Кіріспе

Кент патшасы (616–640 ж.) – 616 жылдан 640 жылы қайтыс болғанға дейін Кент патшасы болды. Ол король Этельберт пен оның әйелі Бертаның ұлы, ол меровингтер патшасы Хариберттің қызы еді. Этельберт өзінің билігі тұсында Кентті Англиядағы үстем күшке айналдырды және англосаксондық пұтқа табынудан христиандыққа бірінші болып өткен англосаксон патшасы болды. Эдбальдтың таққа отыруы шіркеудің өсуіне елеулі тосқауел болды, себебі ол халқының пұтқа табынуын сақтап, кем дегенде бір жыл, тіпті сегіз жылға дейін христиан дінін қабылдамады. Соңында ол Лаврентий немесе Юст арқылы христиандыққа көшті және шіркеудің талабы бойынша бұрынғы әйелінен – өгей шешесінен ажырасты. Эдбальдтың екінші әйелі Эмма болды, ол франк ханшайымы болуы мүмкін. Олардың Еорменред және Еорсенберх есімді екі ұлы мен Еансвит есімді қызы болды. Эдбальдтың әкесіне қарағанда ықпалы аз болды, бірақ Кент Едвин Нортумбрияның бақылауындағы елдер тізіміне енбеуге жеткілікті күшті болды. Эдвиннің Эдбальдтың әпкесі Этельбургқа үйленуі Кент пен Нортумбрия арасындағы жақсы қарым-қатынасты нығайтты, бұл Освальд билігіне дейін сақталды. Эдвин шамамен 633 жылы қайтыс болғаннан кейін Этельбург Кентке қашып келді, балаларын қауіпсіздік үшін Франкияға жіберді, өйткені Эдбальд пен Освальдтың да қастандықтарынан қорқып қалды. Кенттік патшалар әулеті келесі жылдары бірнеше маңызды дипломатиялық некелер жасады, соның ішінде Эдбальдтың немере қызы Эанфледтің Освиумен және Еорсенберттің Шығыс Англия королі Аннаның қызы Сеаксбургпен үйленуі болды. Эдбальд 640 жылы қайтыс болды және Кентерберидегі Әулие Петр мен Әулие Павел монастырының қасында (кейіннен Нормандық Әулие Августин ғимаратына енген шіркеу) салған Әулие Мария шіркеуіне жерленді. Оның орнына Еорсенберт патша болды. Еорменред оның үлкен ұлы болуы мүмкін, бірақ ол билік құрса, кіші патша ретінде ғана билеген.

Ертедегі Кент және ертедегі көздер

Кентті континенттік халықтар, негізінен юттар, VI ғасырдың соңына дейін мекендеді. Эдбальдтың әкесі Этельберт шамамен 589 не 590 жылы таққа отырған болуы мүмкін, бірақ оның билік мерзімін нақты анықтау өте қиын. Ертедегі тарихшы Беда Этельберттің басқа англосаксон мемлекеттеріне билігі болғанын жазған. Бұл үстемдік салық түрінде байлыққа алып келді, және Кент 616 жылы Этельберт қайтыс болғанда Еуропа құрлығымен жақсы орналасқан саудасы бар қуатты мемлекет болды. Кент тарихының осы кезеңі үшін маңызды дереккөз – 731 жылы Нортумбриялық Бенедикт монахы Беда жазған «Англия халқының шіркеу тарихы». Беда ең алдымен Англияның христиандануына қызығушылық танытты, бірақ ол Этельберт пен Эдбальдтың биліктері сияқты, сондай-ақ дүниелік тарих туралы да маңызды ақпарат береді. Беданың корреспонденттерінің бірі – Альбинус, Кентерберидегі Әулие Петр мен Пауыл (кейін Әулие Августин деп аталған) монастырының аббаты. Эдбальдтың балаларының өміріндегі оқиғалар туралы қосымша ақпарат беретін және Эдбальдтың өзіне де жарық түсіретін Сент-Милдрит туралы аңыз деп аталатын байланысты мәтіндер сериясы бар. 890 жылы Уэссекс мемлекетінде құрастырылған англосаксон жылнамалары да ақпарат береді. Басқа дереккөздерге папаның хаттары, Кент патшаларының тізімдері және ерте жарғылар жатады. Жарғылар – патшалардың өзінің ізбасарларына немесе шіркеуге жер беруін тіркеу үшін жасалған құжаттар, және олар Англиядағы ең ерте құжаттық дереккөздердің бірі болып табылады. Эдбальдтың билік кезеңінен түпнұсқалары сақталған жоқ, бірақ кейінірек көшірмелері бар.

Ата-бабалары мен жақын туыстары

Эдбальдтың әкесі Этельберттің тегі Беданың айтуынша, Кенттің аңызға толы негізін қалаушы Хенгисттен тараған. Дегенмен, тарихшылар Хенгист пен оның інісі Хорсаның, көбінесе мифтік тұлғалар болғанын санайды. Этельберт екі рет үйленгені мәлім, себебі Эдбальд әкесі қайтыс болған соң, шіркеудің наразылығына қарамастан, өгей анасына үйленді. Эдбальдтың Этельбург есімді қарындасы болған, ол да Бертаның қызы болуы мүмкін. Этельбург VII ғасырдың күшті англо-саксон патшаларының бірі – Нортумбрия королі Эдвинге үйленді. Әтелвальд есімді тағы бір бауыры болған деуге болады, не болмаса бұл жазбадағы қате болуы мүмкін, оны Эдбальдқа қатысты деп түсіндіруге де болады. Кентербери архиепископы Лоренс Эдбальдты христиан дінін қабылдауға және әйелінен айырылуға көндірді.

Шығыс және Батыс Кент

Тірі қалған патшалық тізімдері Кентте бір уақытта бір ғана патша билегенін көрсетеді, бірақ англосаксондықтар арасында бағынышты патшалықтар кең таралған. VII ғасырдың соңындағы Хлотер билігінен бастап, Кент әдетте екі патшамен биленгенін көрсететін деректер бар, бірақ көбінесе біреуі анық үстемдік еткен. Бұл Хлотерге дейін де солай болғанына қатысты нақтылық жоқ. Қолжазбалардағы жалған құжаттар Едбальдтың әкесі билік еткен кезеңде, батыс Кенттің бағынышты патшасы ретінде билегендігі туралы дәстүрді сақтайды. Папаның хаты, Эдбальдтың інісі Этельвальдтың болғанын көрсетеді деп жорылған, Этельвальдты патша деп атайды; егер ол болған болса, Эдбальдқа бағынышты патша болған болар еді.

Қосылу және пұтқа табынушылық реакция

Едбальд әкесі қайтыс болғаннан кейін 616 жылдың 24 ақпанында немесе мүмкін 618 жылы таққа отырды. Этельберт шамамен 600 жылдан бері христиан дінін қабылдаған, ал оның әйелі Берта да христиан болған. Берта Едбальд таққа отырғанға дейін қайтыс болды, ал Этельберт қайтадан үйленді. Этельберттің екінші әйелінің аты белгісіз, бірақ ол пұтқа табынушы болған болуы мүмкін, себебі ол қайтыс болғаннан кейін өгей ұлы Едбальдқа үйленді: шіркеу өгей ана мен өгей ұлдың арасындағы некені тыйым салған. Бірақ ол соңында пұтқа табынудан бас тартып, әйелінен айырылды. Финглешемдегі жақсы сақталған VI және VII ғасырлардағы аңглосаксон зиратынан табылған екі қабірден бір-бірімен байланысты және германдық Уоден құдайымен байланысты діни қызметтің символы болуы мүмкін қола медальон және алтын қапсырма табылды. Бұл заттар, әдетте, пұтқа табынуға қарсы реакция кезеңімен датыланады.

Беданың есебі

Беданың Эдбальдтың шіркеуден бас тартуы және кейіннен қайта дінге келуі туралы баяндамасы өте толық, бірақ ішкі үйлесімсіздіктер де бар. 617 жыл: Юст пен Мелитус екеуі де Франциядан "кеткеннен кейін бір жыл өткен соң" оралады. Юст Рочестерде қызметіне қайта кіріседі. 619–624 жылдар: Эадбальд архиепископ Мелитуспен қасиеттелген шіркеу салады. 625 жылға қарай Нортумбрия патшасы Эдвин Деирский, Эадбальдтың қарындасы Этельбургқа үйленуге сұраныс білдіреді. Эдвинге оның Этельбургқа христиандық дінді ұстануға рұқсат беруі және өзі де крещениеден өтуді қарастыруы айтылады. 21 шілде 625 жыл: Юст Паулинды Йорк епископы етіп қасиеттейді.

Балама хронология

Беданың баяндауы кеңінен қабылданған болса да, Д. П. Кирби басқаша уақыт санауын ұсынды. Кирби Бонифацийдің Этельбургке жазған хатында Эдбальдтың дінге өтуі туралы жаңалықтың жақында ғана жеткенін, және Бонифацийдің Эдбальдтың дінге өтуі туралы хабардар болмауы мүмкін емес екенін көрсетті. Осылайша, Эдбальдты Юст дінге өткізген болуы керек, өйткені Бонифацийдің Юстқа жазған хаты осыны меңзейді. Хатпен бірге келген паллий Юсттың сол кезде архиепископ болғанын көрсетеді, ал Мелитус архиепископтығының мерзімі Беданың басқа да мәліметтері шамалы қате болса да, Эдбальд 621 жылдан бұрын емес, 624 жылдың сәуірінен кейін де дінге өтпегенін білдіреді. Мелитус сол айда қайтыс болғанға дейін Эдбальд үшін ғибадатхананы киеледі. Лаврентийдің Әулие Петрмен керемет қамшылануы туралы айтылған әңгімені кейінірек құрастырылған агиографиялық ойлап табу деп есептеуге болады. Бұл қарым-қатынас Эдбальд үшін де пайдалы болған болар; осы одақтың нәтижесінде Эдвиннің Британиядағы билігі Кентті қамтымаған болуы мүмкін. Паулин Кентке қайтып келді, онда Эдбальд пен архиепископ Онориус өтініші бойынша Рочестер епископы болды, ал Йорк тағы бір ғасыр бойы архиепископтыққа ие болған жоқ. Эдвин 633 немесе 634 жылдары қайтыс болғаннан кейін бір жыл ішінде Эдбальд пен Йммедің қызы Эансвит (ол Англия топырағындағы алғашқы қатындар монастының негізін қалады, ол Кентербериден 15 шақырым қашықтықта орналасқан) және екі ұлы, Еорсенберт пен Еорменред дүниеге келді. Еорменред екеуінің үлкені болды, және ол Кенттің кіші патшалығын билегендігін білдіретін «регулус» атағын алған болуы мүмкін. Ол әкесінен бұрын қайтыс болып, тақты Еорсенбертке қалдырды. Еадбальдтың жарғысында Екгфрит те аталған, бірақ жарғының жалған екені және ол XI ғасырдан бастау алған болуы мүмкін. Эдбальдтың бірнеше жақын туыстары дипломатиялық некелер арқылы байланыс жасады. Шығыс Англия королі Анна өзінің қызы Сеаксбургті Еорсенбертке үйлендірді, ал олардың қызы Еорменхильд Мерсияның Вулфхерімен, сол заманғы ең қуатты патшалардың бірімен үйленді. Эдбальдтың немересі Эанфлед Нортумбрия королі Освиумен, және Беда оңтүстік Англияны билеген соңғы солтүстік англдардың бірімен үйленді. Эдбальдтың немересі Еафе Магонсате патшасы Меревалға үйленді.

Сауда және франктармен байланыстар

Эдбалдтың тұсындағы сауда-саттықтың мәні туралы деректер аз. Кент патшаларының VII ғасырдың соңында саудаға патшалық бақылау орнатқаны белгілі, бірақ бұл бақылаудың қашан басталғаны белгісіз. Археологиялық мәліметтер патшалық ықпалдың жазбаша деректерге дейін солатынын көрсетеді, және Эдбальдтың әкесі Этельберт сауданы аристократиядан алып, патшалық монополиясына айналдырған болуы мүмкін. Кентке континенттік саудадан сән-салтанатты тауарлар келді, бұл басқа англосаксондық елдермен сауда жасауда артықшылық берді, ал саудадан түскен кіріс өзінің маңыздылығын сақтады. Кент франктарға жергілікті шыны мен әшекей бұйымдар сатты; Кенттік тауарлар Луараның аузына дейін, Бретаньнің оңтүстігіне дейін табылған. Сонымен қатар, құл саудасы да дамыған болуы мүмкін. Осы сауда Кентке әкелген байлық, Эдбальдтың тұсында Кенттің маңыздылығының сақталуына, бірақ азаюына себеп болған болуы мүмкін. Монеталар алғаш рет Этельберт тұсында Кентте соғылған болуы мүмкін, бірақ олардың ешқайсысында оның есімі жоқ. Бұл алғашқы алтын монеталар Этельберт заңдарында айтылған шиллингтер болған деуге болады. Эдбальд тұсында тримсалар да қолданылған, бірақ олардың азында ғана оның есімі болған: мысалы, Лондоннан соғылған бір монетада "AVDVARLD" деп жазылған. Сол кезде патшалар монета соғу монополиясын толығымен иеленбеген болуы мүмкін. Франкиямен байланыстар саудадан және Этельберт пен Эдбальдтың франк ханшайымдарымен жасаған некелерінен асып түсті. Эдбальдтың немересі Еорсенгота Фаремутьеде кесіп, ал шөбересі Милдрит Челлесте кесіпті. 632 жылы Эдвин қаза тапқанда, Этельбург Паулиннің сүйемелдеуімен Кенттегі Эдбальдтың сарайына теңіз арқылы қашып келді, бірақ оның отбасылық байланыстарының тағы бір белгісі ретінде ол балаларын Франк корольдігінің Дагоберт I патшасының сарайына жіберді, Эдбальд пен Нортумбрияның Освальдтың қастандықтарынан сақтау үшін.