Кіріспе

Агранулоцитоз, сондай-ақ агранулоз немесе гранулопения деп те аталады, – бұл қандағы ақ қан жасушаларының (лейкопения, ең көп кездесетіні – нейтрофилдер) күрт және қауіпті түрде төмендеуімен сипатталатын жедел жағдай, нәтижесінде қан айналымында нейтропения пайда болады. Бұл инфекциямен күресетін ақ қан жасушаларының маңызды бір классының ауыр жетіспеушілігі. Осы жағдайға ұшыраған адамдардың иммунитеті басылғандықтан, қауіпті инфекцияларға шалдығу қаупі өте жоғары. Агранулоцитоз кезінде гранулоциттердің (нейтрофильдер, базофильдер және эозинофильдерді қамтитын ақ қан жасушаларының маңызды классы) концентрациясы 200 жасуша/мм³ қаннан төмендейді.

Белгілері мен симптомдары

Агранулоцитоз симптомсыз өтуі мүмкін, немесе кенеттен қызба, дікілдеу және тамақ ауруы сияқты клиникалық белгілермен көрініс беруі мүмкін. Кез келген органның инфекциясы тез дамуы мүмкін (мысалы, пневмония, зәр жолдарының инфекциясы). Сепсис те жылдам прогрессиялауы мүмкін.

Себептер

Агранулоцитозбен көптеген дәрілер байланысты, соның ішінде эпилепсияға қарсы дәрілер (мысалы, карбамазепин және вальпроат), антитиреоидтық дәрілер (карбимазол, тиамазол және пропилтиоурацил), антибиотиктер (пенциллин, хлорамфеникол және триметоприм/сульфаметоксазол), H2 блокерлері (циметидин, фамотидин, низатидин, ранитидин), АПФ ингибиторлары (беназеприл), цитотоксикалық дәрілер, алтын тұздары, анальгетиктер (аминофеназон, индометацин, напроксен, фенилбутазон, метамизол), мебендазол, аллопуринол, антидепрессанттар миансерин және миртазапин, сондай-ақ кейбір антипсихотиктер. Әсіресе, клозапин антипсихотигі емдеуге төзімді жағдайларда қолданылады және көптеген елдерде қан анализін міндетті түрде бақылау қажет. Реакция көбінесе пропорционалды емес, ерекше жағдайларда туындайды, бірақ сарапшылар осы дәрілерді қабылдайтын науқастарға агранулоцитозбен байланысты инфекцияның белгілері туралы – мысалы, ауырған тамақ және қызба – хабарлауды ұсынады. Ауруларды бақылау және алдын алу орталықтары 2008 жылдың наурызынан 2009 жылдың қарашасына дейін АҚШ және Канадада кокаин қолданушылар арасында агранулоцитоздың ошақтарын есірткі құрамында левамизолдың болуымен байланыстырды. Есірткіні бақылау басқармасы 2010 жылдың ақпанына дейін АҚШ-қа әкелінген ұсталған кокаин партияларының 71%-ында левамизолдың кескіш зат ретінде бар екенін хабарлады. Левамизол – жануарларда қолданылатын құртқа қарсы (гельминтке қарсы) препарат. Кокаин гидрохлоридіне левамизол қосу себебі әлі белгісіз, бірақ олардың балқу температурасы, ерігіштігі және сыртқы түрінің ұқсас болуы мүмкін.

Диагностика

Диагноз толық қан анализінен кейін қойылады, бұл стандартты қан тексеруі. Осы тестте абсолютті нейтрофилдер саны 500-ден төмен болады және 0 клетка/мм³-ге дейін түсуі мүмкін. Қан жасушаларының басқа түрлері әдетте қалыпты мөлшерде кездеседі. Агранулоцитозды ресми түрде анықтау үшін, апластикалық анемия, түнгі пароксизмалық гемоглобинурия, миелодисплазия және лейкемия сияқты ұқсас белгілері бар басқа патологияларды жоққа шығару қажет. Бұл сүйек миын зерттеуді талап етеді, онда қалыпты мөлшердегі және түрдегі жасушалары бар (нормаклеткалық) қан миы, дамымаған промиелоциттер анықталады. Егер осы дамымаған промиелоциттер толық жетілгенде, олар жетіспей жатқан гранулоциттер болар еді.

Емдеу

Инфекцияның белгілері жоқ пациенттерде емдеу жүйелі қан тесттерін қадағалау, қоздырғыш факторды (мысалы, дәрі-дәрмекті) тоқтату және қызбаның маңыздылығы туралы жалпы кеңестерден тұрады. Гранюлоциттерді трансфузиялау мәселені шешу жолы болар еді. Дегенмен, гранулоциттер қан айналымында шамамен 10 сағатқа ғана (ал көкбауырда немесе басқа тіндерде бірнеше күнге дейін) тіршілік етеді, бұл өте аз уақытқа соққы береді. Бұған қоса, мұндай процедураның көптеген қиындықтары бар.