Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Швецияның тарихи провинциясы
Historical province of Sweden
Хәрйедален (Härjedalen) – Швецияның орталығында орналасқан тарихи провинция (landskap). Ол Норвегияның Трёнделаг округімен, сондай-ақ Даларна, Хелсингланд, Медельпад және Ямтланд провинцияларымен шекаралас. Провинция бастапқыда Норвегияға тиесілі болған, бірақ 1645 жылғы Брёмсебро шарты бойынша Швецияға өткізілді. Провинцияның көп бөлігі Хәрйедален муниципалитетін құрайды, оның орталығы Свег ауылы.
Härjedalen ( is a historical province (landskap) in the centre of Sweden. It borders the Norwegian county of Trøndelag as well as the provinces of Dalarna, Hälsingland, Medelpad, and Jämtland. The province originally belonged to Norway, but was ceded to Sweden in the Treaty of Brömsebro, 1645. The province forms the bulk of Härjedalen Municipality, of which the village of Sveg is the seat.
Этимология
Härjedalen атауы, көне батыс скандинав тілінен келген Herjárdalr сөзінен шыққан, сөздік мағынасында "Härje өзенінің аңғары" дегенді білдіреді. Латынша транслитерациясы – Гердалия, алайда бұл атау бүгінде ағылшын тілінде сирек кездеседі. Herjedalen немесе Haerjedalen сияқты туынды атаулар жиірек қолданылады. Атаудың қарапайым түсіндірмесі бойынша, "her" немесе "har" сөзі "тас үйіндісі" дегенді білдіріп, өзендегі тастарға сілтеме жасайды.
The name Härjedalen, from Old West Norse Herjárdalr, literally means the "Valley of the Härje river". A Latinized transliteration is Herdalia, although that name is hardly encountered in the English language today. More prominent are derivations such as Herjedalen or Haerjedalen. The more prosaic explanation of the name says that the word her or har just means "mound of stones" and refers to stones in the river sv.
Тарих
Härjedalen және Jämtland 17 ғасырдың ортасына дейін Дания-Норвегия провинциялары болды. 1645 жылғы Брёмсебро шартынан кейін, Härjedalen, Jämtland-пен бірге, Швецияға өткізілді. Härjedalen-нің алғашқы халқы шамамен б.з.д. 7000 жылдары көшіп келген деп есептеледі. Халық аң аулау және балық аулау арқылы күшін алды, сол кезде еріген ішкі мұзға жақын жерде өмір сүрді. Солтүстік-батыс Härjedalen-дегі Flatruet тауларындағы Ruändan, тас суреттерінің ірі орны болып табылады. Ruändan-дағы тас суреттері адамдар, аюлар, бұғылар және су реңдерін бейнелейтін жиырмаға жуық суреттен тұрады. Тас суреттері алғаш рет 1896 жылы хабарланды және олардың жасы 4000 жылдан асып түседі деп есептеледі. Аңыз бойынша, Härjedalen атауы король Хафдан Свартенің сарайынан, корольдің біріне мүйізбен соққаннан кейін шығысқа қашуға мәжбүр болған күшті викингтің құрметіне берілген. Одан кейін ол Härjulf Hornbrytare (яғни "Мүйізді бұзған Харюльф") деп танылды. Бір кезде ол Свея королі Анундтың қызметіне кірді, бірақ оның қарындасы Хельгамен бірге қашып, ақырында оның құрметіне аталған аймақтың шалқарына жоғалып кетті. Бүгінде Лиллхардл ауылында оларға арналған ескерткіш орнатылған. Härjulf және Helga исландиялық Бьярни Херйольфссонның ата-аналары болды, ол Гренландияға сапар кезінде жолдан жаңсылып, "жаңа әлемді" көрген алғашқы викинг болды. Оның қайығы шамамен 15 жылдан кейін Лейф Эриксонның Винландқа сәтті жағалауы үшін сатып алынған. Härjedalen-нің христиандығы 1030 жылы Стиклестад шайқасынан кейін қабылданды. Ауыл шаруашылығы Härjedalen-нің ұзақ жылдар бойы ең ірі саласы болып қалып келді, оны темір өндіру және негізінен Trøndelag-тағы Røros қаласына сауда толықтырды. 1850-ші жылдардың ортасында индустрияландыру нәтижесінде кең аумақты орман шаруашылығы да Härjedalen үшін маңызды рөл атқарды. Härjedalen тұрғындарының көп бөлігі, әсіресе 1800-жылдардың соңында Солтүстік-Батыс Миннесотаға Америкаға көшті. Соңғы кезде Härjedalen Funäsdalen, Vemdalen және Lofsdalen-дегі ірі тау шаруашылықтарымен туристік аймақ ретінде маңызға ие болды.
Härjedalen and Jämtland were provinces of Denmark Norway until the mid 17th century. After the Treaty of Brömsebro in 1645, Härjedalen, along with Jämtland, were ceded to Sweden. The first population of Härjedalen is estimated to have migrated there circa 7,000 BC. The population lived from hunting and fishing, close to the inland ice which by then had started to melt. Ruändan, in the Flatruet mountains in northwestern Härjedalen, is the location of a large site of rock paintings. The rock paintings at Ruändan consists of some twenty figures depicting people, bear, moose and reindeer. The rock paintings was first reported in 1896 and are estimated to be over 4000 years old. According to legend, Härjedalen is named after a powerful Norseman who had to flee east from the Norwegian court of King Halfdan Svarte after killing one of the king's men with a horn. Thereafter he was known as Härjulf Hornbrytare (lit. "Härjulf the Hornbreaker"). For a time he entered the service of the Svea King Anund, until he eloped with that king's sister, Helga, and together they disappeared into the remote location in the region eventually named after him. Today a statue stands dedicated to them in the village of Lillhärdal. Härjulf and Helga were the foreparents to the Icelander, Bjarni Herjólfsson, who was the first Norseman to see the "new world" when he was blown off course whilst on a voyage to Greenland. His boat is the one Leif Erikson acquired about 15 years later for Leif's famed landing on Vinland. Christianization of Härjedalen took place after the Battle of Stiklestad in 1030. Agriculture remained Härjedalen's largest industry for a long time, supplemented by ironmaking and trade mainly to Røros in Trøndelag. Extensive forestry also played a major role in Härjedalen resulting of industrialization which occurred in the mid 1850s. A large portion of Härjedalen residents emigrated to America, principally to Northwestern Minnesota during the late 1800s. More recently, Härjedalen has increasingly taken up the position as a tourist landscape with large mountain facilities in Funäsdalen, Vemdalen and Lofsdalen.
География
Облыстың бес бөлігінің төртінші бөлігі 500 метрден жоғары биіктікте орналасқан, бұл Скандинавия тау тізбегінің бір бөлігін құрайды. Швецияның ең биік ауылы – Хогволен, 835 метр биіктікте жатыр. Хэрьедаленде қалалар жоқ. Бірнеше шағын ауылдың ішінде бұрынғы провинцияның әкімшілік орталығы болған Свег сауда қаласы бар. Өңірдің гүлі – арктикалық меншік гүлі. Ол Еуропаның жоғары биіктіктерінде өседі және Альп тауларында да кездеседі. Sånfjället ұлттық паркі муниципалитет аумағынан өтеді.
Four fifths of the province is situated above 500 metres of altitude, constituting a part of the Scandinavian mountain range. Sweden's highest village Högvålen, at 835 metres, is also within the province. Härjedalen does not have any cities at all. The only village of even modest size is the market town Sveg, which used to be the administrative centre of the province. The provincial flower is the Arctic violet. It is prominent on high altitudes in Europe, and is also found in the Alps. Sånfjället National Park extends through the municipality.
Әкімшілік
Швецияның дәстүрлі провинциялары қазіргі әкімшілік немесе саяси мақсаттарға қызмет етпейді, бірақ тарихи және мәдени бірліктер болып табылады. Härjedalen провинциясының жағдайында, Härjedalen коммунасы деген муниципалитет бар, ол Jämtland облысының оңтүстік бөлігінде орналасқан. Коммуна провинциямен толық сәйкес келмейді, бірақ одан аумағы үлкен.
The traditional provinces of Sweden serve no current administrative or political purposes, but are historical and cultural entities. In the case of Härjedalen there is a municipality, kommun, Härjedalen Municipality, which is located in the southern part of Jämtland County. The municipality does not exactly correspond to the province, but is larger.
Геральдика
Герб герцогтік тәжбен бейнеленген. Блазон: "Күміс түсті қара ұстауыш пен қызыл өзегі бар қара балға, екі жағында қара ұстауыштар мен қызыл сапты екі балға тік орналасқан". Ол 1660 жылы бекітілген. 1974 жылдан бері Härjedalen муниципалитеті осы гербты қолданады, бірақ тәжсіз.
The arms is represented with a dukal coronet. Blazon: "Argent a Sledgehammer Sable with Core Gules between Tongs of the second and two Hammers adorsed in pale of the second handled Gules.". It was granted in 1660. Since 1974 Härjedalen Municipality uses the same coat of arms, but without the coronet.
Спорт
Жәмтланд-Хэрьедален футбол федерациясы облыстағы футболды басқарады.
Football in the province is administered by Jämtland Härjedalens Fotbollförbund.