Полиомиелитке қарсы вакциналар

Кіріспе

Полиомиелиттің алдын алуға арналған вакцина

Полиомиелит вакциналары – полиомиелит (салдақ ауруы) ауруының алдын алу үшін қолданылатын вакциналар. Екі түрі қолданылады: инъекция арқылы салынатын инактивацияланған полиовирус вакцинасы (IPV) және ауызға берілетін әлсіретілген полиовирус вакцинасы (OPV). Бұл вакциналар 1988 жылы шамамен 350 000 болған ауруға шалдыққан жағдайлар санын 2018 жылы 33-ке дейін төмендетті. Инактивацияланған полиомиелит вакциналары өте қауіпсіз. Екі түрлі вакцина да жүктілік кезінде және ВИЧ/ЖИТС жұқтырған, бірақ жалпы денсаулығы жақсы адамдарға қолдануға қауіпсіз. Дегенмен, вакцинадан туындаған полиовирустың (cVDPV) пайда болуы, вакцина вирусының полиомиелитке әкеп соғатын түрі, вакцинаны қауіпсіз ету және cVDPV2 індетінің одан әрі таралуын тоқтату мақсатында жаңа ауызша полиомиелит вакцинасының (nOPV2) әзірленуіне әкелді. Полиомиелитке қарсы вакцинаның алғашқы сәтті сынағы 1950 жылы Хилари Копровскимен жасалды, онда адамдар тірі, әлсіретілген вирусты ішкен. Вакцина АҚШ-та қолдануға бекітілмеген, бірақ басқа елдерде сәтті қолданылды. Альберт Сэбин тағы бір әлсіретілген тірі ауызша полиомиелит вакцинасын жасады және ол 1961 жылы коммерциялық қолдануға енгізілді. Полиомиелит вакцинасы Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының "Қажетті медицина тізіміне" кіреді.

Медициналық қолданыстар

Вакцинация арқылы адамнан адамға вирус жұғуының тоқтатылуы жаһандық полиомиелитті жоюда маңызды, себебі қалыпты иммундық функциясы бар адамдарда полиовирустың ұзақ мерзімді тасымалдаушылық күйі болмайды, полиовирустың табиғатта маймыл емес резервуары жоқ және вирустың қоршаған ортада ұзақ уақыт сақталуы мүмкін емес. Вакцинаның екі түрі бар: инактивацияланған полиомиелит вакцинасы (IPV) және ауызша полиомиелит вакцинасы (OPV).

Белсенділенбеген

ИПВ (инъекция) қолданылған кезде, екі доза инактивтендірілген полиомиелит вакцинасынан (IPV) кейін, адамдардың 90% немесе одан да көп бөлігі полиомиелит вирусының барлық үш серотипіне қарсы қорғаныш антиденелерін қалыптастырады, ал кем дегенде 99% үш дозадан кейін полиомиелит вирусына иммунитет алады. ИПВ арқылы туындаған иммунитеттің ұзақтығы толық сенімділікпен белгілі емес, бірақ толық вакцинация курсы көп жылдар бойы қорғаныс береді деп саналады. 1990 жылдары көптеген дамыған елдерде ауызша вакцинаның орнына ИПВ қолданыла бастады, себебі ауызша вакцинада вакцинадан туындаған полиомиелиттің (аздаған) қаупі болды.

Көмектелген

Ауызша полиомиелит вакцинасын салу IPV-ге қарағанда оңайырақ болды, себебі ол стерильді шприцтерді пайдалану қажеттігін жойды, демек, жаппай вакцинация науқандары үшін ыңғайлырақ болды. ОПВ сондай-ақ Салк вакцинасына қарағанда ұзаққа созылатын иммунитетті қамтамасыз етті, өйткені ол гуморальды иммунитет пен жасушалық иммунитеттің екеуін де қамтиды. ОПВ-нің бір дозасы алушылардың шамамен 50%-ында полиовирустың барлық үш серотипіне қарсы иммунитет тудырады. Дүниежүзілік полиомиелитті жою бастамасының басшылығымен 155 ел 2016 жылдың 17 сәуірі мен 1 мамыры аралығында еківалентті вакцинаға (жабайы типтер 1 және 3-ке қарсы) көшті. Еківалентті ОПВ 1 және 3 типтерге қарсы тиімдірек, бірақ 2 типті қамтымайды. Еківалентті вакцинаға көшу және 2 типтің штаммдарына қарсы иммунитеттің жоғалтылуы, басқа факторлармен қатар, 2 типті вакцинадан туындаған полиовирустың (cVDPV2) таралуына әкелді, ол 2016 жылы 2 жағдайдан 2020 жылы 1037 жағдайға дейін өсті. Жақсартылған ауызша вакцина (Жаңа ауызша полиомиелит вакцинасы 2 типті nOPV2) 2011 жылы әзірлене бастады және 2021 жылы шұғыл лицензия алды, ал кейін 2023 жылдың желтоқсанында толық лицензия берілді. Бұл дәстүрлі ауызша вакцинаға қарағанда генетикалық тұрақтылығы жоғары және вирулентті формаға кері өзгеру ықтималдығы төмен. Эндемикалық полиомиелитке шалдыққан немесе импортталған жағдайлардың қаупі жоғары елдерде Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДСҰ) туған кезде ОПВ вакцинасын салуды, содан кейін ОПВ-нің үш дозасынан тұратын бастапқы серияны және 6 апталық жастан бастап кемінде бір IPV дозасын ұсынады, ОПВ дозалары арасында кемінде 4 апталық үзіліс болуы тиіс. Иммунизация деңгейі 90%-дан жоғары және импорттау қаупі төмен елдерде ДДСҰ 2 айдан бастап бір немесе екі IPV дозасын, содан кейін кемінде екі ОПВ дозасын ұсынады, дозалар арасындағы үзіліс экспозиция қаупіне байланысты 4-8 апта болуы керек. ДДСҰ ең жоғары қамту деңгейі және импорттау мен таралу қаупі ең төмен елдерде үш IPV инъекциясынан тұратын бастапқы серияны ұсынады, егер бірінші доза 2 айлық жастан бұрын салынған болса, 6 ай немесе одан да көп уақыттан кейін қайталау дозасын салу керек.

Вакцинамен жұқтырған полиомиелит

Бастапқы ОПВ-нің болуы мүмкін жағымсыз әсері – оның неврологиялық инфекция мен паралич тудыруға қабілетті түрге қайта бірігуі. ОПВ-де қолданылатын вакцинадан алынған әлсіретілген вирус әдетте вакциналанған адамдардан шектеулі мерзімге шығарылады. Осылайша, санитариясы нашар және вакцинация деңгейі төмен аймақтарда ол вакциналанбаған басқа адамдарға таралуы мүмкін. Уақыт өте келе және көптеген жандар арқылы өткеннен кейін, ол вирулентті түрге айналуы мүмкін. Патогеннің вирулентті түрге айналуы біршама уақыт алады (кем дегенде 12 ай) және бастапқыда вакциналанған адамға әсер етпейді. Вакцинадан туындаған полиомиелит вирусы (ВДПВ) салдарынан туындаған клиникалық ауру, соның ішінде паралич, жабайы полиомиелит вирустарынан ажыратылмайды. Дәрі-дәрмекпен байланысты паралиттік полиомиелит (VAPP), циркуляциялық вакцинадан туындаған полиомиелит вирусы (cVDPV) тудырады, оның ошақтары туралы хабарланған, және олар OPV-мен аз қамтылған аймақтарда кездеседі, себебі OPV өзі осыған байланысты таралуға қарсы қорғаныш болып табылады. 2017 жылы жабайы полиомиелитке шағу көрсеткіштері рекордтық төмен деңгейге жетті, бұл жабайы полиомиелит вирусына қарағанда cVDPV жағдайларының көп болған алғашқы жыл болды, бұл тенденцияның жалғасатыны күтілуде. Осыған қарсы күресу үшін Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДҰ) 2016 жылы үш типті полиомиелит вакцинасынан екі типті полиомиелит вакцинасына ауысуды шешті. Бұл вакцинада 2-типті полиомиелит вирусы жоқ, өйткені ол 1999 жылы жойылған. 2023 жылдың желтоқсанында жақсартылған ауызша вакцина nOPV2, жоғары генетикалық тұрақтылығымен толық лицензия алды. Бұл паралич тудыруға қабілетті түрге қайта бірігуі аз. Бұл вирус 1960 жылы ашылған, ол табиғи түрде маймылдарды жұқтыратын вирус. 1961 жылы SV40 кеміргіштерде ісіктер тудыратыны анықталды. Соңғы кезде вирус адамдардағы кейбір қатерлі ісіктерде табылды, мысалы, ми және сүйек ісіктері, плевра және перитонеальды мезотелиома, сондай-ақ Ходжкин емес лимфоманың кейбір түрлері. Алайда, SV40 осы қатерлі ісіктерді тудырады деп анықталған жоқ. 1955-1963 жылдар аралығында қолданылған IPV инъекциялық формасының қорында SV40 болғаны анықталды. 1998 жылы Ұлттық қатерлі ісіктер институты үлкен зерттеу жүргізді, онда институттың SEER дерекқорынан алынған қатерлі ісіктер туралы ақпарат пайдаланылды. Зерттеудің жарияланған нәтижелері SV40 құрамындағы вакцина алған адамдарда қатерлі ісікке шалдығудың жоғарылағанын көрсетпеді. Швецияда жүргізілген тағы бір үлкен зерттеуде 1957 жылға дейін потенциалды зақымдалған полиомиелит вакцинасын алған 700 000 адамның қатерлі ісік деңгейі зерттелді; зерттеуде SV40 құрамындағы полиомиелит вакцинасын алған және алмаған адамдар арасында қатерлі ісіктердің өсуі байқалмады. SV40 адамда қатерлі ісіктерге себеп бола ма деген мәселе әлі де даулы болып қала береді, және осы дауды шешу үшін адам тіндеріндегі SV40-ты анықтау үшін жақсартылған әдістерді әзірлеу қажет. Бұл адамдардағы сынақтардың нәтижелері даулы болды, сондай-ақ 1990 жылдары вакцина шимпанзелерден адамға маймыл иммуножеткіліксіздік вирусын жұқтырып, АИТС/ЖҚС-қа себеп болды деген негізсіз айыптаулар пайда болды. Алайда, бұл гипотезалар толығымен жоққа шығарылды, көбінесе вакцинаның бедеулікке әкелуі мүмкін деген қорқынышқа байланысты. Ауру Нигерияда және басқа да бірнеше африкалық елдерде қайтадан пайда болды, бұл туралы қажетті ақпарат жоқ, эпидемиологтардың пікірінше, бұл жергілікті халықтың кейбір бөліктерінің полиомиелит вакцинасын алуға рұқсат беруден бас тартуына байланысты.

A potential, adverse effect of the original OPV is its known ability to recombine to a form that causes neurological infection and paralysis. The vaccine derived attenuated virus used in the OPV is normally excreted from vaccinated people for a limited period. Thus, in areas with poor sanitation and low vaccination coverage, it can spread to other unvaccinated individuals. Over time, and after passing through numerous hosts, it can potentially revert to a virulent form. This genetic reversal of the pathogen to a virulent form takes a considerable time (at least 12 months) and does not affect the person who was originally vaccinated. Clinical disease, including paralysis, caused by vaccine derived poliovirus (VDPV) is indistinguishable from that caused by wild polioviruses. Outbreaks of vaccine associated paralytic poliomyelitis (VAPP), caused by a circulating vaccine derived poliovirus (cVDPV), have been reported, and tend to occur in areas of low coverage by OPV, presumably because the OPV is itself protective against the related outbreak strain. With wild polio cases at record lows, 2017 was the first year where more cases of cVDPV were recorded than the wild poliovirus, a trend that is expected to continue. To combat this, the WHO in 2016, decided to switch from the trivalent polio vaccine to the bivalent polio vaccine. This vaccine no longer contains the type 2 polio virus because it was eradicated in 1999. In December 2023 an improved oral vaccine nOPV2 with greater genetic stability received full licensure. This is less likely to recombine to a form which can cause paralysis. which was also discovered in 1960 and is a naturally occurring virus that infects monkeys. In 1961, SV40 was found to cause tumors in rodents. More recently, the virus was found in certain forms of cancer in humans, for instance brain and bone tumors, pleural and peritoneal mesothelioma, and some types of non Hodgkin lymphoma. However, SV40 has not been determined to cause these cancers. SV40 was found to be present in stocks of the injected form of the IPV in use between 1955 and 1963. In 1998, the National Cancer Institute undertook a large study, using cancer case information from the institute's SEER database. The published findings from the study revealed no increased incidence of cancer in persons who may have received vaccine containing SV40. Another large study in Sweden examined cancer rates of 700,000 individuals who had received potentially contaminated polio vaccine as late as 1957; the study again revealed no increased cancer incidence between persons who received polio vaccines containing SV40 and those who did not. The question of whether SV40 causes cancer in humans remains controversial, however, and the development of improved assays for detection of SV40 in human tissues will be needed to resolve the controversy. The results of these human trials have been controversial, and unfounded accusations in the 1990s arose that the vaccine had created the conditions necessary for transmission of simian immunodeficiency virus from chimpanzees to humans, causing HIV/AIDS. These hypotheses, however, have been conclusively refuted. often relating to fears that the vaccine might induce sterility. The disease has since resurged in Nigeria and in several other African nations without necessary information, which epidemiologists believe is due to refusals by certain local populations to allow their children to receive the polio vaccine.

Көмектелген

OPV – бұл вирустың адам емес жасушалар арқылы субфизиологиялық температурада өтуі нәтижесінде пайда болатын, вирустың геномында спонтанды мутациялар туындататын әлсіретілген вакцина. Ауызша полиомиелит вакцинасын бірнеше топ әзірледі, олардың біріне Альберт Сэбин жетекшілік етті. Хилари Копровски мен Х.Р. Кокс басқарған басқа топтар өздерінің әлсіретілген вакцина штамдарын жасады. 1958 жылы Ұлттық денсаулық сақтау институттары тірі полиомиелит вакциналары жөніндегі арнайы комитет құрды. Әртүрлі вакциналар маймылдарда нейропатогендіктің төмен деңгейін сақтай отырып, полиомиелитке қарсы иммунитетті тудыру қабілеті бойынша мұқият бағаланды. Михаил Чумаков пен оның әріптестері 1950 жылдардың соңы мен 1960 жылдардың басында Кеңес Одағында өткізген ірі клиникалық сынақтар вакцинаның қауіпсіздігі мен жоғары тиімділігін көрсетті. Осы нәтижелерге сүйене отырып, Сабин штамдары бүкіл әлем бойынша таратуға таңдалды. 57 нуклеотидтік ауыстырулар әлсіретілген Sabin 1 штаммын оның вирулентті аталық штаммынан (Махони серотипі) ажыратады, 2 нуклеотидтік ауыстырулар Sabin 2 штаммын әлсіретеді, ал 10 ауыстырулар Sabin 3 штаммын әлсіретеді. Бұл штаммдық циклдің құрылымын өзгертеді және полиовирустың иесінің жасушасындағы РНК матрицасын аудару қабілетін төмендетеді. Sabin вакцинасындағы әлсіретілген полиовирус инфекция мен көбеюдің негізгі орны – ішекте өте тиімді көбейеді, бірақ жүйке жүйесінің тіндерінде тиімді көбейе алмайды. 1961 жылы 1-ші және 2-ші типтегі моновалентті ауызша полиовирус вакцинасына (MOPV) лицензия берілді, ал 1962 жылы 3-ші типтегі MOPV вакцинасына лицензия берілді. 1963 жылы үш типті OPV (TOPV) лицензияланды және АҚШ-та және әлемнің көптеген елдерінде таңдалған вакцинаға айналды, ол негізінен инактивацияланған полиомиелит вакцинасын ығыстырды. Екінші жаппай иммундау толқыны полиомиелитке шалдығу жағдайларының санының одан әрі күрт төмендеуіне әкелді. 1962 және 1965 жылдар аралығында шамамен 100 миллион америкалық (сол кездегі халықтың шамамен 56%) Сабин вакцинасын алды. Нәтижесінде, тіпті Салк вакцинасын енгізуден кейін төмендеген деңгейлерден де полиомиелитке шалдығу жағдайларының саны айтарлықтай азайды. OPV әдетте 10–20 доза вакцинасы бар құтыларда ұсынылады. Бір доза ауызша полиомиелит вакцинасы (әдетте екі тамшы) 1 000 000 жұқпалы бірлік Sabin 1 (PV1-ге қарсы тиімді), 100 000 жұқпалы бірлік Sabin 2 штаммы және 600 000 жұқпалы бірлік Sabin 3 штаммын қамтиды. Вакцинада антибиотиктердің шағын мөлшері (неомицин және стрептомицин) бар, бірақ консерванттар жоқ.

OPV is an attenuated vaccine, produced by the passage of the virus through nonhuman cells at a subphysiological temperature, which produces spontaneous mutations in the viral genome. Oral polio vaccines were developed by several groups, one of which was led by Albert Sabin. Other groups, led by Hilary Koprowski and H. R. Cox, developed their own attenuated vaccine strains. In 1958, the National Institutes of Health created a special committee on live polio vaccines. The various vaccines were carefully evaluated for their ability to induce immunity to polio, while retaining a low incidence of neuropathogenicity in monkeys. Large scale clinical trials performed in the Soviet Union in late 1950s to early 1960s by Mikhail Chumakov and his colleagues demonstrated safety and high efficacy of the vaccine. Based on these results, the Sabin strains were chosen for worldwide distribution. Fifty seven nucleotide substitutions distinguish the attenuated Sabin 1 strain from its virulent parent (the Mahoney serotype), two nucleotide substitutions attenuate the Sabin 2 strain, and 10 substitutions are involved in attenuating the Sabin 3 strain. which alters stem loop structures and reduces the ability of poliovirus to translate its RNA template within the host cell. The attenuated poliovirus in the Sabin vaccine replicates very efficiently in the gut, the primary site of infection and replication, but is unable to replicate efficiently within nervous system tissue. In 1961, type 1 and 2 monovalent oral poliovirus vaccine (MOPV) was licensed, and in 1962, type 3 MOPV was licensed. In 1963, trivalent OPV (TOPV) was licensed, and became the vaccine of choice in the United States and most other countries of the world, largely replacing the inactivated polio vaccine. A second wave of mass immunizations led to a further dramatic decline in the number of polio cases. Between 1962 and 1965, about 100 million Americans (roughly 56% of the population at that time) received the Sabin vaccine. The result was a substantial reduction in the number of poliomyelitis cases, even from the much reduced levels following the introduction of the Salk vaccine. OPV is usually provided in vials containing 10–20 doses of vaccine. A single dose of oral polio vaccine (usually two drops) contains 1,000,000 infectious units of Sabin 1 (effective against PV1), 100,000 infectious units of the Sabin 2 strain, and 600,000 infectious units of Sabin 3. The vaccine contains small traces of antibiotics—neomycin and streptomycin—but does not contain preservatives.

Тарих

Жалпы алғанда, вакцинация иммундық жүйені "иммуногенмен" дайындау арқылы жұмыс істейді. Жұқпалы агентті пайдалану арқылы иммундық жауапты қозғау иммундау деп аталады. Полиомиелитке қарсы иммунитет дамуы жабайы полиовирустың адамдар арасында таралуын тиімді түрде тоқтатады, соның салдарынан вакцина алған адамдар да, жалпы қоғам да қорғалады.

1930 жылдар

1930 жылдары полиовирусы ерекше қорқынышты саналды, себебі аурудың қалай жұғатыны және оның алдын қалай алуға болатыны туралы ақпарат аз болды. Бұл вирус ең алдымен жақсы жағдайдағы балаларға әсер ететін болды, сондықтан салыстырмалы түрде төмен өлім-жітім мен аурушаңдыққа қарамастан, вакцина әзірлеудің маңызды мақсатына айналды. Дегенмен, осы саладағы ғалымдар вакцинаны жасауға қатысты бейресми тыйым салды, себебі оның табысқа жететін мүмкіндігі аз болса, тәуекел өте жоғары деп есептелді. Бұл 1930 жылдардың басында өзгерді, АҚШ-тың бірнеше тобы бұл мәселені шешуге кірісті: Морис Броди Нью-Йорк қаласының қоғамдық денсаулық сақтау зертханасынан команданы басқарды, ал Джон А. Колмер Филадельфиядағы Дерматологиялық зерттеу институтымен ынтымақтастықта жұмыс істеді. Осы екі ғалымның арасындағы бәсекелестік жарыс сипатында болды, медициналық зерттеулерге бақылаудың жетіспеуімен бірге, бұл олардың алғашқы вакцина әзірлеу жобаларының әдістемесі мен нәтижелерінде көрінді. Колмер, кейін "өте аматорлық, ваннада жасалған арақтың емдік баламасы" деп сипатталған өндіріс әдістерін қолданып, жұқтырған маймылдарының жұлын-шанышқасын ұнтақтап, тұз ерітіндісіне мақтап алды. Содан кейін ол ерітіндіні тор арқылы сүзіп, рицинолатпен өңдеп, 14 күнге тоңазытқышқа қойды. Сол заманғы қағидаларға сәйкес, Колмер 42 маймылға қатысты салыстырмалы түрде шағын сынақ жүргізіп, 1934 жылы өзінде сынақтан өтті. Колмер алғашқы ресми нәтижелерін 1935 жылдың қараша айында ұсынды, онда ол өзінің әлсіретілген вакцинасымен вакцинациялаған 446 бала мен ересек адамның нәтижелерін көрсетті, формальдегидті ең тиімді деп тапты. 1934 жылдың 1 маусымында Броди өзінің алғашқы ғылыми мақаласын жариялады, онда ол үш маймылда инактивацияланған полиовирусымен сәтті иммунитет тудырғанын сипаттады. Қосымша 26 маймылға қатысты зерттеулерді жалғастырғаннан кейін, Броди тірі вирус вакцинасының гуморалды иммунитетті тудыратынын, ал өлтірілген вирус вакцинасының тіндік иммунитетті тудыратынын анықтады. Бұл вакцина қауіпсіз деп жарияланды. Колмер мен Броди 1935 жылдың қазан айында Милуокиде өткен Америкалық қоғамдық денсаулық сақтау қауымдастығының жылдық мәжілісінде өз зерттеулерін ұсынуға шақырылды.

In the 1930s, poliovirus was perceived as especially terrifying, as little was known of how the disease was transmitted or how it could be prevented. This virus was also notable for primarily impacting affluent children, making it a prime target for vaccine development, despite its relatively low mortality and morbidity. Despite this, the community of researchers in the field thus far had largely observed an informal moratorium on any vaccine development as it was perceived to present too high a risk for too little likelihood of success. This shifted in the early 1930s when American groups took up the challenge: Maurice Brodie led a team from the public health laboratory of the city of New York and John A. Kolmer collaborated with the Research Institute of Cutaneous Medicine in Philadelphia. The rivalry between these two researchers lent itself to a race like mentality which, combined with a lack of oversight of medical studies, was reflected in the methodology and outcomes of each of these early vaccine development ventures. Using methods of production that were later described as "hair raisingly amateurish, the therapeutic equivalent of bath tub gin," Kolmer ground the spinal cords of his infected monkeys and soaked them in a salt solution. He then filtered the solution through mesh, treated it with ricinolate, and refrigerated the product for 14 days

In keeping with the norms of the time, Kolmer completed a relatively small animal trial with 42 monkeys before proceeding to self experimentation in 1934. Kolmer's first formal presentation of results would not come about until November 1935 where he presented the results of 446 children and adults he had vaccinated with his attenuated vaccine. ultimately finding a solution of formaldehyde to be the most effective. By 1 June 1934, Brodie was able to publish his first scholarly article describing his successful induction of immunity in three monkeys with inactivated polio virus. Through continued study on an additional 26 monkeys, Brodie ultimately concluded that administration of live virus vaccine tended to result in humoral immunity while administration of killed virus vaccine tended to result in tissue immunity. declared the vaccine safe. Both Kolmer and Brodie were called to present their research at the Annual Meeting of the American Public Health Association in Milwaukee WI in October 1935.

1948 жыл

1948 жылы Бостон балалар ауруханасында Джон Эндерс басқарған зерттеу тобы зертханада адам тіндерінде полиомиелит вирусын өсіруде табысқа ие болды. Бұл топ жақында жасуша мәдениетінде қызылшаны сәтті өсірген еді. 1948 жылдың наурыз айында Томас Х. Уэллер эмбриондық өкпе тінінде сушешек вирусын өсіруге тырысты. Ол жоспарланған көлемдегі сынақ түтікшелерін зарарсыздағаннан кейін, бірнеше түтікшенің қолданылмағанын байқады. Ол полиомиелит вирусымен зарарланған тышқан миының үлгісін алып, вирустың өсуі мүмкін деген үмітпен қалған сынақ түтікшелеріне қосты. Сушешек мәдениеті өспеді, бірақ полиомиелит мәдениеті сәтті өсті. Бұл жағдай вакцина зерттеуін қатты жеңілдетіп, нәтижесінде полиомиелитке қарсы вакцинаны жасауға мүмкіндік берді. Эндерс және оның әріптестері – Томас Х. Уэллер мен Фредерик С. Роббинс 1954 жылы физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығымен марапатталды. Полиомиелит вакцинасын дамытуға әкелген басқа да маңызды жаңалықтар: полиомиелит вирусының үш серотипінің анықталуы (Poliovirus тип 1 – PV1, немесе Махони; PV2, Лансинг; және PV3, Леон); вирустың параличке дейін қанда болуы қажеттігінің анықталуы; және гамма-глобулин түріндегі антиденелерді енгізудің параличтік полиомиелиттен қорғауын көрсету.

1950-1955 жылдар

1950 жылдардың басында АҚШ-та полиомиелитке шағу деректері жылына 25 000-нан асып түсті; 1952 және 1953 жылдары АҚШ-та полиомиелит ауруының 58 000 және 35 000 жағдайы тіркелді, бұл әдеттегі жылына 20 000-ға жуық көрсеткіштен жоғары, ал сол жылдары 3 200 және 1 400 адам қайтыс болды. АҚШ-тағы осы полиомиелит эпидемиясы кезінде коммерциялық ұйымдар, соның ішінде Нью-Йорктегі Ледерле зертханалары Х. Р. Кокстың жетекшілігімен полиомиелитке қарсы вакцинаны табу және сатуға миллиондаған доллар инвестициялады. Филадельфиядағы Вистар институтының Польшада туған вирусологы және иммунологы Хилари Копровски де Ледерледе жұмыс істеді, ол 1950 жылы алғашқы сәтті полиомиелит вакцинасын сынақтан өткізді. 1950 жылдың 27 ақпанында Копровскидің тірі, әлсіретілген вакцинасы алғаш рет Нью-Йорктегі физикалық және психикалық мүгедектерге арналған Летчворт ауылында тұратын 8 жасар балаға сыналып көрді. Баланың қандай да бір жанама әсерлері болмағаннан кейін, Копровски өз тәжірибесін тағы 19 балаға дейін кеңейтті.

Джонас Солк

Алғашқы тиімді полиомиелит вакцинасын 1952 жылы Джонас Салк және Питтсбург университетінің командасы – Джулиус Янгнер, Байрон Беннетт, Л. Джеймс Льюис және Лорейн Фридман бірлесіп әзірледі, оның нәтижесін жылдар бойы тексеру қажет болды. Салк 1953 жылдың 26 наурызында CBS радиосында ересектер мен балалардың шағын тобында сәтті сынақ жүргізілгенін хабарлады; екі күннен кейін нәтижелер JAMA журналында жарияланды. Леоне Н. Фаррелл Торонтодағы өзі басқарған командасының вакцинаны жаппай өндіруіне мүмкіндік берген маңызды зертханалық әдісті ойлап тапты. 1954 жылдың 23 ақпанынан бастап вакцина Пенсильвания штатының Питтсбург қаласындағы Арсенал бастауыш мектебінде және Уотсон балалар үйінде сынақтан өтті. Солк вакцинасы сол кездегі тарихтағы ең ірі медициналық эксперимент болған, Томас Френсис басқарған «Френсис далалық сынағы» деп аталатын сынақта қолданылды. Сынақ Вирджиния штатының Маклин қаласындағы Франклин Шерман бастауыш мектебінде 4000 баладан басталып, соңында Мейннен Калифорнияға дейінгі 44 штаттан 1,8 миллион балаға дейін өріс алды. Зерттеудің қорытындысы бойынша, шамамен 440 000 бала вакцинаның бір немесе бірнеше инъекциясын алды, шамамен 210 000 бала зиянсыз өсіру ортасынан тұратын плацебо алды, ал 1,2 миллион бала вакцинация алмады және бақылау тобы ретінде тағайындалды, олардың арасында полиомиелит жұқтырғандардың болуы қадағаланды. Салк вакцинасы 1955 жылы лицензияланғаннан кейін балаларға вакцина салу кампаниялары басталды. АҚШ-та March of Dimes ұйымы қолдаған жаппай иммундау науқанынан кейін полиомиелитке шалдыққандардың саны 1953 жылы 35 000-нан 1957 жылы 5 600-ға дейін төмендеді. 1961 жылы АҚШ-та тіркелген жағдайлар саны 161-ге дейін азайды. 1955 жылдың сәуірінде «Френсис далалық сынағының» нәтижелері жарияланбас бұрын, Париж қаласындағы Пастер институтындағы Пьер Лепин де полиомиелитке қарсы тиімді вакцина жасалғанын хабарлады.

Қауіпсіздік оқиғалары

1955 жылдың сәуір айында, АҚШ-та полиомиелитке қарсы жаппай вакцинация басталғаннан кейін көп ұзамай, бас хирург Cutter фармацевтикалық компаниясының жасаған Салк полиомиелит вакцинасымен вакцинацияланғаннан бір аптадай соң паралитикалық полиомиелитке шалдыққан науқастар туралы хабарлар ала бастады, паралич вакцина салынған жерде басталып кеткен. Cutter вакцинасы АҚШ-тың батыс және орталық аймақтарындағы 409 000 балаға қолданылған. Кейінгі тергеулер көрсеткендей, Cutter вакцинасы 260 жағдай полиомиелитке себеп болды, нәтижесінде 11 адам қаза тапты.

1961 жыл

Сол уақытта Солк өзінің вакцинасын сынақтан өткізіп жатқанда, Альберт Сэбин мен Хилари Копровски екеуі де тірі вирусты пайдалана отырып вакцина жасау жұмысын жалғастырды. 1955 жылдың қараша айында Стокгольмде полиомиелит вакциналарын талқылауға арналған мәжілісте Сабин 80 ерікті адамнан алынған нәтижелерді ұсынды, ал Копровски 150 адамды қамтыған сынақ нәтижелерін егжей-тегжейлі баяндаған хабарлама оқыды. Копровски сынақтарды Конго мен Польшада жүргізді. 1961 жылы Сабиннің тірі вирусты пайдаланатын ауызша вакцинасы коммерциялық қолданысқа түсті. Кейбір елдерде жасөспірім шақта қосымша бесінші вакцина салынады. IPV құрамындағы вакцина АҚШ-та қолдануға рұқсат алды. Ал Ротари қоры 1988 жылы басталып, негізінен Альберт Сабин мен Михаил Чумаковтың әзірлеген ауызша полиомиелит вакцинасына (Сабин-Чумаков вакцинасы) сүйенді.

1990 жылдан кейін

1994 жылы Америкада полиомиелит жойылды. 2000 жылы Батыс Тынық мұхитының 36 елінде, оның ішінде Қытай мен Австралияда, бұл ауру ресми түрде жойылды. 2002 жылы Еуропа полиомиелитсіз деп жарияланды. 2011 жылдың қаңтарынан бастап Үндістанда аурудың бірде-бір жағдайы тіркелмеді, сондықтан 2012 жылдың ақпанында ел Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДҰ) полиомиелит эндемикалық елдер тізімінен алынды. 2014 жылдың наурызында Үндістан полиомиелитсіз ел деп жарияланды. Әлемнің көп бөлігінде полиовирустың таралуы тоқтатылғанымен, жабайы полиовирустың таралуы жалғасуда және бұрын полиомиелитсіз аймақтарға оның әкеліну қаупі сақталуда. Егер полиовирус импортталса, вакцинация деңгейі төмен және санитариясы нашар аймақтарда полиомиелиттің жаңа ошақтары пайда болуы мүмкін. Сондықтан, вакцинацияның жоғары деңгейін сақтау қажет. 2014 жылы полиовирус негізінен Африка, Азия және Таяу Шығысқа – 10 елге тарады. Пәкістан, Сирия және Камерун елдері шетелге саяхаттаушыларға вакцинация жасауды ұсынады. Пәкістан, Ауғанстан және Нигерияда полиомиелитке қарсы вакцинация бағдарламаларына кейбір адамдар қарсылық көрсетті – 2017 жылғы мәліметтер бойынша осы үш елде ғана полиомиелитке шақырғандар тіркелді. Көптеген мұсылман діни және саяси қайраткерлері вакцинаны қолдады, бірақ азғын топ вакциналар мұсылмандарды жасырын түрде стерилизациялау үшін қолданылады деп санайды. 2011 жылы ЦРУ Осама бен Ладенді табу үшін жалған вакцинация бағдарламасын ұйымдастырғаны сенімсіздікті күшейтті. 2015 жылы ДДҰ Талибанмен келісімге келіп, оларды өздері бақылайтын аймақтарда вакцина таратуға ынталандырды. Бірақ Пәкістан Талибандары қолдау көрсетпеді. 2016 жылдың 11 қыркүйегінде Пәкістан Талибандарымен байланысы бар екі белгісіз қарулы адам, «Джамаат ул-Ахрар» тобы, Пәкістанда полиомиелит вакцинасын салған дәрігер Закаулла Ханды атып өлтірді. «Джамаат ул-Ахрар» тобының басшысы оқ атуға жауапкершілікті мойындап, олар осындай шабуылдарды жалғастыратынын мәлімдеді. Вакцинацияға деген осындай қарсылық пен күмән салдарынан қалған екі эндемикалық елде полиомиелитті жою процесі баяулады. Көптеген талаптар «полиомиелит эндемикалық», «полиомиелитке шалдыққан», «полиомиелит экспорттаған», «полиомиелит тараған» немесе «жоғары тәуекелді» елдерге сапар жасау немесе олардан шығу үшін ғана қолданылады. 2020 жылдың тамызында Ауғанстан мен Пәкістан әлемдегі жалғыз полиомиелит эндемикалық елдері болып табылады (жабайы полиомиелит әлі жойылмаған). Бірнеше елде полиомиелитке қарсы вакцинация бойынша қосымша сақтық шаралары бар, мысалы, 2020 жылдың желтоқсанына қарай Қытай, Индонезия, Мозамбик, Мьянма және Папуа-Жаңа Гвинея сияқты «негізгі тәуекелді елдерге» және олардан сапар жасау үшін. Халықаралық сапарлар үшін полиомиелитке қарсы вакцинация талаптары: Ауғанстан мен Пәкістаннан келген саяхатшыларға сапар алдында 4 апта мен 12 ай аралығында салынған ОПВ немесе ИПВ вакцинасын растайтын сары карта қажет. Полиомиелитке шақырған жағдайлар тіркелген елдерге саяхаттаған Белиз тұрғындарына да вакцинация куәлігін көрсету қажет. Полиомиелит экспорттаған елдерден келген саяхатшыларға келу кезінде сапар алдында 4 апта мен 12 ай аралығында салынған ОПВ немесе ИПВ вакцинасын растайтын сары карта қажет. Ауғанстан, Ангола, Бенин, Камерун, Орталық Африка Республикасы, Қытай, Конго Киншаса, Эфиопия, Гана, Индонезия, Кения, Мозамбик, Мьянма, Нигер, Нигерия, Пәкістан, Папуа-Жаңа Гвинея, Филиппин және Сомалиден келгендерге келу кезінде сапар алдында 4 апта мен 12 ай аралығында салынған ОПВ немесе ИПВ вакцинасын растайтын сары карта қажет. Тәуекелді елдерден келген саяхатшыларға келу кезінде сапар алдында 4 апта мен 12 ай аралығында салынған ОПВ немесе ИПВ вакцинасын растайтын сары карта қажет. Дәлелі жоқ саяхатшыларға келген кезде ОПВ вакцинасы ұсынылады. Ауғанстан, Конго Киншаса, Эфиопия, Кения, Нигерия, Пәкістан, Сомали және Сириядан келген саяхатшыларға келу кезінде сапар алдында 4 апта мен 12 ай аралығында салынған ОПВ немесе ИПВ вакцинасын растайтын сары карта қажет. Ауғанстан, Пәкістан және Нигериядан келген саяхатшыларға келу кезінде сапар алдында 4 апта мен 12 ай аралығында салынған ОПВ немесе ИПВ вакцинасын растайтын сары карта қажет. Куәлігі жоқ саяхатшылар келген кезде вакцинацияланады. Ауғанстан мен Пәкістаннан келген 15 жастан асқан саяхатшыларға сапарға шыққанда сапар алдында 4 апта мен 12 ай аралығында салынған ОПВ немесе ИПВ вакцинасын растайтын сары карта қажет; 15 жасқа дейінгі балалар сапар алдында полиомиелит вакцинасының үш дозасын алған болуы керек. Дәлелі жоқ саяхатшылар келген кезде вакцинацияланады. Ирактан Ауғанстан мен Пәкістанға кететін саяхатшылар да шығар алдында вакцинация куәлігін көрсетуі керек. Ауғанстан мен Пәкістаннан келген саяхатшыларға келу кезінде сапар алдында 4 апта мен 12 ай аралығында салынған ОПВ немесе ИПВ вакцинасын растайтын сары карта қажет. Полиомиелитке шалдыққан елдерден және оларға сапар жасаушыларға келу кезінде сапар алдында 4 апта мен 12 ай аралығында салынған ОПВ немесе ИПВ вакцинасын растайтын сары карта қажет. Ауғанстан мен Пәкістаннан келген саяхатшыларға келу кезінде сапар алдында 4 апта мен 12 ай аралығында салынған ОПВ немесе ИПВ вакцинасын растайтын сары карта қажет. Полиомиелит экспорттаған елдерден және Хаж және Умра қажылықтарына баратын саяхатшыларға келу кезінде сапар алдында 4 апта мен 12 ай аралығында салынған ОПВ немесе ИПВ вакцинасын растайтын сары карта қажет. Полиомиелитке шалдыққан елдерден келген саяхатшыларға келу кезінде сапар алдында 4 апта мен 12 ай аралығында салынған ОПВ немесе ИПВ вакцинасын растайтын сары карта қажет. Ауғанстан, Кения, Нигерия, Пәкістан және Папуа-Жаңа Гвинеядан келген саяхатшыларға келу кезінде сапар алдында 4 апта мен 12 ай аралығында салынған ОПВ немесе ИПВ вакцинасын растайтын сары карта қажет. Полиомиелит экспорттаған елдерден келген саяхатшыларға келу кезінде сапар алдында 4 апта мен 12 ай аралығында салынған ОПВ немесе ИПВ вакцинасын растайтын сары карта қажет. Барлық елдерден келген және Пәкістанда 4 аптадан астам тұру жоспарлаған саяхатшыларға келу кезінде ОПВ вакцинасын растайтын сары карта қажет. Пәкістанда 4 аптадан астам тұратын тұрғындар мен барлық саяхатшылар Пәкістаннан шығар алдында ОПВ вакцинасын алғанын растауы керек. Жоғары тәуекелді елдерден келген немесе оларға сапар жасаушы саяхатшыларға келу кезінде немесе шығар алдында тиісінше полиомиелит вакцинасын растайтын сары карта қажет. Катар анықтаған полиомиелит экспорттаған елдерден (Ауғанстан, Нигерия, Пәкістан және Филиппин) келген саяхатшыларға келу кезінде сапар алдында 4 апта мен 12 ай аралығында салынған ОПВ немесе ИПВ вакцинасын растайтын сары карта қажет. ДДҰ анықтаған полиомиелит эндемикалық елдерден (Ауғанстан және Пәкістан) келген саяхатшыларға келу кезінде сапар алдында 4 апта мен 12 ай аралығында салынған ОПВ немесе ИПВ вакцинасын растайтын сары карта қажет. Жарағай полиовирустың (жабайы немесе вакцинадан туындаған) таралуы бар және тәуекелді елдерден келген, сондай-ақ Ауғанстан, Конго Киншаса, Мозамбик, Мьянма, Нигер, Нигерия, Пәкістан, Папуа-Жаңа Гвинея, Сомали, Сирия және Йеменнен келген барлық саяхатшыларға келу кезінде сапар алдында 4 апта мен 12 ай аралығында салынған ОПВ немесе ИПВ вакцинасын растайтын сары карта қажет. Иммунизация статусына қарамастан, Ауғанстан, Мьянма, Нигерия, Пәкістан, Папуа-Жаңа Гвинея, Сомали, Сирия және Йеменнен келген барлық саяхатшыларға келген кезде ауызша полиомиелит вакцинасының дозасы беріледі. Полиомиелиттің жарылуы тіркелген елдерден келген саяхатшыларға келу кезінде сапар алдында 4 апта мен 12 ай аралығында салынған ОПВ немесе ИПВ вакцинасын растайтын сары карта қажет. Камерун, Экваториальдық Гвинея және Пәкістаннан келген саяхатшыларға келу кезінде сапар алдында 4 апта мен 12 ай аралығында салынған ОПВ немесе ИПВ вакцинасын растайтын сары карта қажет. Сириядан кез келген елге кететін барлық Сирия тұрғындарына да вакцинация куәлігін көрсету қажет. Жарағай полиовирустың (жабайы немесе вакцинадан туындаған) таралуы бар мемлекеттерге ұзақ мерзімді сапарға шығатын адамдар сапар алдында 4 апта мен 12 ай аралығында салынған ОПВ немесе ИПВ вакцинасын растайтын сары картаны көрсетуі керек. Халықаралық сапарға шығуға міндетті адамдар...

Polio was eliminated in the Americas by 1994. The disease was officially eliminated in 36 Western Pacific countries, including China and Australia, in 2000. Europe was declared polio free in 2002. Since January 2011, no cases of the disease have been reported in India, hence in February 2012, the country was taken off the WHO list of polio endemic countries. In March 2014, India was declared a polio free country. Although poliovirus transmission has been interrupted in much of the world, transmission of wild poliovirus does continue and creates an ongoing risk for the importation of wild poliovirus into previously polio free regions. If importations of poliovirus occur, outbreaks of poliomyelitis may develop, especially in areas with low vaccination coverage and poor sanitation. As a result, high levels of vaccination coverage must be maintained. As of 2014, polio virus had spread to 10 countries, mainly in Africa, Asia, and the Middle East, with Pakistan, Syria, and Cameroon advising vaccinations to outbound travellers. Polio vaccination programs have been resisted by some people in Pakistan, Afghanistan, and Nigeria the three countries as of 2017 with remaining polio cases. Almost all Muslim religious and political leaders have endorsed the vaccine, but a fringe minority believes that the vaccines are secretly being used for sterilization of Muslims. The fact that the CIA organized a fake vaccination program in 2011 to help find Osama bin Laden is an additional cause of distrust. In 2015, the WHO announced a deal with the Taliban to encourage them to distribute the vaccine in areas they control. However, the Pakistani Taliban was not supportive. On 11 September 2016, two unidentified gunmen associated with the Pakistani Taliban, Jamaat ul Ahrar, shot Zakaullah Khan, a doctor who was administering polio vaccines in Pakistan. The leader of the Jamaat ul Ahrar claimed responsibility for the shooting and stated that the group would continue this type of attack. Such resistance to and skepticism of vaccinations has consequently slowed down the polio eradication process within the two remaining endemic countries. Most requirements apply only to travel to or from so called 'polio endemic', 'polio affected', 'polio exporting', 'polio transmission', or 'high risk' countries. As of August 2020, Afghanistan and Pakistan are the only polio endemic countries in the world (where wild polio has not yet been eradicated). Several countries have additional precautionary polio vaccination travel requirements, for example to and from 'key at risk countries', which as of December 2020 include China, Indonesia, Mozambique, Myanmar, and Papua New Guinea. Polio vaccination requirements for international travel Travellers from Afghanistan and Pakistan need Carte Jaune proof of OPV or IPV vaccination (received between 4 weeks and 12 months before departure) upon arrival. Belize residents travelling countries with confirmed polio cases also need proof of vaccination. Travellers from polio exporting countries need Carte Jaune proof of OPV or IPV vaccination (received between 4 weeks and 12 months before departure) upon arrival. Travellers from Afghanistan, Angola, Benin, Cameroon, the Central African Republic, China, Congo Kinshasa, Ethiopia, Ghana, Indonesia, Kenya, Mozambique, Myanmar, Niger, Nigeria, Pakistan, Papua New Guinea, Philippines, and Somalia need Carte Jaune proof of OPV or IPV vaccination (received between 4 weeks and 12 months before departure) upon arrival. Travellers from at risk countries need Carte Jaune proof of OPV or IPV vaccination (received between 4 weeks and 12 months before departure) upon arrival. Travellers without proof are offered OPV vaccination upon arrival. Travellers from Afghanistan, Congo Kinshasa, Ethiopia, Kenya, Nigeria, Pakistan, Somalia, and Syria need Carte Jaune proof of OPV or IPV vaccination (received between 4 weeks and 12 months before departure) upon arrival. Travellers from Afghanistan, Pakistan, and Nigeria need Carte Jaune proof of OPV or IPV vaccination (received between 4 weeks and 12 months before departure) upon arrival. Travellers without proof will be vaccinated upon arrival. Travellers aged 15+ from Afghanistan and Pakistan need Carte Jaune proof of OPV or IPV vaccination (received between 4 weeks and 12 months before departure) upon arrival; children under age 15 must have received three doses of polio vaccine before travel. Travellers without proof will be vaccinated upon arrival. Travellers departing Iraq to Afghanistan and Pakistan must also provide proof of vaccination upon departure. Travellers from Afghanistan and Pakistan need Carte Jaune proof of OPV or IPV vaccination (received between 4 weeks and 12 months before departure) upon arrival. Travellers from and to polio affected countries need Carte Jaune proof of OPV or IPV vaccination (received between 4 weeks and 12 months before departure) upon arrival. Travellers from Afghanistan and Pakistan need Carte Jaune proof of OPV or IPV vaccination (received between 4 weeks and 12 months before departure) upon arrival. Travellers from and to polio exporting countries, as well as Hajj and Umrah pilgrims, need Carte Jaune proof of OPV or IPV vaccination (received between 4 weeks and 12 months before departure) upon arrival. Travellers from polio affected countries need Carte Jaune proof of OPV or IPV vaccination (received between 4 weeks and 12 months before departure) upon arrival. Travellers from Afghanistan, Kenya, Nigeria, Pakistan, and Papua New Guinea need Carte Jaune proof of OPV or IPV vaccination (received between 4 weeks and 12 months before departure) upon arrival. Travellers from polio exporting countries need Carte Jaune proof of OPV or IPV vaccination (received between 4 weeks and 12 months before departure) upon arrival. Travellers from ALL countries planning to stay in Pakistan for more than 4 weeks need Carte Jaune proof of OPV vaccination upon arrival. Residents and ALL travellers staying in Pakistan longer than 4 weeks need proof of OPV vaccination when departing from Pakistan. Travellers from or to high risk countries need Carte Jaune proof of polio vaccination upon arrival or before departure, respectively. Travellers from polio exporting countries (identified by Qatar as: Afghanistan, Nigeria, Pakistan and Philippines) need Carte Jaune proof of OPV or IPV vaccination (received between 4 weeks and 12 months before departure) upon arrival. Travellers from polio endemic countries as identified by WHO (Afghanistan and Pakistan) need Carte Jaune proof of OPV or IPV vaccination (received between 4 weeks and 12 months before departure) upon arrival. Travellers from active transmission (including wild or vaccine derived poliovirus) and at risk countries, as well as all travellers from Afghanistan, Congo Kinshasa, Mozambique, Myanmar, Niger, Nigeria, Pakistan, Papua New Guinea, Somalia, Syria, and Yemen, need Carte Jaune proof of OPV or IPV vaccination (received between 4 weeks and 12 months before departure) upon arrival. Regardless of immunisation status, all travellers from Afghanistan, Myanmar, Nigeria, Pakistan, Papua New Guinea, Somalia, Syria, and Yemen will be given an Oral Polio Vaccine dose upon arrival. Travellers from countries with polio outbreaks need Carte Jaune proof of OPV or IPV vaccination (received between 4 weeks and 12 months before departure) upon arrival. Travellers from Cameroon, Equatorial Guinea, and Pakistan need Carte Jaune proof of OPV or IPV vaccination (received between 4 weeks and 12 months before departure) upon arrival. ALL Syria residents departing Syria to any country also need proof of vaccination. Long term visitors departing to states with wild or circulating vaccine derived poliovirus transmission should present Carte Jaune proof of vaccination with at least one dose of bivalent OPV or IPV (received between 4 weeks and 12 months before departure). Persons obliged to undertake urgent international travel must be immunised with a single dose of polio vaccine before their departure.

Құны

2015 жылдан бастап вакциналар мен иммундау жөніндегі жаһандық альянс дамушы елдерге иактивацияланған вакцинаны 10 дозалық флаконмен бір дозасына (шамамен) арзан бағада жеткізеді.

Қате түсініктер

Пакистанда полиовакцинасының құрамында харам заттар бар екендігі және оның ұл балаларда импотенция мен бедеулікке себеп болуы мүмкін деген жаңылыс пікір қалыптасқан. Осыған байланысты кейбір ата-аналар балаларын вакцина салдырудан бас тартады. Бұл сенім көбінесе Хайбер-Пахтунхва провинциясы мен FATA аймағында кең таралған. Сонымен қатар, полиовакцинациясымен айналысатын топтарға шабуылдар жасалған, бұл Пакистанда және жалпы әлемде полиомиелитті жоюға бағытталған халықаралық күш-жігерге бөгет қойып отыр.