Кіріспе

Канадалық саясаткер

Сэр Луи Ипполит Менард ди Ла Фонтен, 1-ші баронет, ККМГ (4 қазан 1807 – 26 ақпан 1864) – Канаданың бірінші премьер-министрі және Канададағы жауапты үкіметтің алғашқы басшысы. Ол 1807 жылы Төменгі Канаданың Бушервилл қаласында дүниеге келген. Заңгер және мемлекет қайраткері Ла Фонтен 1830 жылы Төменгі Канаданың Заң шығарушы Ассамблеясына сайланды. Ол Папиноның қолдаушысы және Parti canadien (кейін Parti patriote) партиясының мүшесі болды. 1837 жылғы британдық билікке қарсы көтерілістердің ауыр салдарынан кейін, ол 1841 жылғы жаңа одақ режимінде саяси реформаларды жақтады. Екі Канаданың одағы аясында ол Роберт Болдуинмен бірге Жоғарғы және Төменгі Канаданың либералды реформаторларының партиясын құру үшін жұмыс істеді. Олар 1842 жылы үкімет құрды, бірақ 1843 жылы отставкаға кетті. 1848 жылы генерал-губернатор лорд Элгин оған жаңа жауапкершілік саясаты бойынша алғашқы әкімшілікті құруды тапсырды. 11 наурызда құрылған Ла Фонтен-Болдуин үкіметі француз тілінің ресми мәртебесін қайта орнату үшін күресті, ол Одақ актісімен жойылған еді, сондай-ақ жауапты үкімет принциптерін және заң жобаларын дауыс беруде екі есе көпшілік қағидасын қорғады. Балдуин Канаданың батысын (Жоғарғы Канада) реформалап жатқанда, Ла Фонтен иелік ету құқығын (seigneurial system) жою туралы заң жобасын қабылдады және Төменгі Канададағы көтерілістің көшбасшыларына кешірім беру туралы заң қабылдады. Заң қабылданды, бірақ Монреальдегі парламентті өртеп жіберген Канада шығысының лоялистері оны қабылдамады. Ла Фонтен 1851 жылы жеке өмірге шықты, бірақ 1853 жылы Канаданың шығыс бөлігінің бас судьясы болып тағайындалды. 1854 жылы королева Виктория оны баронет титулына ие етті, ал 1855 жылы Папа Пий IX оны Рим папасы Сент-Силвестр орденінің кавалер-командующийы атағына лайық көрді. Оның тегі көбінесе бір сөзбен (Лафонтайн немесе Лафонтайн) жазылады; оның жеке қолы бір сөзден тұрды.

Өлім

Лафонтен 1864 жылдың 26 ақпанында қайтыс болды. Ол Монреаль қаласындағы Нотр-Дам-де-Ньеж зиратына жерленді.

Монреальдегі Ла-Фонтейн саябағындағы Луи Ипполит Менард ескерткіші

Монреаль қаласының әкімшілігі Луи Ипполит Лафонтен паркін Бас судья Лафонтеннің естелігіне құрмет көрсету мақсатында атады. Монреальдегі Ла Фонтейн паркіндегі Ла Фонтейн монументінің ашылуы – Канададағы жауапты үкіметтің әкесі саналатын осындай ұлы адамды құрметтеу үшін маңызды оқиға болды. 1930 жылы Le Comité Du Monument LaFontaine баспасынан шыққан «Лафонтенге құрмет» атты кітапта Монреальдегі ескерткіштің ашылуына қатысты түрлі адамдарға жіберілген хаттар жинақталған. Осы хаттар мен сөздерде адамдар Лафонтен монументінің ашылуына қатысты сезімдерін білдірді және оны ұлы тұлға ретінде қарастырғандары анық көрінеді. Қала әкімі С. Хоуд «С.Х. лейтенант-губернатор Кэрролл, Мон-Рояль қарабиндерінің оркестрі орындаған ұлттық әнұранның сазды үнімен, Ла Фонтейн мүсілінің жаңадан ашылған бетін көрсететін жамылғыны түсірді» деп түсіндірді. Монументтің ашылуына өте көп адам келді. Хоуд ескерткіштің «Канададағы жауапты үкіметтің әкесі, сэр Луи Ипполит Лафонтеннің естелігіне» орнатылғанын айтты. Сэр Уилфрид Лориердің бас судьясы да сол күні қатысып, монумент пен Лафонтен туралы жоғары баға берді. Ол: «Лафонтеннің мәңгілік атын мақтауға және дәріптеуге мүмкіндік алғаным үшін шын қуанышпен толымын. Канаданың отарлық еңсеуден халықаралық теңдікке көтерілуіне Лафонтеннің зор үлесі болғандықтан, осыны ерекше атап өткім келеді» деді.

Бушервилдегі Луи Ипполит Менард ескерткіші

Ла Фонтен Бушервильде дүниеге келді және саяси карьерасын бастау үшін Монреальге көшті. Ол қайтыс болғаннан кейін Бушервильде ескерткіш ашылды, сондай-ақ оның туған үйіне ескерткіш тақта орнатылды. Бұған дәлел ретінде қала дәрігері доктор Эудore Дюбо былай деп түсіндірді: "Он мыңға жуық адамның қатысуымен, олардың ішінде діни және азаматтық қайраткерлер де болды, біз сэр Луи Ипполит Лафонтеннің ескерткішін аштық". Ол Ла Фонтеннің туған үйіне қола тақта орнатылғанын, оған "Père du gouvernement responsable" және "Défenseur de la langue française" деген жазулар қашалғанын қосымша түсіндірді. Ол ағылшын тілін білмеді деген сөз емес, ол адамдардың өз ана тілінде сөйлеуі керек деп сенді және француз канадалықтарының осы құқығын қолдады. Бұл психиатриялық аурухана болып келді және қазір де солай, бірақ олар медициналық тәжірибелер жүргізу үшін психикалық ауру деп дұрыс емес белгілеген жетім балаларға да күтім жасады деп күдіктелді, оларды Дюплесси жетімдері деп атады. Аурухана пациенттерінің хаттарына байланысты аты өзгертілді, бірақ Ла Фонтеннің атын неге басқалардың үстінен таңдағаны құжатталмаған.

Парламент төбесіндегі Болдуин мен Ла Фонтен ескерткіші

Уолтер Сеймур Оллвард жасаған, ол "Вими жотасының маңызды шайқасын еске түсіретін Франциядағы (1922–36) алып Канада шайқас алаңы ескерткішінің" дизайнымен ең жақсы танымал. Оллвард Оттавадағы Парламент төбесінде орналасқан Ла Фонтен мен Болдуиннің мүсінін жасады. "Ла Фонтен мен Болдуиннің 1849 және 1850 жылдардағы әкімшілігі ерекше билікте болды". Осы билік кезінде Ла Фонтен сеньорлық жүйені "жоюға ұмтылды, бірақ сеньорлардың мүдделерін лайықты өтемақы арқылы сақтаудың жолын іздеді". Болдуин мен Ла Фонтен Канада үкіметінде бірлік құру және нағыз жауапты үкімет орнату үшін күшпен күресті. Болдуин мен Ла Фонтейн туралы көбірек білу үшін, олардың басшылыққа өсуі туралы "Канада тарихи минуты" түсірілген, оны "Болдуин мен Ла Фонтейн тарихи минуты" сайтында көруге болады.

Тағайындауларды күту

Луи Ипполит Ла Фонтейн саясаткер ретінде тұрған үй Монреальде әлі күнге дейін сақталып тұр және 1395 Овердейл, Монреаль, Квебек мекенжайында орналасқан. Дегенмен, Монреаль қаласы әлі бұл ғимаратты тарихи ескерткіш деп жариялаған жоқ. 1987 жылдың шілде айында сенатор Серж Джоял осы үйдің бұрын Луи Ипполит Ла Фонтейнге тиесілі болғанын анықтады. Жоғалтулар туралы заңға қарсы болған көтеріліс кезінде парламент өртенгенде, осы үй де көптеген наразылардың шабуылына ұшырады. 1987 жылы қайта жаңғыртылып табылғаннан бері үйдің сыртқы қабырғасы ауа райының құрсауында қалып, тозығы жеткен. "Монреаль мұрасы" қоры көп жылдар бойы "Сэр Луи Ипполит Лафонтен" үйін сақтап қалу үшін күш салып келеді және қала басшылығының көмегіне үміттенеді. "Монреаль мұрасы" және басқа да жақтастар бұл үйді қайта жаңартып, Канададағы жауапты үкіметтің қалыптасу тарихын көрсететін мәдени-ағарту орталығына айналдыруды жоспарлап отыр.

Ағылшын тілінде

Эбботт Ниш, М. Е. Екі есе көпшілік: тұжырымдама, практика және келіссөздер, 1840–1848, Магистрлік диссертация, Макгилл университеті, Монреаль, 1966.
Heritage Montreal, "Луи Ипполит Лафонтейн сарайы", Монреаль, https://web.archive.org/web/20110203084745/http://www.heritagemontreal.org/en/louis-hippolyte-lafontaine-mansion/. Саул, Джон Ралстон. Луи Ипполит Лафонтейн және Роберт Болдуин (2010) онлайн.