Кіріспе

9 ғасырдағы пиктер патшасы

Оэнгус мак Фергуса (Ангус МакФергус; ирландша Онуист, латынша Hungus) 820 жылдан 834 жылға дейін пиктер патшасы болды. Шотландия тарихында ол Шотландияның қасиетті әулиесі Әндірдің құрметімен байланыстырылады, бірақ бұл әлі дәлелденбеген.

Өмір

Оэнгус ағасы Каустантиннің орнын басып, тәж киді. Бұрын олар Даль-Риатадан шыққан және Фергус мак Эхдахтың ұрпағы деп есептелген, бірақ қазір олардың әулеті бірінші патша Оэнгус мак Фергузаның әулеті деп саналады, мүмкін Цирциннен (қазіргі Мэрнс аймағымен сәйкес келеді деп жорамалданады) шыққан, Ирландиядағы Мюнстердің Эоганахтасымен байланысы бар пиктік әулет. Оэнгус, оның ағасы, ұлы Еоган және немере інісі Домналл Маэль Колюйм (III) мак Дончаданың тұсындағы Маэль Колюймнің алдыңғыларын, шотландтардың, Альбаның және Даль-Риатаның Фергус Мор мен оның бауырларынан бастап патшалар ретінде тізімдеген Дуан Альбанах поэмасына енген. Дуанға Каустантиннен Еоганға дейінгі пиктік патшаларды қосу, Даль-Риата пиктік патшалармен басқарылды деген, немесе Даль-Риата патшалары Пикландияны басқарды деген пікірге әкелді, соның салдарынан Альба Корольдігінің бастауы Пикландияны гаэльдер басып алғаннан туды деген болжам пайда болды. Дегенмен, қазір олардың Дункельд және Сент-Эндрюс діни қауымдастықтарындағы маңыздылығы үшін поэмаға енгізілгені ұсынылуда, онда олар негізін қалаушылар және ерте демеушілер ретінде қарастырылған. Алайда, Даль-Риата патшаларының кейінгі тізімдерін зерттеу нәтижесінде, Оэнгустың немере інісі Домналл осы кезеңде (шамамен 811–835) Даль-Риатаның патшасы болған деген жорамал жасалған. Оэнгус 834 жылы қайтыс болды, оның билігінен Ирландия жылнамаларында тек осы оқиға ғана хабарланған, ал оның орнын немересі Дрест мак Каустантин басты. Оэнгустың ұлы Еоган кейіннен патша болды және 839 жылы викингтермен болған шайқаста ағасы Бранмен бірге қаза тапты.

Әндірмен байланысы

Уолтер Бауэр өзінің «Scotichronicon» (1440 жылдар) еңбегінде 832 жылы Ангус II-ге, англдарға қарсы шайқас алдында Сент-Эндрюдің пайда болғандығы туралы аңызды келтіреді. Әулие патшаға «аспандағы Христостың крестінің белгісін» күтіп отыруды кеңес береді. Бауэрдің баяндамасы бұрынғы жылнамашылар Джон Фордунның (IV, xiii–xiv) және Эндрю Винтуннің еңбектерінде де кездеседі. Ал 12 ғасырға жататын ертерек деректе «Хунгус патшасының» Сент-Эндрюдің көмегімен жеңіске жеткені айтылады, оған риза болып, пиктілер әулиеге құлшылық етуге келіседі. Скене Фордунның IV, xiii–xiv тарауына жазған түсіндірмелерінде оқиғаның 4 ғасырда болғанын, соның салдарынан бүкіл әңгіменің өте анахронистік екенін көрсетеді. Аңызбен байланысты үш патша – Англияның Ательстан, Шығыс Англияның Ательстан және Гутрум Ескі (крещениеде Ательстан деп аталған). Бауэрдің баяндамасындағы «Христостың крестіне айлануы» (өзі Мильвиан көпірі эпизодының естелігі) Джордж Бьюкененнің (1506–1582) баяндамасында көк түсті Saltire-ге айналады, ол соғыс кезінде бұлт құрылымы түрінде аспанда пайда болады. Сент-Эндрюдегі діни орын, бастапқыда Cennrígmonaid аталған, бұл Ангусқа дейін пайда болған. Cennrígmonaid-тің алғашқы белгілі аббаты Туаталан 747 жылы қайтыс болды, және бұл мекеменің негізін ертерек Ангус (729 жылдан патшалық құрған, 761 жылы қайтыс болған) немесе Нехтан мак Дер Илей (706–724 және ?728–729 жылдары патшалық құрған, 732 жылы қайтыс болған) салғаны саналады. Сент-Эндрю саркофагы Нехтанның немесе алғашқы Ангус патшаның қалдықтары үшін жасалған деп есептеледі. Кейінгі Сент-Эндрю дәстүрі Сент-Регулустың (немесе Сент-Рульдің) Сент-Эндрюдің реликвияларымен Сент-Эндрюге келгенін айтады, оны Фортевиотта Ангус патшаның үш ұлы – Эоган, Нехтан және Фингуин күтіп алады.