Кіріспе
Aermacchi немесе Macchi MB 326 – итальяндық ұшақ жасаушы Aermacchi компаниясы жобалаған және өндірген жеңіл әскери ұшақ-жаттығушы. Бұл түрі коммерциялық жағынан ең сәтті ұшақтардың бірі болып табылады, оны 10-нан астам ел сатып алған, ал Австралия, Бразилия және Оңтүстік Африкада лицензия бойынша өндіріледі. MB 326 ұшағы көптеген әуе күштері үшін әскери ұшқыштарды оқытудың ең тиімді моделі деп есептелген, «толыққанды ұшақпен оқыту» кезеңінде жасалған. Сәйкесінше, Aermacchi оны бір типті ұшақ ретінде жобалады, ол бастапқы және дамыған оқу сабаларын, жауынгерлік дайындық деңгейіне дейін оңай орындай алады. 1950 жылдары ұсынылғаннан кейін, Италия Әуе күштері (AMI) MB 326 ұшағына қызығушылық танытты және бәсекеден кейін үш прототип өндіруге алғашқы келісімшарт жасалды. AMI жобаны ресми мақұлдағанға дейін бірнеше жобалық түзетулер енгізілді. 1957 жылдың 10 желтоқсанында алғашқы прототип алғашқы ұшуын жасады. 1958 жылдың 15 желтоқсанында Италия үкіметі 15 сынақ сериялық ұшаққа тапсырыс берді, жақын арада қосымша тапсырыстар келіп түсті. 1962 жылдың ақпан айында MB 326 ресми түрде AMI құрамына қабылданды. Осы типпен жұмыс істеу тәжірибесі көрсеткендей, барлық оқу мақсаты үшін бір типті ұшақты пайдаланудың артықшылықтары – қарапайымдылық және ауқымды экономия – көбінесе кемшіліктерге, атап айтқанда үлкен ұшақ паркінің сатып алу және пайдалану құнының жоғары болуына ұшырады. Сондықтан көптеген операторлар MB 326 ұшағын негізгі оқу мақсатында арзан поршендік қозғалтқышты ұшақпен бірге пайдалануға көшті. Уақыт өте келе MB 326 өзінің негізгі рөлін ұшқыштарды өте жоғары өнімділікке ие жауынгерлік ұшақтарға көшуге дайындау үшін жаттығушы ұшақ ретінде тапты. Ол көптеген рекордтарды орнатты, соның ішінде 1966 жылдың 18 наурызында 56 807 фут (17 315 м) биіктіктегі рекордты. Операторлардың көпшілігі әскери болғанымен, кейбір азаматтық ұйымдар да осы типте ұшты; Италияның ұлттық әуе тасымалдаушысы Alitalia бірнеше MB 326 ұшақтарын пайдалана отырып, ұшқыштарды оқытуды жүргізді. 1961 және 1975 жылдар аралығында 800-ден астам MB 326 ұшағы құрастырылды. Бразилия MB 326 үшін ең ірі экспорттық клиент болды, оның ішінде Embraer лицензиясы бойынша өндірілгендер де бар. Сондай-ақ, Оңтүстік Африканың Atlas Aircraft Corporation компаниясы лицензиялық өндіріс жүргізді. MB 326 бастапқыда екі орындық жаттығушы ұшақ ретінде жоспарланған болса, бірнеше бір және екі орындық жеңіл шабуылдық нұсқалары да жасалды. Қаруланған MB 326 ұрысқа қатысты, Оңтүстік Африка қорғаныс күштері 1975 және 1989 жылдар аралығында Анголадағы Анголаны азат ету үшін халықтық қарулы күштерге (FAPLA) және Кубалық экспедициялық әскерлеріне қарсы Оңтүстік Африка шекара соғысы кезінде осы типті пайдалануды таңдады.
The Aermacchi or Macchi MB 326 is a light military jet trainer designed and produced by the Italian aircraft manufacter Aermacchi. It is one of the most commercially successful aircraft of its type, being bought by more than 10 countries and produced under licence in Australia, Brazil and South Africa. The MB 326 was developed during a period in which "all through" jet training was considered by many air forces to be the most cost effective model for training of military pilots. Accordingly, Aermacchi designed it as a single type of aircraft that could readily perform both elementary and advanced training right through to a near combat ready standard. After it was proposed during the 1950s, the Italian Air Force (AMI) quickly became interested in the MB 326, and an initial contract to produce three prototypes was issued following a competition. Several design refinements were made prior to the AMI giving its official approval of the project during 1956. On 10 December 1957, the first prototype performed its maiden flight. On 15 December 1958, the Italian government ordered 15 pre series aircraft; further orders soon followed. During February 1962, the MB 326 formally entered service with the AMI. Operational experience with the type demonstrated that the advantages of operating just one type for all training purposes, being simplicity and economy of scale, were usually outweighed by the disadvantages, namely the higher purchase and operating costs of a large all jet training fleet. Many operators therefore soon switched to operating the MB 326 in conjunction with a cheaper piston engined type for basic training purposes. Over time, the MB 326 found its primary role as a lead in trainer to prepare pilots for transition to very high performance fighter aircraft. It set many category records, including an altitude record of 56,807 ft (17,315 m) on 18 March 1966. While the majority of operators were military, some civil organisations also flew the type; Italy's national flag carrier Alitalia conducted pilot training using a handful of MB 326s. In excess of 800 MB 326s were constructed between 1961 and 1975. Brazil was the biggest export customer for the MB 326, which included its produced under license by Embraer. Licensed production of the type was also performed by Atlas Aircraft Corporation of South Africa. While the MB 326 had been originally conceived as a two seat trainer, multiple single and two seat light attack versions were also developed. Armed MB 326 saw combat, the South African Defence Force opting to employ the type during the South African Border War against the People's Armed Forces for the Liberation of Angola (FAPLA) and Cuban expeditionary troops in Angola between 1975 and 1989.
Шығу тегі
1950 жылдары бірқатар елдер жетекші ұшақтармен салыстыруға болатын өнімділікке ие, ықшам реактивті жаттығу ұшақтарын пайдалана бастады, олар көбінесе осы ұшақтардың екі орындық модификациялары болып табылды. Бұл рөлді одан да жақсы атқару мүмкіндігін ескере отырып, бірнеше компания тәуелсіз түрде жаттығу мақсатында арнайы құрастырылған ұшақтарды жасауға кірісті; оларға француздық Fouga Magister, американдық Cessna T-37 Tweet, британдық Jet Provost және чехословакиялық Aero L-29 кірді. Екінші дүниежүзілік соғыстың ауыр салдарынан кейін Италия бірнеше жыл бойы экономикасын қалпына келтірумен айналысты; осы себепті елдің жаңа буынның жоғары жылдамдықты ұшқыштарымен немесе бомбалаушыларымен бәсекелесе алатын жоғары деңгейдегі әскери ұшақтарды тәуелсіз дамытуға қажетті қаржыны басымдыққа қоюға мүмкіндігі болмады. Сондықтан, итальяндық Aermacchi авиакомпаниясы өз ресурстарын және даму күшін жеңіл күрес ұшақтары мен жаттығу ұшақтарын өндіруге шоғырландырды. MB 326 ұшағының тарихы Macchi компаниясының жеке жобасынан бастау алды; оны компанияның техникалық директоры және бас инженері, итальяндық авиатор Эрманно Баццокки басқарған команда жасады. Ұсынылған MB 326 жобасына болған қызығушылық үш прототипті жасауға келісімшарт беруге әкелді. I MAKI деп аталған бұл прототип алғаш рет Францияда көрсетілді. Ұшу сынақтары кезінде MB 326 прототиптері конструкцияның өте жақсы ұшу қасиеттерін көрсетті; алайда, енгізілген бірнеше өзгерістер ұшақтың жалпы салмағына кері әсер етті; бір кезде артық салмақ бастапқы есептеулерден 400 кг (880 фунт) артық болды. Бастапқы Viper 8 қозғалтқышы 7,8 кН (1750 фунт) итермелеу күшіне ие болды; ол бұрынғы ұшақтардан кейбір ерекшеліктерімен ерекшеленді, ең бастысы – ол Viper 11 қозғалтқышының жаңа үлгісімен жабдықталған, оның итермелеу күші 11,1 кН (1134 кгф, 2500 фунт) құрады. Viper 11 кейіннен сериялық өндірісте қолданылатын қозғалтқыштардың стандартты үлгісі болды. Қозғалтқышқа ауа қанат түбіріне орналасқан екі төмен профильді құбыр арқылы берілді. Viper қозғалтқышы 1959 жылы британдық Bristol Siddeley компаниясымен жасалған келісім бойынша итальяндық Piaggio авиакомпаниясымен лицензия бойынша өндірілді. MB 326 конструкциясы салыстырмалы түрде қарапайым болды. MB 326 тандемдік кабиналық конфигурациямен жабдықталған, бұл орналасу қанаттық бөлігімен салыстырғанда ұшақтың фюзеляжының жұқа және аэродинамикалық тиімді болуын қамтамасыз ету үшін таңдалды. Ол жақсы көрінуді қамтамасыз ететін «көпіршік» формалы кабинамен жабылған; сонымен қатар, қозғалтқыш компрессорының ауа ағыны арқылы жұмыс істейтін желдеткіштің мұздануға қарсы жүйесімен жабдықталған. Борттағы жүйелер әдетте оңай орнатылатын және алынатын, алдын ала дайындалған құрастар болды; сонымен қатар, бірнеше элементтер де өзара алмастырылатын болды. Жаттығу ұшағы ретінде MB 326 айтарлықтай қымбат болғанымен, студенттердің арасында үлкен ынтамен қарсы алынды; сонымен қатар, Fiat G.91T озық жаттығу ұшағымен бірге қолданылғанда, ол AMI ұшқыштары үшін толық реактивті оқу курсын жүзеге асыруға мүмкіндік берді, және бұл ұшақтардың барлығы отандық құрылымдар мен өндіріс болып табылды. Аэроғарыш саласындағы Flight International журналының мәліметінше, 1960 жылдардың басында AMI-нің ұшу оқу бағдарламасына Lockheed F-104G Starfighter ұшағының пайдалануға енгізілуі үлкен әсер етті. Алайда, бұл нұсқа тек макет ретінде ғана көрінді.
Австралия
Австралияның Корольдік Әуе күштері (RAAF) MB 326H ұшағын реактивтік оқу ұшағы ретінде пайдаланды. Барлығы 97 ұшаққа тапсырыс берілді: 12-сі Macchi компаниясымен жеткізілді, 18-і Австралияда жинақтан құрастырылды, ал тағы 67-сі CA 30 белгісімен Commonwealth Aircraft Corporation және Hawker Aircraft компанияларында жасалды. Олар негізінен MB 326G-ге ұқсас болды, бірақ жақсартылған авионикамен жабдықталған. RAAF-тың акробатикалық тобы "Рулеттер" 1970 жылдың желтоқсанынан 1989 жылға дейін MB 326H ұшағымен ұшты. RAAF ұшқыштарын даярлау 1975 жылға дейін CAC Winjeels-те 60 сағаттық іріктеу кезеңінен (1975 жылдан бастап PAC CT/4 Airtrainer, сондай-ақ "Plastic Parrot" деп те аталады), 150 сағат орташа және MB 326H-те тағы 75 сағат жоғары деңгейдегі оқудан өтті, содан кейін Mirage IIIOD ұшағына көшті. MB 326 ұшағы өте жақсы басқарылуымен және міндетіне сай келуіне қарамастан, құрылымдық шаршау проблемаларына байланысты қызмет мерзімі қысқартылды. Мысалы, Австралия паркі 1980-ші жылдары ұзақ қызмет ету бағдарламасына ие болды және 1990-шы жылдардың басында шаршауға байланысты апаттан кейін қайтадан қанаттары ауыстырылды. Соған қарамастан, MB 326 ұшу сағаттарын азайту үшін жаңа Pilatus PC 9 оқу ұшақтарымен толықтырылды, ал соңғы үлгілері 2001 жылы Hawk 127 ұшағымен ауыстырылған кезде қолданыстан алынды.
Бразилия
Бразилия MB 326 үшін басты клиент болды, 1970 жылы екі прототип және 166 MB 326GC тапсырыс берді, олар AT 26 Xavante деп аталды. Embraer лицензия бойынша одан әрі Того үшін алты және Парагвай үшін он ұшақ өндірді. Бұл ұшақ екі жаңару үшін де маңызды болды: MB.326K негізінде MB.326L жасалды, ол Aermacchi MB.339-дың тікелей түпкі атасы болды. Бразилияда лицензия бойынша құрастыру MB.326-ның AMX-ке дейін одан әрі ынтымақтастыққа мүмкіндік берді. MB.339 және AMX MB.326 сияқты табысқа жете алмады, бірақ бұл модель технология мен саудадағы одан әрі дамуға қабілетті болды.
Оңтүстік Африка
Оңтүстік Африка 1964 жылы MB 326M (G үлгісіне ұқсас) ұшағын өндіруге лицензия алды, ол Impala Mk I деп аталды және 1966 жылы өндіріс басталды. 40 итальяндық жасалған ұшақтан кейін, Atlas Aircraft Corporation компаниясы жергілікті жерде шамамен 125 ұшақ жасады, оларды оқушы ұшақтары ретінде де, қаруланған түрде де пайдаланды. Жеңіл шабуыл ұшағы ретінде жеті MB 326K ұшағы сатып алынды, тағы 15 жинақтан құрастырылды, ал 78 лицензия бойынша өндірілді және Impala Mk II деп аталды. Бұл ұшақтың қымбаттырақ жоғары жылдамдықты ұшақтарға қарағанда көп артықшылықтары болды. Ол баяу болғанымен, салыстырмалы түрде қарапайым әуежайлардан ұшып, жылдам шабуылдауға қабілетті болды. Оңтүстік Африка Әуе Күштері (SAAF) 6 x 120 кг немесе 4 x 250 кг бомбаларды қолданды. Басты қару-жарақ 68 мм SNEB реактивті снарядтардан (төрттік немесе екілік 18-дік) және екі 30 мм автокөліктік зеңбіректерден (300 оқпен) тұрды. Бұл зеңбіректер Impala Mk II үшін нағыз артықшылық болды, бұл екі орынды нұсқаларға қарағанда жақсы көрсеткіштерге қол жеткізуге көмектесті. Соңғылары қанат астындағы контейнерлерде 30 мм DEFA зеңбіректерін де орнатуға болатын. Алайда, оқушы-шабуылдаушы ретіндегі екі функциясы бағаланды, сондай-ақ алты бекіткіш нүктесі болды, сондықтан екі орынды нұсқалары көбірек таралды. 1970 және 1980 жылдары SAAF-тағы алты эскадрилья Impala Mk II ұшақтарымен жабдықталды. Moduler операциясынан бұрын, көптеген Impala ұшақтары Оңтүстік-Батыс Африкадағы базаларынан алынып, жұмыс Mirage III және Blackburn Buccaneers ұшақтарына тапсырылды. Impala Mk II ұшақтары кейде ұрыс қимылдарына қарсы ұшақ ретінде де пайдаланылды. 1985 жылы Mi-8 және Mi-24 тікұшақтарымен бірнеше кездесуде олар барлығы алты тікұшақты атып түсірді. Бұл жердегі соғыс кезінде болды, Ангола және Куба әскерлері UNITA базаларына қарсы шабуыл жасады. Бұл Ангола және Куба одағы үшін апатқа ұшырады, өйткені UNITA және SAAF олардың жабдықтауын тоқтатты және майдан желісіндегі әскерлердің оқ-дәрісі бітті. Тікұшақтар қамаудағы әскерлерге жабдық жеткізу үшін қолданылып, SAAF бұл байланысты үзіп жіберді. Бірінші кездесуде екі Mi-24 тікұшағы Mi-17 тікұшақтарын сүйреп келе жатқанда атып түсірілді. Оларды сүйреп әкелген МиГ-21 ұшақтары уақытылы әрекет ете алмады, тым жоғары ұшып кетті. Екі күннен кейін Impala Mk II ұшақтары тағы да шабуыл жасап, екі Mi-24 және екі Mi-17 тікұшағын атып түсірді. Күдіксіз тікұшақтарға шабуыл жасау үшін әр ұшақта тек екі зеңбірек қолданылды. Бір орынды Impala Mk II ұшақтары кейде өздігінен қорғану үшін Matra R550 Magic әуеден әуеге зымырандарымен қаруландырылды. Соғыс аяқталғаннан кейін Бразилиядан 11 EMB 326GB ұшағы алынып, шығындарды өтеу және 1-ші шабуыл эскадрильясының күшін қалпына келтіру үшін пайдаланылды.
Басқа операторлар
Fiat G.91 ұшағымен салыстырғанда, көбінесе жеңіл күрес ұшағы ретінде сенімсіз деп есептелген, MB 326 осы салада экспорттық жетістіктерге тез қол жеткізді. Бұл тип ақырында НАТО-ның басқа елдеріне әсер ете алмады, олар оны әуе күштеріне сирек қабылдады. Дегенмен, MB 326 көптеген үшінші әлем елдері арасында көзге түсетін табысқа қол жеткізді, нәтижесінде MB 326 бірқатар аймақтық қақтығыстарда алдыңғы қатардағы күрес ұшағы ретінде кеңінен қолданылды. 1965 жылы Тунис 8 MB 326B тапсырыс берді. Бұл ұшақтар қару-жарақпен жабдықталған негізгі MB 326 ұшақтарынан дамытылды, 37-ші сериялы AMI ұшақтары (оларда I MAKC азаматтық белгілері болған) жаңартылды. Басты жаңалық – оның жердегі нысандарға шабуылдау қабілеті, алты қанат астындағы пилонға 907 кг дейін жүк орналастыру мүмкіндігі болды. Сол жылы Гана да 9 MB 326F тапсырыс берді. Басқа MB 326G ұшақтарында 1,524 кг итеру күшіне ие Viper Mk 20 қозғалтқышы қолданылды, осының арқасында олар жылдамырақ болды және 1,814 кг дейін жүк көтеруге мүмкіндік алды. Аргентина бастапқыда MB 326K, кейін MB 326GB деп аталған 8 дана тапсырыс берді. Италияда Заир (Force Arienne Zairoise) үшін тағы 17 MB 326GC және Замбия әуе күштері үшін 23 ұшақ салынды. MB 326K (алғашқыда MB 336 деп аталған) – Viper Mk 600 қозғалтқышымен жабдықталған соңғы буын модель, ол 1,814 кг итеру күшіне ие және одан да жақсы көрсеткіштерге қол жеткізуге мүмкіндік берді. Алғашқы ұшу 1970 жылдың 22 тамызында өтті. Екі прототип I AMKK және I KMAK болды, ал MB 326G осы жаңа модельге түрлендірілді. Дубай 1974 жылы 3, ал 1978 жылы тағы 3 (MB 326KD), Тунис 8 (MB 326KT), Гана 9 (MB 326KB) және Заир 8 (MB 326KB) ұшақ сатып алды. MB 326L негізінен екі орындық MB 326K болды. Дубайға 2 MB 326LD және Туниске 4 MB 326LD жеткізілді. Қосымша шығындарды үнемдеу мақсатында MB 326 жиі винттік ұшақтармен ауыстырылды, алайда Macchi көбінесе орташа оқу және жеңіл шабуыл ұшағы ретінде жұмыс істеуге жеткілікті икемді болды.
Нұсқалар
MB 326: Италия әуе күштері үшін екі прототип және 125 өндірістік оқу ұшағы. MB 326A: қару-жарақпен жаттығуға арналған ұсынылған қаруланған нұсқа, жасалмаған. MB 326B: Туниске арналған сегіз екі орындық реактивтік жаттықтырушы, жеңіл шабуыл жасау ұшағы. MB 326D: Alitalia үшін төрт екі орындық қарусыз реактивтік жаттықтырушы. MB 326E: Италия әуе күштері үшін алты екі орындық қарулы реактивтік жаттықтырушы. MB 326F: Ганаға арналған екі орындық реактивтік жаттықтырушы, жеңіл шабуыл жасау ұшағы. MB 326G: Екі екі орындық реактивтік жаттықтырушы, жер шабуылы ұшағы. MB 326GB: Екі орындық реактивтік жаттықтырушы, жер шабуылы ұшағы. Сегізін Аргентина әскери-теңіз флотына сатты. 17 ұшақ Заирге, тағы 23 ұшақ Замбияға экспортталды. MB 326GC: Бразилия әуе күштері үшін екі орындық реактивтік жаттықтырушы, жер шабуылы ұшағы. Бразилияда лицензия бойынша 167 ұшақ Embraer EMB 326 ретінде Бразилияның әуе күштері үшін жасалды. Олардың 11-і Фолкленд соғысынан кейін Аргентина әскери-теңіз флотына берілді. Алты ұшақ Тогоға, тағы он ұшақ Парагвайға экспортталды. Жалпы өндіріс, 182. AT 26 Xavante: Бразилия әуе күштерінің MB 326GC белгісі. RT 26 Xavante: Кейбір AT 26 Xavante барлау ұшағына айналдырылды. MB 326H: Австралияның Корольдік әуе күштері үшін 87 екі орындық реактивтік жаттықтырушы, ал Австралияның Корольдік әскери-теңіз күштері үшін 10 ұшақ. Он екі итальяндық ұшақ және 85 ұшақ Австралияда Commonwealth Aircraft Corporation компаниясымен лицензия бойынша "CA 30" белгісімен жасалды. MB 326K: Оңтүстік Африка әуе күштері үшін бір орындықты жер шабуылы ұшағы. Оңтүстік Африкада лицензия бойынша Atlas Aircraft Corporation компаниясы жасаған. Impala Mk II: MB 326K Оңтүстік Африка әуе күштерінің белгісі. MB 326KB: Заирге арналған бір орындықты жер шабуылы ұшағы. (Алтысы салынған). MB 326KD: Дубайға арналған бір орындықты жер шабуылы ұшағы. (Үшіншісі салынған). MB 326KG: Ганаға арналған бір орындықты жер шабуылы ұшағы. (Төртіншісі салынған). MB 326KT: Туниске арналған бір орындықты жер шабуылы ұшағы. (Жетіншісі салынған). MB 326L: Екі орындық кеңейтілген реактивтік жаттықтырушы ұшағы. MB 326LD: Дубайға арналған екі орындық кеңейтілген реактивтік жаттықтырушы ұшағы. (Екісі салынған). MB 326LT: Туниске арналған екі орындық кеңейтілген реактивтік жаттықтырушы ұшағы. Төртіншісі салынған. MB 326M: Оңтүстік Африка әуе күштері үшін екі орындық реактивтік жаттықтырушы, жер шабуылы ұшағы. Оңтүстік Африкада лицензия бойынша Atlas Aircraft Corporation компаниясы жасаған. Impala Mk I: MB 326M Оңтүстік Африка әуе күштерінің белгісі. MB 326RM: Италия әуе күштерінің бес MB 326 ұшағы ECM ұшағына айналдырылды.