Эрик Вегелин: Американдық саяси философ және өмірінің тарихы

Кіріспе

Американдық философ (1901–1985)

Эрик Вогелин (туған Ерих Герман Вильгельм Вогелин,; 3 қаңтар 1901 – 19 қаңтар 1985) – неміс-американдық саяси философ. Ол Кельн қаласында дүниеге келген және Вена университетінде саяси ғылымдарды оқыған, содан кейін заң факультетінде саяси ғылымдар кафедрасының доценті болды. 1938 жылы ол әйелімен бірге Венаға енген нацистік күштерден қашып, АҚШ-қа эмиграциялады, 1944 жылы АҚШ азаматы атанды. Өзінің академиялық өмірінің көп бөлігін Луизиана мемлекеттік университетінде, Мюнхен университетінде және Стэнфорд университетінің Гувер институтында өткізді.

Ерте өмір

Вогелин 1901 жылдың 3 қаңтарында Кёльн қаласында дүниеге келді. 1910 жылы оның ата-анасы Венаға көшіп келді, ол да ақырында Вена университетінде оқыды. Оның диссертациялық жұмысының жетекшілері Ханс Келсен және Отмар Шпанн болды. 1928 жылы Венада ғылыми дәрежесін қорғағаннан кейін саяси теория және социология пәндерінен сабақ берді. Австрияда Вогелин Альфред Шюц және Ф. А. Хайекпен берік достық қарым-қатынас орнатты.

Мансап

1938 жылы Аншлюстің нәтижесінде Вогелин жұмысынан босатылды. Гестапоның тұтқындауынан шамалы қалып, Швейцарияда қысқа уақыт болғаннан кейін ол АҚШ-қа келді. 1942 жылы Луизиана мемлекеттік университетінің Үкімет кафедрасына қосылғанға дейін ол әртүрлі университеттерде оқытты. Вогелин 1958 жылға дейін Батон-Руж қаласында қалды, содан кейін Мюнхеннің Людвиг Максимилиан университетінен Макс Вебердің 1920 жылы қайтысынан бері бос тұрған саяси ғылымдар кафедрасын басқару туралы ұсыныс алды. Мюнхенде ол Саяси ғылымдар институтын құрды. Вогелин 1969 жылы АҚШ-қа Стэнфорд университетінің Соғыс, революция және бейбітшілік жөніндегі Гувер институтына Генри Сальватори ғылыми қызметкері ретінде қайта оралды. Ол өмірінің соңына дейін сол жерде жұмыс істеді. Ол Филадельфия қоғамының мүшесі болды. Кейбіреулер оның кітаптарын түсініксіз деп тапса да, оның шәкірті Эллис Сандостың сөзіне сүйенсек, ол "оқушыларына ең қиын теорияларды толыққанды түсініктілікпен түсіндіре білетін, керемет дарынды лектор" болды.

Жұмыс

Өмірінің соңғы жылдары Вогелин жиырмасыншы ғасырдағы саяси зорлық-зомбылықтың себептерін түсіндіруге тырысты, бұл саясат, тарих немесе сана философиясы деп аталады. Воегелиннің "Weltanschauung" еңбегінде ол "христиан дінін дұрыс түсінбеген утопиялық түсініктер нацизм мен коммунизм сияқты тоталитарлық қозғалыстарды тудыруда кінәлі екенін" айтады. Воегелин оқырмандары мен ізбасарлары өз шығармаларына таңуға тырысқан идеологиялық белгілер мен санаулардан аулақ болды. Дегенмен, оның жұмысы суық соғыс кезінде алдыңғы қатарға шықты және оны негізінен консерваторлар қабылдады. Вогелин өмірінде көптеген кітаптар, мақалалар мен сын-пікірлер жариялады. Оның ерте еңбектерінің бірі – "Политические религии" (1938; "Политические религии") – тоталитарлық идеологияларды дінге ұқсас құрылымға ие саяси діндер ретінде қарастырады. Ол 1956 жылы басыла бастаған және 29 жылдан кейін қайтыс болған кезде аяқталмаған (ағылшын тілінде) көп томдық "Тәртіп пен тарих" еңбегін жазды. 1951 жылы "Жаңа саясат ғылымы" деп жарияланған Чарльз Уолгриннің лекциялары кейде осы серияның пролегоменоны ретінде қарастырылады және оның ең танымал еңбегі болып қала береді. Ол көптеген қолжазбаларын жарияламады, оның ішінде саяси идеялар тарихы сегіз томдық жинақта жарық көрді. "Тәртіп пен тарих" бастапқыда Вогелиннің өз заманының тәртіпсіздігін жеке басынан көргендігінен туындаған тәртіп тарихының бес томдық зерттеуі ретінде жоспарланған. Алғашқы үш том – "Израиль және Аян", "Полис әлемі" және "Платон мен Аристотель" – 1956 және 1957 жылдары жарық көрді және ежелгі Таяу Шығыс пен Грецияда тәртіптің бастауларын зерттеді. Вогелин кейін жариялауды баяулатқан қиындықтарға тап болды. Бұл, оның университеттегі әкімшілік міндеттерімен және жаңа институтпен байланысты жұмысымен бірге, төртінші томды үшінші томнан он жеті жылға кешіктірді. Оның жаңа алаңдаушылықтары 1966 жылы жарық көрген "Анамнезис: Тарих және саясат теориясы" жинағында көрсетілген. 1974 жылы төртінші том – "Экуменикалық дәуір" – жарық көрді. Ол бұрынғы томдардың хронологиялық тәртібін бұзып, Шумер патшалары тізімінен Гегельге дейінгі уақыт аралығында тәртіптің символикасын зерттеді. Соңғы том – "Тәртіпті іздеу" – Вогелиннің соңғы күндерін толтырды және 1987 жылы, оның қайтысынан кейін жарық көрді. Вогелиннің кейінгі еңбектеріндегі басты тұжырымдарының бірі – трансценденттік тәжірибенің тәртіп сезімін білдіруі. Трансценденттікті толыққанды анықтауға немесе сипаттауға болмаса да, оны символдар арқылы жеткізуге болады. Трансценденттік тәртіптің нақты сезімі белгілі бір саяси тәртіптің негізін құрайды. Сондықтан сана философиясы саясат философиясына айналуы мүмкін. Түсініктер догма ретінде қатып қалуы мүмкін. Вогелин осы тәжірибелерден туындайтын онтологиялық мәселелерге, тәртіптің ақиқат еместігін қалай білуге қатысты эпистемологиялық сұрақтардан гөрі көбірек қызығушылық танытады. Вогелин үшін ақиқаттың мәні – сенім. Барлық философия құдайлық тәжірибеден басталады. Құдайды жақсы деп білгендіктен, шындықты тануға болатынына сенімді болуға болады. Білім мүмкіндігін ескере отырып, Вогелин екі режим бар дейді: ниеттілік және жарқырау. Тәртіптің көріністері соңғы санатқа жатады. Кез келген көріністің ақиқаттылығы оның ортодоксалдығымен расталады, Вогелин әзілмен оның түпнұсқасыздығы деп атайды. Вогелиннің еңбегі стандартты жіктелімдерге сәйкес келмейді, бірақ кейбір оқырмандары оның қазіргі заманғы еңбектерге ұқсастығын тапты, мысалы, Ханс Джонас, Эрнст Кассирер, Мартин Хайдеггер және Ханс Георг Гадамер. Вогелин көбінесе жаңа терминдерді ойлап табады немесе ескі терминдерді жаңаша қолданады. Дегенмен, оның шығармаларында оқырман тез таныса алатын белгілі бір үлгілер бар. Эллис Сандостың айтуынша, Вогелин Американың жетекші философы болуы мүмкін, және оны біздің ғасырдың және, мүмкін, мыңжылдықтардың ең ұлы ойшылдарымен салыстыруға болады. Вогелиннің еңбектеріне қызығушылықтың артуын 2000 жылы Мюнхендегі Вильгельм Финк Верлаг баспасында жарық көрген 305 беттік халықаралық библиография, АҚШ, Германия, Италия және Ұлыбритания университеттеріндегі арнайы ғылыми-зерттеу орталықтарының болуы, португал тілінен жапон тіліне дейінгі тілдерге аударылған жаңа аудармалар және Миссури университетінің баспасынан оның негізгі еңбектерінің 34 томдық жинағы, сондай-ақ Людвиг Максимилиан университетінің Эрик Вогелин архиві ұсынатын түрлі бастапқы және екіншілік еңбектер көрсетеді.

In his later life Voegelin worked to account for the endemic political violence of the twentieth century, in an effort variously referred to as a philosophy of politics, history, or consciousness. In Voegelin's Weltanschauung, he "blamed a flawed utopian interpretation of Christianity for spawning totalitarian movements like Nazism and Communism." Voegelin eschewed any ideological labels or categorizations that readers and followers attempted to impose on his work. Nevertheless, his work came to the forefront during the Cold War and was adopted mainly by conservatives. Voegelin published scores of books, essays, and reviews in his lifetime. An early work was Die politischen Religionen (1938; The Political Religions), on totalitarian ideologies as political religions due to their structural similarities to religion. He wrote the multi volume (English language) Order and History, which began publication in 1956 and remained incomplete at the time of his death 29 years later. His 1951 Charles Walgreen lectures, published as The New Science of Politics, is sometimes seen as a prolegomenon to this series, and remains his best known work. He left many manuscripts unpublished, including a history of political ideas, which has since been published in eight volumes. Order and History was originally conceived as a five volume examination of the history of order occasioned by Voegelin's personal experience of the disorder of his time. The first three volumes, Israel and Revelation, The World of the Polis, and Plato and Aristotle, appeared in rapid succession in 1956 and 1957 and focused on the evocations of order in the ancient Near East and Greece. Voegelin then encountered difficulties which slowed down the publication. This, combined with his university administrative duties and work related to the new institute, meant that seventeen years separated the fourth from the third volume. His new concerns were indicated in the 1966 German collection Anamnesis: Zur Theorie der Geschichte und Politik. The fourth volume, The Ecumenic Age, appeared in 1974. It broke with the chronological pattern of the previous volumes by investigating symbolizations of order ranging in time from the Sumerian King List to Hegel. Work on the final volume, In Search of Order, occupied Voegelin's final days and it was published posthumously in 1987. One of Voegelin's main points in his later work is that our experience of transcendence conveys a sense of order. Although transcendence can never be fully defined or described, it may be conveyed in symbols. A particular sense of transcendent order serves as a basis for a particular political order. A philosophy of consciousness can therefore become a philosophy of politics. Insights may become fossilised as dogma. Voegelin is more interested in the ontological issues that arise from these experiences than the epistemological questions of how we know that a vision of order is true or not. For Voegelin, the essence of truth is trust. All philosophy begins with experience of the divine. Since God is experienced as good, one can be confident that reality is knowable. Given the possibility of knowledge, Voegelin holds there are two modes: intentionality and luminosity. Visions of order belong to the latter category. The truth of any vision is confirmed by its orthodoxy, by what Voegelin jokingly calls its lack of originality. Voegelin's work does not fit in any standard classifications, although some of his readers have found similarities in it to contemporaneous works by, for example, Hans Jonas, Ernst Cassirer, Martin Heidegger, and Hans Georg Gadamer. Voegelin often invents terms or uses old ones in new ways. However, there are patterns in his work with which the reader can quickly become familiar. According to Ellis Sandoz, Voegelin may well be America's leading philosopher, and is rightly compared with the premier minds of our century and, perhaps, of the millennia. Among indications of growing engagement with Voegelin's work are the 305 page international bibliography published in 2000 by Munich's Wilhelm Fink Verlag; the presence of dedicated research centers at universities in the United States, Germany, Italy, and the United Kingdom; the appearance of recent translations in languages ranging from Portuguese to Japanese; and the publishing of a 34 volume collection of his primary works by the University of Missouri Press and various primary and secondary works offered by the Eric Voegelin Archiv of Ludwig Maximilians Universität.

Эшатонды имманенттеу

Оның ең көп цитата келтірілетін сөздерінің бірі (Уильям Ф. Бакли кіші сияқты тұлғалардың айтуынша): Осыдан туындаған мақал: "Эсхатонды имманентизацияламаңыз!", яғни "Өмірден кейінгіге жататын нәрсені осы уақытта және осы жерде орындауға тырыспаңыз" немесе "Жер бетінде жұмақты құруға тырыспаңыз". Воегелин гнозис терминін теріс мағынада қолданғанда, оны ежелгі манихейлік және валентиандық ағымдардағы түсінігімен байланыстырады. Кейіннен ол Иоахим Фиоренің ықпалымен және оның еңбектерінде сипатталған түрлі идеологиялық қозғалыстарда қазіргі заманда имманентизацияланды (немесе іске асырылды). Воегелин сондай-ақ Ханс Йонастың "Гностикалық дін" атты еңбегінде Хайдеггердің гностицизміне сілтеме жасай отырып, "Гностицизм" терминін де пайдаланады, ол шындықты түсіну және бақылау арқылы адамзатты шындықтағы Құдайдың өкіліне теңестіретін күшке ие етеді. Воегелин эллиндік тұрғысынан, жақсы гнозис pistis (сенім) негізінде туындайды және пұтқа табынушылық дәстүрі сенім мен ноэзис арасында жалған айырма жасады деп саралайды. Бұдан әрі, дуалистік көзқарас ноэманың дұрыс қолданылмауы арқасында гностицизмнің өзегіне айналды және адам санасында ішкі және сыртқы әлем арасында бұзылған бөлініске әкелді. Ішкі (субъективті) және сыртқы (объективті) сана әлемін үйлестіру – тәртіпті қалпына келтірудің жолы болды.

Әлеуметтік шеттелу

Воегелин гностикалық құлшыныстың бастауын бөтендеу (қоғамнан үзіліс сезімі) және бұл үзілістің дүниедегі туа біткен тәртіпсіздік немесе тіпті жамандық салдарынан туындайды деген сенім деп атады. Бөтендеудің екі салдары бар:
Дүниедегі тәртіпсіздікті ерекше түсінікпен, оқумен немесе біліммен жеңуге болады деген сенім, Воегелин бұны гностикалық болжам деп атады (ал гностиктер оны гнозис деп атады). Осы болжамды іске асыру үшін, яғни Воегелин айтқандай, Эсхатонды іштей дамыту үшін, Апокалипсистің басталуы арқылы тарихтың ішінде жердегі жұмақты құруға бағытталған саясатты жасау және іске асыруға ұмтылыс.

Рухани қайта жандану

Воегелиннің еңбегі реформа бағдарламасын ұсынбайды және қазіргі саясаттағы «демономаниялық» деп атаған құбылыстан жазылудың доктринасын да қамтымайды. Дегенмен, оның жазбаларында Құдайдың бастапқы тәжірибелерінің рухани жаңару идеясы кездеседі. Ол діни догмалардың жеке құтқарылуға қалай әкелуі мүмкін екенімен қызығушылық танытпады, керісінше, адамның классикалық мағынадағы даймониос анер (Платонның «рухани адам» деген термині) ретінде қайта жаңғыруына ұмтылды. Рухани жаңарудың қандай институционалдық формаларда жүзеге асуы мүмкін екендігі туралы болжам жасаған жоқ, бірақ қазіргі 500 жылдық секуляризм циклының аяқталады деп сендірді, себебі ол «адамды мәңгілікке жоққа шығару мүмкін емес» деді. 1965 жылы жарияланған мақаласында Воегелин Кеңес Одағының философия мен христиандық тамырларының нәтижесінде іштен ыдырайтынын болжады. Кейін, 1972 жылы Дублин университетінде (Ирландия) берген бейресми лекциясында, Воегелин Кеңес Одағының ішкі міндеттемелерін орындамауы мен сыртқы саяси қиындықтарға тоқталмайтындықтан 1980 жылға дейін құлауы мүмкін екенін айтты.

Қабылдау

Юджин Вебб Вёгелиннің гнозис жөніндегі түсінігін және жалпы гностицизмді талдауын сынады. "Вёгелиннің гностицизмі қайта қарастырылды" деген мақаласында Вебб, Вёгелиннің гностицизм туралы ұғымы "ежелгі құбылыстарды сипаттау үшін емес, көбінесе қазіргі заманғы кейбір құбылыстарды түсінуге көмектесу үшін жасалғанын" түсіндірді, ал оларға байланысты дәлелдер әлдеқайда анық. Вебб былай деді: "(Гностицизм) санаты ол қолданған мақсат үшін шектеулі пайдалы, және гностицизм идеясының соңғы жылдары күрделі және қиынға айналуы, кем дегенде, Вёгелиннің ежелгі көздерден қазіргі заманғы құбылыстарға дейінгі тарихи байланысты іздеу әрекетіне тосқауыл қояды, оларды түсіндіру үшін ол пайдаланғысы келді". Вёгелин гнозис тұжырымдамасын марксизм, коммунизм, ұлттық социализм, прогрессивизм, либерализм және гуманизм сияқты көптеген идеологиялар мен қозғалыстарға қолданғандықтан, сыншылар Вёгелиннің гнозис тұжырымдамасының теориялық нақтылығы жетіспейді деп санайды. Сондықтан, сыншылардың пікірінше, Вёгелиннің гнозисі саяси қозғалыстарды талдау үшін ғылыми негіз ретінде қызмет ете алмайды. Керісінше, Вёгелин қолданған "гностицизм" термині, "пропаганданың ең төменгі деңгейінде өз пікіріңізге келмейтіндерді коммунистер деп айыптағандай" жалақорлық сипатында көрінеді.

Бастапқы әдебиет

Вогелиннің барлық жазбалары оның Жиынтық еңбектері (CW) ретінде жарияланды, Марк Лилла шолуынша, "Америкадағы мырза Касаубон" – "The New York Review of Books" 54/11 (28 маусым, 2007): 29–31.

Негізгі дереккөздер

Оның ой-пікірін өз сөздерімен таныстыруға ең жақын туындысы – "Автобиографиялық ойлар", 240 бет. Эрик Воегелиннің 1901–1997 жылдардағы қағаздарының тізімі, Гувер институтының мұрағаты, Стэнфорд университеті, Стэнфорд, Калифорния, 2012 (120 PDF файл).

Екіншілік әдебиет

Купер, Барри: Эрик Воегелин және қазіргі заманғы саяси ғылымның негіздері, Миссури университетінің баспасы, 1999. Хунд, Вулф Д.: Эрик Воегелиннің расизм тақырыбы. In: Journal of World Philosophies, 4, 2019, 2, 1–22 беттер. Федеричи, Майкл: Эрик Воегелин: Тәртіпті қайта орнату, ISI Books 2002, негізгі кіріспе. МакАллистер, Тед V: Лео Штраус, Эрик Воегелин және постлибералдық тәртіпті іздеу, Канзас университетінің баспасы, 1995. Сандос, Эллис: Воегелиандық революция: Биографиялық кіріспе, Луизиана штаты университетінің баспасы, 1981, кеңейтілген. Трепаниер, Ли және Стивен Ф. МакГайр, редакторлар. Эрик Воегелин және континенттік дәстүр: Қазіргі саяси ойдағы зерттеулер (Миссури университетінің баспасы; 2011) 284 бет; Гегель, Шеллинг, Кьеркегор, Хайдеггер және Гадамермен қарым-қатынасы туралы мақалалар. Вебб, Юджин: Эрик Воегелин: Тарих философы, Вашингтон университетінің баспасы, 1981.