеткізілімдер баяу болды. Жаңа ұшаққа дайындық үшін қаңтар айында I./SchlG 1 құрамында Bf 109 E/B (Bf 109 E ұшағының истребитель-бомбардировщик түрі) және Hs 123 ұшақтары құрылды, олар B 0 және барлық B 1 ұшақтарын жеткізіп берді. Сәуір айында ғана 12 B 1 жеткізіліп, 4-ші эскадрилья (штафел) іс-қимылға дайын болды. Олар 1942 жылдың мамыр айының ортасында Шығыс майданға (Қырымға) көшірілді және маусым айында 30 мм (1,2 дюйм) MK 101 зеңбірегімен, броньды тесуге арналған оқ-дәрілермен жабдықталған орталық бөлікте орналасқан қаруды алды. Бұл B1/R2 Rüstsätze жиынтығы болды, ал B1/R3 нұсқасында MK 101 зеңбірегі төрт 7,92 мм MG 17 пулеметінен тұратын төменгі бөлікпен ауыстырылды. B1/R4 үлкен бомба тасымалдау қабілетіне ие болды, ал B1/R5 барлау нұсқасында камера орнатылды.
Hs 129 B-2
Жаңа Hs 129 B 2 үлгісінің жеткізілімдері 1942 жылдың мамыр айында B 1 үлгісімен бірге басталды (сол кезде тек 50 ұшақ жеткізілген болатын). Екі модельдің арасындағы жалғыз айырмашылық – отын жүйесіне енгізілген өзгерістер. Басқа да көптеген ұсақ өзгерістер екі модельде де кездейсоқ түрде кездеседі. Бұл өзгерістер B 2 өндіріс желісінде жинақталып, соңында бір қарағанда екеуін ажырату мүмкін болды; негізгі айырмашылықтар – радио антеннаның тірегін алып тастау, бағытты іздеу радио антеннасының шеңберін қосу және қозғалтқыштардағы эгзостық құбырларды қысқарту. Бірақ, дала жағдайында бұл айырмашылықтар көбірек сезілді. Rüstsatz далалық жаңарту жиынтықтары қайта нөмірленді және кейбіреулері алынып тасталды. Жалпы алғанда, 4./Schlachtgeschwader 1 құрамындағы Hs 129B 2/R2 ұшақтары 30 мм MK 103 зеңбірегін қолданатын жаңартылған зеңбірек жиынтығын алды, бұрынғы MK 101 зеңбірегінің орнына. Екі зеңбірек те бірдей оқтарды қолданды, бірақ 103 зеңбірегі шамамен екі есе жылдам атып шықты. 1942 жылдың соңында жаңа үлгідегі Т-34 танкілеріне қарсы MK 101 зеңбірегінің тиімсіздігі туралы хабарлар келіп түсті. Осы мәселені шешудің бір жолы – жақында 3,7 см Flak 18 зеңбірегінен бейімделген үлкен BK 3,7 (Bordkanone 3,7) зеңбірегін пайдалану болар еді. Бұл зеңбіректер Junkers Ju 87G ұшағына қанат астына орнатылып, тек 12 оқтан тұратын жиынтығына қарамастан, тиімді қару болып танылды. Hs 129 ұшағына орнатылғанда, кабина артындағы бос кеңістікті оқ-дәрі сақтау үшін пайдалануға болады, бұл Ju ұшағымен салыстырғанда қорындылықты едәуір арттырады. B 2/R3 жиынтығы BK автоматты зеңбірегін енгізді, бірақ B 2/R4 және B 3 үлгілеріне BK 7.5 зеңбірегін орнату үшін салыстырмалы түрде аз ұшақ түрлендірілді.
Hs 129 B-3
Junkers Ju 88 P 1 үшін бейімделген жартылай автоматты Rheinmetall PaK 40 танкіге қарсы зеңбірегі Hs 129 үшін одан әрі модификацияланды. Нәтижесінде BK 7,5 (Bordkanone 7,5) пайда болды, ол 40 кг салмаққа ие болса да, PaK 40-тан жеңіл болды. Толық автоматты, жаңа гидравликалық серпімді серпімдік жүйесі және жаңа, аэродинамикалық тежегіші бар. 12 оқтың орналасқан айналмалы магазині бар автоматты зарядтау жүйесі, кабинаның арт жағындағы, қанат тамырының артқы жартысындағы бос орынға орнатылды. Зеңбірек және оның серпімдік механизмі фюзеляж астындағы үлкен зеңбірек контейнерін алып жатты, ал контейнердің арт жағындағы дөңгелек тесік оқ атылғаннан кейін бірден бос гильзаларды артқа шығаруға мүмкіндік берді. Бұл жаңа нұсқа, Hs 129 B 3, теориялық тұрғыдан әлемдегі кез келген танкты жоюға қабілетті болса да, қосымша салмақ ұшақтың жалпы өнімділігін нашарлатты және ол бұрынғы нұсқаларынан нашар болды. Bordkanone 7,5 – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде сериялық әскери ұшаққа орнатылған ең ауыр және ең қуатты алға бағытталған қару. Сол калибрлі қарулармен зауыттан жабдықталған жалғыз шабуыл ұшағы – Солтүстік Американың B 25G және B 25H Mitchell ұшақтарының 1,420 данасы, олар M4 зеңбірегін немесе сол қарудың жеңіл T13E1 немесе M5 нұсқаларын орнатты, екеуі де экипаж мүшесінің әр оқтан кейін қолмен қайта зарядтауын қажет етті. Жапондық Mitsubishi Ki 109 Армиялық ауыр истребителі де 75 мм зеңбірекпен жабдықталған, бірақ тек 24 данасы ғана шығарылды. 1944 жылдың мамыр айында Hs 129B 2, Werknummer 141258, BK 7.5 макетымен жабдықталды және Травемүндэде аэродинамикалық сынақтан өтті. Зеңбірек 12 кг салмақты снарядты атты, ал төтенше жағдайда бүкіл орналымды тастауға болады. 1944 жылдың маусым айынан бастап, өндіріс желісі қыркүйекте жабылғанға дейін тек 25 дана Hs 129 B 3 майдандық бөлімшелерге жетті (шағын саны B 2 ұшақтарын конверсиялау арқылы жасалған деген хабар бар). Майдан жағдайында B 3 тиімді болды, бірақ оның аз саны соғысқа елеулі әсер етпеді.
Hs 129 C
Ұшақтың нашар жұмыс істеуіне байланысты, ұшаққа итальяндық Isotta Fraschini Delta ауамен салқындатылатын, тік V12 конфигурациялы жаңа қозғалтқыштарды орнату жоспары бұрыннан қалыптасқан. Әрбір қозғалтқыш қуатты жеткізіп, салмағы шамамен болды, бұл оны ұқсас конфигурациядағы Argus As 411 қозғалтқышынан күштірек және жеңіл (385 кг) етті. Қозғалтқышты орнату жұмысы бірнеше рет кешіктірілді және 1945 жылы одақтастар зауытты басып алғанда өндіріске дайын болған жоқ.
Hs 129 D
Hs-129-ның жоспарланған түрі. Оның өнімділігін арттыру мақсатында екі Junkers Jumo 211 немесе екі BMW 801 қозғалтқыштарымен жабдылуы жоспарланған. Прототиптер жасалмаған.