Кіріспе

Неміс лютерандық теолог Иоганн Арндт (немесе Арнд; 27 желтоқсан 1555 – 11 мамыр 1621) – неміс лютерандық теолог, діни сенімге толы христиандық туралы бірнеше ықпалды кітаптардың авторы. Лютерандық ортодоксия дәуірінің көрінісі болғанымен, ол 17 ғасырдың соңында күш алған пиетизм қозғалысының алға басушысы саналады.

Өмірбаян

Ол Анхальт-Кётендегі Баленштедт маңындағы Эддерицте дүниеге келді және бірнеше университеттерде білім алды. 1576 жылы Хельмштедтте, ал 1577 жылы Виттенбергте оқыды. Виттенбергте криптокальвинистер арасындағы пікір таласы қызу шағында болды, ол Меланктон мен криптокальвинистерді қолдады. Оқуын Страсбургте еврей тілінің профессоры Иоганнес Паппус (1549–1610) басшылығымен жалғастырды. Паппус – ынталы лютеран, өмірінің еңбегі сол кездегі кальвинистік уағыз бен құлшылықты күшпен басу болды және оның оған зор әсері болды. Базельде ол теологияны Симон Сюльцерден (1508–1585) үйренді, ол лютерандық көзқарастағы кең ойлы дін қызметкері болатын және Гельветикалық және Виттенбергтік дін ұстанымдарын келістіруді мақсат тұтқан. 1581 жылы Баленштедтқа қайтып келді, бірақ көп ұзамай 1583 жылы Бадеборнда пасторлық қызметке тағайындалғандықтан қайтадан белсенді өмірге енді. Біраз уақыттан кейін оның лютерандық бейімділігі реформалық шіркеу өкілдерінің наразылығын тудырды. Осыдан кейін 1590 жылы ол шіркеуінен суреттерді алып тастаудан бас тартып, крещение кезінде жын-перілерді қуу амалын тоқтатудан бас тартқаны үшін қызметтен алынды. (Анхальт 1596 жылы кальвинизмді қабылдады.) Ол Кведлинбургте баспана тапты (1590). Алайда, ол қала тұрғындары арасында аса танымал болған жоқ, сондықтан 1599 жылы Брансуиктегі Сент-Мартин шіркеуіне ауыстырылды. Кейіннен Айслебенде жұмыс істеді, ал 1611 жылдан өліміне дейін, 1621 жылға дейін Цельде бас инспектор болып қызмет етті. Оның соңғы сөздерінің бірі: «Енді мен бәрін жеңдім». Арнт өзінің жазбаларымен танымал. Олар негізінен мистикалық және рухани сипатта болды және Санкт Бернард, Йоханнес Таулер және Томас Кемпис шабыттандырған. Оның ең маңызды еңбегі – «Wahres Christentum» (1-кітап: 1605; 1-4 кітаптар: 1606–1610), яғни «Нағыз христиандық», ол Еуропаның көптеген тілдеріне аударылған және көптеген католик және протестант діни кітаптарының негізі болды. Арнт мұнда сенуші мен Мәсіх арасындағы мистикалық байланысқа тоқталады және Мәсіхтің өз халқындағы өміріне назар аудара отырып, реформация теологиясының таза құқықтық тұрғысын түзетуге тырысады, ол Мәсіхтің өз халқы үшін болған құрбанына ғана назар аударды. Лютер сияқты Арнт та «Theologia Germanica» кішкентай анонимді кітабын ұнатты. Ол оның басылымын шығарды және арнайы алғы сөзінде оның артықшылықтарына назар аударды. «Wahres Christentum» еңбегінен кейін Арнттың ең танымал еңбегі – 1612 жылы жарық көрген «Paradiesgärtlein aller christlichen Tugenden». Бұл екі кітап та ағылшын тіліне аударылды: «Paradiesgärtlein» – «Жұмақ бағы», ал «Wahres Christentum» – «Нағыз христиандық». Оның көптеген уағыздары Р. Несселманның «Buch der Predigten» (1858) жинағында жарияланды. Оның еңбектерінің жинағы 1734 жылы Лейпциг пен Герлицте жарық көрді. Арнт неміс пиетистері арасында жоғары беделге ие болды. Пиетизмнің негізін қалаушы Филипп Якоб Спенер оған және оның жазбаларына бірнеше рет назар аударды, тіпті оны Платонмен салыстырды. Арнттың алғашқы пиетистерге тигізген әсері соншалықты маңызды болды, кейбір ғалымдар оны осы қозғалыстың нағыз негізін қалаушы деп атады. Швециядағы оның ықпалында Джеспер Шведберг және Питер Лоренц Селлергрен болды.

Құрмет

2022 жылы Иоганн Ардт Якоб Боеммен бірге Епископальдық шіркеудің литургиялық күнтізбесіне 11 мамыр күні тойланатын мерекесімен ресми түрде енгізілді.