Кіріспе

Француз неоплатонист философы Шартрлық Бернард (Bernardus Carnotensis; 1124 жылдан кейін қайтыс болды) – XII ғасырдағы француз неоплатонист философы, ғалым және басшы.

Өмір

Оның туған күні мен орны белгісіз. Ол Шартрлық Тьерридің үлкен ағасы және бретондықтардан шыққан деген сенім болған, бірақ зерттеулер мұның ықтимал еместігін көрсетті. 1115 жылға қарай Шартр соборының мектебінде тіркелген және 1124 жылға дейін канцлер қызметін атқарған. 1124 жылдан кейін оның тірі қалғанына ешқандай дәлел жоқ.

Доктриналар

Бернард, оның мектебінің басқа өкілдері сияқты, Аристотельдің диалектикалық еңбектері мен Боэцийдің түсіндірмелерін зерттеуге қарағанда, Тимейді және жаңа платониктердің шығармаларын зерттеуге көбірек мән берді. Осының салдарынан, ол әмбебап мәселелерді ғана талқылап қана қоймады (мысалы, латын сөздері альбедо, альбет және альбом арқылы көрсетілгендей, абстрактты, процесс және нақты аражігін ажырату), сонымен қатар метафизика және космология мәселелерімен де шұғылданды.

Метафизика

Бернардтың пікірінше, шындықтың үш санаты бар: Құдай, материя және идея. Құдай – жоғарғы шындық. Материя Құдайдың жарату актісі арқылы жоқтан пайда болды және идеялармен бірігіп, сезімтал дүниені құрайтын элемент болып табылады. Идеялар – әлемнің мәңгіліктен бастап Құдайдың санасында болған үлгілері; олар Провиденция әлемін құрайды ("in qua omnia semel et simul fecit Deus"), мәңгілік, бірақ Құдаймен тең емес. Джон Солсберидің сөзіне қарағанда, Бернард материямен байланысқан идеялардың, материямен бірге жаралған идеялардың көшірмелері бар екенін де айтқан. Дегенмен, Бернардтың осы тұрғыдағы ілімін анықтау қиын. Ол метафизикалық тұжырымдарында платонизм мен неоплатонизмнің көптеген ерекше белгілерін қайта жаңартып бергенін атап өту жеткілікті: идеялардың мекені ретіндегі интеллект, әлемдік жан, мәңгілік материя, материяның кемшіліктердің бастауы ретіндегі ролі және т.б.

Космология

Бернард материяның Құдай тарапынан туғанын, бірақ мәңгілік болғанын айтты. Бастапқыда, Идеялармен бірігуге дейін, ол хаоста болған. Материяны тебілетін ішкі формалар арқылы ғаламға айырмашылық, тәртіп, рет және сандар енгізілді.

Платонның "Тимей" атты еңбегінен көріністер

Пол Эдвард Даттон Платонның «Тимей» атты еңбегіне жазылған анонимді түсіндірмелер жинағының Бернардқа тиесілі екенін дәлелдеді. Даттон редакциялаған бұл түсіндірмелер Бернардтың қазірге дейін сақталған жалғыз туындысы болып табылады.

Басылымдар

Шартрлық Бернардтың «Платонға түсіндірмелер» кітабы, Пол Эдвард Даттонның кіріспесімен жарық көрді, Торонто, 1991 жыл.