Солтүстік Америкалық жиде (Soltüstіk Amerikalıq jide)
Viburnum lentago
Солтүстік Америкаға тән Nannyberry (Viburnum lentago) – бұл 9 метрге дейін өсетін, хош иісті гүлді бұта немесе кішкентай ағаш. Сипаттамасы, қасиеттері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гүлді өсімдіктер түрі
Species of flowering plant
Viburnum lentago, nannyberry, sheepberry немесе sweet viburnum – Солтүстік Америкаға тән Вибурнның бір түрі.
Viburnum lentago, the nannyberry, sheepberry, or sweet viburnum, is a species of Viburnum native to North America.
Сипаттама
Бұл – биіктігі 9,14 метрге дейін жететін ірі бұта немесе кішкентай ағаш, діңінің диаметрі 30 см-ге дейін, қысқа, дөңгелек тәжді, иілгіш бұтақтары бар. Қабығы қызғылт-сұр қоңырдан қара қоңырға дейін, ұсақ қабыршақтарға бөлінген. Жаңа бұтақтары ашық жасыл, бастапқыда қызыл-қоңыр түсті ұсақ түктермен жабылған, кейін қара қызғылт қоңырға айналады, кейде көгілдір реңді, тегіс, берік, иілгіш, және сығылғанда немесе сыққанда жағымсыз иіс шығарады. Қысқы бүршіктері ашық қызыл, көкшіл түсті ұсақ қабықшалармен жабылған, екі қарама-қарсы қабыршақпен қорғалған. Гүлге айналатын бүршіктері ұзын, сопақша, ұзын ұштарлы; қалған ұшқыш бүршіктері өткір, ұзын, ал бүйірлік бүршіктері әлдеқайда кішкентай. Бүршік қабықшалары өсетін бұтақтармен бірге кеңейеді және көбінесе жапырақ тәрізді болады. Барлық вибурнумдар сияқты, жапырақтары бұтақтарда қарама-қарсы жұптарда орналасқан; олар жұмыртқа тәрізді, ұзындығы және ені 8-15 см, үшбұрышты негізі, дөңгелек немесе сүйір негізі, үшкір ұшы және ұсақ тісті жиегі, қанатты жапырақ сағағы бар. Бүртіктерден ашылғанда бұралып, қола жасыл және жылтыр, түкті және ұсақ түктермен жабылған; толық өскенде жоғары жағынан ашық жасыл және жылтыр, ал төменгі жағынан кішкентай қара нүктелермен белгіленген. Күзде терең қызыл немесе қызыл-қоңыр түске айналады. Гүлдері кішкентай, диаметрі 5-8 мм, бес ақшыл жапырақтан тұрады, диаметрі 5-10 см болатын ірі, дөңгелек гүлшоғырларында орналасқан; гүлдеу көктемнің соңында болады. Тостағаншасы түтікше тәрізді, бес тісті, гүлдеу кезінде сақталады; гүл шоқпасы бес бөлікті, бүршікте ашылады, кремді ақ, шамамен 6 мм енді; бөліктері өткір және сәл тірелген. Бес аталық бар, гүл шоқпасының түбіне бекітілген, бөліктерімен кезектесіп, гүлдің сыртына шығып тұрады; жіпшелері жіңішке; тозаңдықтары ашық сары, сопақ, ішке қарай бағытталған, екі жасушалы; жасушалары бойлық бағытта ашылады. Аналықтың бір жасушалы төменгі жұмыртқалығы, мойны қалың, қысқа, ашық жасыл, аналық басы кең; әрбір жасушада бір жұмыртқа бар. Жемісі – ұзын сабақты, ұсақ, дөңгелек, көк қара жидек, диаметрі 8-10 мм; қабығы қалың, тәтті және шырынды. Сүйегі сопақша, жалпақ. Тамырлары талшықты. Ағашы иісі нашар, қою қызғылт қоңыр, ауыр, қатты, тығыз, 0,7303 қатыстылығы бар.
It is a large shrub or small tree growing upwards to 9.14 m tall with a trunk up to in diameter and a short trunk, round topped head, pendulous, flexible branches. The bark is reddish to grayish brown, and broken into small scales. The twigs are pale green and covered with rusty down at first, later becoming dark reddish brown, sometimes glaucous, smooth, tough, flexible, and produce an offensive odor when crushed or bruised. The winter buds are light red, covered with pale scurfy down, protected by a pair of opposing scales. Flower bearing buds are long, obovate, long pointed; other terminal buds are acute, long, while lateral buds are much smaller. The bud scales enlarge with the growing shoot and often become leaf like. Like all viburnums, the leaves are arranged in opposite pairs on the twigs; they are oval, long and broad, wedge shaped, rounded or subcordate at base, with an acuminate apex and a finely serrated margin, and a winged petiole. They open from the bud involute, bronze green and shining, hairy and downy; when full grown are bright green and shining above, pale green and marked with tiny black dots beneath. In autumn they turn a deep red, or red and orange. The flowers are small, in diameter, with five whitish petals, arranged in large round terminal cymes in diameter; flowering is in late spring. The calyx is tubular, equally five toothed, persistent; the corolla is equally five lobed, imbricate in the bud, cream white, one quarter of an inch across; lobes acute, and slightly erose. There are five stamens, inserted on the base of the corolla, alternate with its lobes, exserted; filaments slender; anthers bright yellow, oblong, introrse, versatile, two celled; cells opening longitudinally. The pistil has a one celled inferior ovary, the style thick, short, light green, and the stigma broad; there is one ovule in each cell. The fruit is a small round blue black drupe, long on a reddish stem; it is thick skinned, sweet, and rather juicy. The stone is oblong oval, flattened. The roots are fibrous. The wood is ill smelling, dark orange brown, heavy, hard, close grained, with a specific gravity of 0.7303.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Нанниберри АҚШ-тың солтүстік-шығысы мен орта батысы, сондай-ақ Канаданың оңтүстігінде, Нью-Брансуикіден бастап оңтүстік-шығыс Саскачеванға дейін табиғи түрде өседі. Дакота, Вайоминг, Колорадо және Кентукки мен Вирджинияға дейінгі Аппалачи тауларында шашыраңқы топтары кездеседі. Ол орманның шетіндегі ылғалды топырақта өседі, көбінесе қоршау бұрыштарында және жол бойында өседі.
Nannyberry is native to the northeastern and midwestern United States, and to southern Canada from New Brunswick west to southeastern Saskatchewan. Isolated populations are found in the Dakotas, Wyoming, Colorado, and the Appalachian Mountains as far south as Kentucky and Virginia. It grows in wet soil along the borders of the forest, often found in fence corners and along roadsides.
Экология
Қыста сүтқоректілер, дала құстары және әнші құстар жемісті пайдаланады.
Mammals, game birds and songbirds consume the fruit during the winter.
Қолданылуы
Құрметті атауынан көрінетіндей, бұл жеміс (көптеген вибурнумдардан өзгеше) кеңінен жеуге жарамды. Американың жергілікті халқы қабық пен жапырақтарын дәрілік шөптер дайындауда да пайдаланған. Ол тығыз өсу формасы, жәндіктер сирек зақымдайтын жылтыр жапырақтары, әдемі және көп гүлдері, жеуге болатын тартымды жемістері және күзге қарайғыш жарқын түсі үшін жоғары бағаланады. Ол өсіруге оңай бейімделеді және Шығыс Американың ең жақсы шағын ағаштарының бірі болып, барлық аймақтардағы суық қыс жағдайларында саябақтар мен бақшаларды безендіруге қолданылады. Оны тұқымдардан оңай өсіруге болады, олар, басқа американдық түрлер сияқты, егілгеннен кейін екінші жылға дейін өнім бермейді. Бау-бақшаларда Viburnum prunifolium-пен будандастырылып, гибридтік Viburnum × jackii алынған.
As suggested by the alternative name sweet viburnum, the fruit is (unlike that of many viburnums) widely palatable. The bark and leaves were also used by Native Americans in the preparation of herbal medicines. It is admired for its compact habit, its lustrous foliage which insects rarely disfigure, its beautiful and abundant flowers, its handsome edible fruit and its brilliant autumnal color. It readily adapts itself to cultivation, and is one of the best of the small trees of eastern America for the decoration of parks and gardens in all regions of extreme winter cold. It is easily raised from seeds which, like those of the other American species, do not germinate until the second year after they are planted. It has been hybridized with Viburnum prunifolium in gardens to give the hybrid Viburnum × jackii.