Кіріспе

Dune әлеміндегі ойдан шығарылған кейіпкер – Лето II Атрейд ( /l//eɪ//t//oʊ// //ə/'/t//r//eɪ//ɪ//d//iː//z/). Франк Герберт жасаған бұл кейіпкер «Dune Messiah» (1969) кітабының соңында дүниеге келеді. Лето «Children of Dune» (1976) кітабының басты кейіпкері және «God Emperor of Dune» (1981) кітабының атаулы тұлғасы. Кейіпкер Брайан Герберт пен Кевин Дж. Андерсонның түпкілікті серияны аяқтаған жалғастыруларында – «Дюнаның аңшылары» (2006) және «Дюнаның құрттары» (2007) кітаптарында Гола ретінде қайта оралады. Лето сондай-ақ «Дюнаның желдері» (2009) кітабының алғашқы тарихында бала ретінде де көрінеді. Лето – Пауль Атрейд пен оның фремен әйелі Чанидің ұлы, және Ганиманың егіз інісі. Лето әкесінің әкесі, герцог Лето I Атрейдтің құрметіне аталған, ол «Dune» (1965) оқиғалары кезінде Арракис (Дюна) шөл планетасына Харконнендердің шабуылында қаза тапқан. Лето II – Паульдің осы атпен туған екінші баласы, алғашқысы Императордың Сардаукарларынан «Dune» кітабында нәресте кезінде өлтірілген. 2003 жылғы «Frank Herbert's Children of Dune» атты телесериалында Лето рөлін Джеймс Макэвой сомдады.

Дюна Мессиясы

Чанни Дюна Мессияның соңында Лето мен оның егіз қарындасы Ганиманы дүниеге келтірген кезде қайтыс болады. "Тас күйдіргіш" деп аталатын ядролық қарудың жарылысынан соқыр болған Пол, Тлейлаксу бет бишісі Скайтальдың жаңа туған нәрестелерге пышақ тікелей ұстап, Пол империясын Тлейлаксуға бермесе, оларды өлтіретінімен қорқытады. Пол кенеттен нәресте Летоның көзімен көре алатынын сезінеді, бұл оған Скайтальді өлтіретін крисс-пышақты нысанаға алып, лақтыруға мүмкіндік береді.

Дюнаның балалары

"Дюнаның балалары" романында Лето мен Ганима тоғыз жаста. Анасы сіңірген қоспаның әсерінен, бұл Атрейдтер қан тұқымы үшін ерекше әсер етеді, егіздер "туылмаған" болып келеді, яғни ұрықтар ретінде олар санаға және генетикалық естеліктеріне оянған, сәбилердің денелерінде толық жетілген адамдар ретінде дүниеге келді. Романның басында Лето әкесі Пауыл сияқты көреген емес, бірақ ол әкесі кезіккен сынақты сезінеді – ғаламның көреген көзқарасын қабылдау ғаламды сол жолға қою, қорқынышты жауапкершілік, ол қорқынышты күшпен келеді. "Дюна Мессия" финалында Пауыл сол жауапкершіліктен бас тартып, шөлге кетеді – Фремен мессиясы ретінде оның уақыты оған әлемге мессия/тиран болуға жеткілікті күшті емес екенін көрсетті. Лето да осы сынаққа кезігуі керек деп санайды. Сонымен қатар, Пауыл құрған Империяны оның қарындасы Алия Атреид регент ретінде басқарады. "Туылмағандардың" қорқынышы – Бен-Гессериттер оларды "Қорқыныштылар" деп атаған себебі – олардың ата-бабаларының эголық естеліктерімен оңай иеленуі. Бене Гессерит дәмдеуіш агониясының ырысында "басқа естеліктеріне" оянған кезде, олар толық қалыптасқан тұлғалармен ересектер болып табылады және ата-бабаларының ішкі шабуылдарына төтеп бере алады; туылмаған балаларда мұндай қорғаныс жоқ. Лето мен Ганима сияқты Алия да ерте туылған, ол қатты дәмдеуіш дозасының қысымына беріліп қалады. Оның ата-бабаларының арасында әлі күнге дейін жаулары Атрейдтерге қарсы кек алуды аңсап жүрген Барон Владимир Харконнен бар. Алия оған билік басады, ол бейхабардан Атреид империясына қарсы шығады, Лето мен Ганиманы өлтіруді және империяны қанды азаматтық соғыста құртуды жоспарлайды. Лето мен Ганиманың екеуі де туылмаған бала мәселесін өз беттерімен шешеді. Лето өзінің жеке тұлғасын ата-бабаларының атқарушы комитетімен құрастырады; бәрі (қажет адамдар) оны иеленсе, ешкім оны жеке иелене алмайды. Коррино әулетінің адам өлтіруге әрекеттен кейін Лето Ғаниманы қалдырып, шөлге кетеді. Летоның жоспарының бір бөлігі ретінде Ганима өзін Летоның өлтірілгеніне сендіру үшін гипноз жасайды. Бұл өзін-өзі алдау үшін қажетті қатаң психикалық тәртіп Ганиманың санасында оның жеке тұлғасының қауіпсіз дамуы үшін қауіпсіз баспана жасайды, Чанның рухы қорғаушы ретінде әрекет етеді. Лето Якурутуды табады, ол фремен заңдары бойынша ешкімге рұқсат етілмеген ситч. Ол жерде ол әкесі қабылдамауға қарсы болған сынаққа тап болады және алдын ала білуді, оның көріністерін, оның көмекші күшін және оның көрінісін ұстанған үшін алатын қорқынышты бағаны қабылдайды. Лето құм құрттарымен симбиотқа айналады, әлемді Алтын жолға қояды, болашақта адамзат тіршілігі қамтамасыз етіледі. Көптеген дәмдеуішті ішіп алғаннан кейін, ол көптеген құмқұрттарға денесін жауып тастайды, оның қанындағы дәмдеуіш концентрациясы жаратылыстарды алдап тастайды: құмқұрт оның қолына айналып, ұзартылып, созылғаннан кейін жұқарады, оның қолын көбірек және көбірек жауып тастайды. Бұрын ешбір құмқұйрық бұндай қолға тап болған емес, оның әрбір жасушасы дәмдеуішпен қаныққан. Лето энзимдік тепе-теңдікті нәзікше түзетті. Оның ішінде өздерін біріктірген санасыз өмірлердегі білім, ол дәл түзетулерді таңдағандығы туралы сенімділік берді, егер ол бір соққыға дейін қадағалауын босатса, оны басып тастайтын дозадан болатын өлімнен сақтайды. Сонымен қатар ол құмқұйрықпен араласып, онымен тамақтанады, тамақтанады, оны үйреніп, екіншісін тауып, біріншісінен жоғары қояды. Олардың көкірек торлары жабылып, олар бір мембранаға айналады, ол оны шынтаққа дейін қоршап алады. Бұл енді құмқұйрық емес, ол қаттырақ, күштірек болды. Ол өзінің қанының тірі мембранаға соғылуын сезінді. Менің терім менікі емес. "Дюнаның балалары". Бұл қабат Летоға күш пен жылдамдық береді, ол тірі экзоскелетке ұқсайды, сонымен қатар оның құм құрттарынан қорғайды, олар оның құм құрттарымен қапталған денесін қауіпті су массасы деп ойлайды. Desolate Dune жоқ, Арракис қазір жасыл планета, оның атын Дункан Айдахо өзені деп атады. Летодан басқа құм құрттары жойылып кетті, және "сусыз мұхит" бахр бела мадан қалғанның бәрі – Лето үшін ғана бөлінген шөлдік қорық. Бұл қалдық Сареер деп аталады және оның көлемі Калифорниямен тең. Ескі институттар, Bene Gesserit, Bene Tleilax, Spacing Guild, Major және Minor үйлері, Landsraad, Ix және CHOAM технократтары, барлығы Летоның гидравликалық деспотизміне қарсы биліктен құлдырап кетті: ол бүкіл ғаламға байланысты дәмдеуішті абсолютті бақылауға ие болғандықтан, ол бүкіл ғаламды өз қолымен ұстайды және өзінің қарапайым тәртібін аяусыз қолданады. Лето Бене Гессериттердің тұқым көбейту бағдарламасын өз қолына алды, оның әкесі Квисатц Хадерах тудырған бағдарлама. Оның Алтын жолы енді қамтамасыз етілді, және оның ұзақ билеуі оны жалықтырды; алдын ала білу тұзағы – қызықты оқиғаларсыз өмір. Адамзат тірі қалуын қамтамасыз ету үшін Лето мыңжылдықтар бойы адамзатқа тыныштық таңды, адамдар сирек саяхаттайды, сирек соғыстарда шайқасады, тек өмір сүреді және оған табынады. Бұл репрессия адамзаттың ғаламға жарылуға, кез келген тиранның жете алмайтын жеріне таралуға үлкен және шұғыл қажеттілікті тудырды. Лето өзі өлмейінше халықтарын жоймайтын шешім іздейді; егер құдай өзіне-өзі қол жұмсаса, оның жақтастары онымен бірге өзіне-өзі қол жұмсайды. Бірден-бір нұсқа – революция, сондықтан Лето оны құлатуға болатын адамды өсіреді: Сиона Атреид, оның басқарушысы Монеоның қызы. Сиона – бұл алдын ала білуге көрінбейтін генді тасымалдаған екінші адам, осылайша оны одан басқару мүмкін емес, алғашқысы – "Дюна" романынан граф Фенринг. Сиона Фенрингтен өзгеше, ол осы генді ұрпақтарына жеткізе алады, ал Фенринг гендік эвнух болған. Сионаны көре алмайтындықтан, оны көріп басқаруға болмайды, сонымен қатар оның ұрпақтарын да. Осылайша, алдын ала білу тираниясы Сионамен аяқталады – адамзатты ешқашан Муаддиб сияқты немесе Құдай Императоры сияқты күшті алдын ала білуге байлап тастауға болмайды. Революциядағы Сионаның серігі – Летоның ұзақ мыңжылдықтар бойына оның Балық Сөйлеуші әскеріне жетекшілік еткен Дункан Айдахо. Бүкіл билеуі бойында Лето Дунканның клонына оның Балық Сөйлеуші әскерін басқарды. Дункандар ескі Атрейдтер адалдығын, сонымен қатар адамзаттың барлық маңызды нәрсесін білдіреді, сондықтан Дункандардың ішінде әрқашан Лето жасаған құдайлыққа қарсы көтеріліс болады; көптеген Дункандар Летоны өлтіруге тырысып қаза табады. Сиона соңында келгенде, ол Дунканда көтеріліске қажетті себепті табады. Сонымен қатар, ғаламның қалған бөлігі де Летоны өлтіруге тырысып жатыр. Бене Тлеилакс көптеген ойсыз схемаларды жасады; Ix технократтары ақылдырақ. Олар Летоны сүйістіру үшін адам жасайды. Бірінші кезекте олар Малкиді жасайды, толыққанды жамандық, Летоның Құдайына Шайтан. Малки – сүйкімді Люцифер, ол Летоның сарайына елші ретінде келіп, оның нағыз дінилігінің тереңдігін зерттейді. "Дюна Мессия" романында Бет-Дэнсер Скайтал Бене Тлеилакс өзінің Квисатц Хадерахтарын жасағанын және Квисатц Хадерахтар өздеріне қарсы болғанда өледі екенін бір діни анаға ашады (солайша оларды өздеріне қарсы қою арқылы өлтіруге болады). Малкидің мақсаты – Летоны оның қасиетті шығармашылығына қарсы қою, бірақ Малки сәтсіз аяқталады, өйткені Лето, ешкімнен бұрын, оның кәсібінің құдайлық екенін түсінеді. Лето адамзатқа көрінбейтін пси-адамды өсіргенде, Ix басқа шешімді ойлап табады: камералар жоқ. Камера жоқ – бұл алдын ала білуге көрінбейтін электромеханикалық құрылым. Бірінші камераның ішінде Иксиандар оның орнына өсіреді...

Жалғасы

Өлгенінен 1500 жылдан астам уақыт өткен соң, Лето II Брайан Герберт пен Кевин Дж. Андерсонның түпнұсқа сериясын жалғастырған «Дюна аңшылары» (2006) кітабында «Итака» кемесінде гола ретінде қайта жандандырылады. Тіпті өте жас кезінде-ақ, бұл Лето өзі көрінетіннен гөрі көп нәрсе екенін көрсетеді. Ол кісі өлтіруге талпынған кезде кішкентай құм құртқа айналып, өзін қорғайды, сосын бір жасар әдемі балаға айналады. Ол генетикалық тұрғыдан өте ерекше; өскен сайын керемет интеллект көрсетеді, бірақ өте жабық болады. Ағымдағы Дункан голасы, Летоның өмірінде маңызды болған егіз қарындасысыз оны қайтарудің қатыгездігін айтады. «Дюнаның құм құрттары» (2007) романында Лето (Шиана сияқты) құрттарды бақылай алады. Жадысы қайтарылғаннан кейін, ол «Итака» кемесімен тасымалданған жеті құм құрттарын ойлау машиналарын мекендейтін Синхронияда қиратқандық тудыруға жетектейді. Шайқас аяқталғаннан кейін, жеті құрттың барлығы бірігіп, бір алып құртқа айналады; Лето оның ішіне кіріп, планета бетінің астына түседі. Лето Омниус пен ойлау машиналарын күткен қақтығысты болжаған дегенмен, Алтын жолдың немесе Синхрониядағы құрттардың тағдыры белгісіз қалды.

Өзгерістерде

2003 жылы шыққан «Фрэнк Герберттің балалары» атты мини-сериалында Лето рөлін Джеймс Макэвой сомдады. Variety журналынан Лора Фрис: «Макэвой мен [Джессика] Брукс [Ганима рөлінде] Атрейдтер үйінің келесі буыны ретінде қосылғанда, мини-сериалға зор шабыт сыйлайды» деп жазды. Мини-сериал үшін Лето мен Ганима кейіпкерлері он жастан жасөспірім шаққа дейін өзгертілді, бұл туралы Tor.com сайтынан Эммет Ашер Перрин: «Бұл дұрыс шешім болды, себебі мың жылдық ата-бабалық естеліктерімен өмір сүргендей әрекет ете алатын екі он жасар баланы табу мүмкін емес еді» деді. Ашер Перрин сондай-ақ Макэвойды «мини-сериалдың ең жарқын тұстарының бірі» деп атады, ол рөлді ойынмен және бірден көзге түсетін етеріммен ойнайды. Ол шынымен тамаша, ал Джессика Брукстің Ганимасымен арақатынасы керемет.