Кіріспе

1399 – 1464) – Нидерландтың ертедегі суретшісі. Роджер ван дер Вейден немесе Роджер де ла Пастюр (1399 немесе 1400, 18 маусым 1464) – негізінен діни триптиктер, алтарьдық кескіндер, жеке және диптих портреттерінен тұратын туындылары сақталған суретші. Өмірінде жоғары жетістіктерге қол жеткізді; оның суреттері Италия мен Испанияға экспортталды, сондай-ақ Филипп Жақсы, Нидерланд аристократиясы және шетелдік князьдардан тапсырыстар алды. 15 ғасырдың екінші жартысында Ян ван Эйкке қарағанда оның танымалдылығы артып кетті. Алайда, оның даңқы 17 ғасырға дейін ғана созылды және көбінесе талғамның өзгеруіне байланысты 18 ғасырдың ортасына қарай ол жартылай ұмытылды. Оның беделі соңынан 200 жыл бойына бірте-бірте қайта жаңғыртылды. Бүгінде ол Роберт Кампен және ван Эйкпен бірге үш ұлы фламанд суретшісінің (Vlaamse Primitieven немесе «Фламанд примитивтері») үшіншісі (туған күні бойынша) ретінде белгілі және 15 ғасырдың ең ықпалды Солтүстік суретшісі ретінде кеңінен танылған. Ван дер Вейденнің өмірінен көп мәлімет белгілі емес. Біз білетін ақпараттардың көп бөлігі азаматтық тізілімдерден алынған. Дегенмен, оған жатқызылатын суреттердің авторлығы, ішінара жағдайлық дәлелдерге, бірақ ең алдымен инновациялық шебердің көптеген суреттерінің стильдік ерекшеліктеріне сүйене отырып, кеңінен қабылданды. Ван дер Вейден тірі үлгілермен жұмыс істеді және бұлшық еттері мен егжей-тегжейлеріне ерекше назар аударды. Алайда, ол кейде үлгілерінің сыртқы келбетін, әсіресе триптиктерінде, сәндеуге бейімділік танытты. Оның барлық формалары бай, жылы түстермен және мейірімділікпен бейнеленген, ал ол экспрессивті пафосы мен реализмімен танымал. Оның портреттері көбінесе жартылай бой және жартылай профильде болады, және ол мұнда діни триптиктеріндегідей жақсылыққа ие. Ван дер Вейден әдетте кең түрлі түстер мен әртүрлі реңктерді қолданды; ең жақсы туындыларында бір түс кенептің басқа бөлігінде қайталанбайды, сондықтан тіпті ақ түстер де әртүрлі болады.

Ерте өмір және шәкірттік

1695 және 1940 жылдары архивтердің жоғалуына байланысты ван дер Вейденнің өміріне қатысты нақты фактілер аз. Рожель де ле Пастур (Пастур Рожель) 1399 немесе 1400 жылы Турнайда (қазіргі Бельгияда) дүниеге келді. Оның ата-анасы Анри де ле Пастур болды. Брюссельге көшкеннен кейін Рожиер өзінің аты-жөнінің фламанд тіліндегі нұсқасын: "Рожиер ван дер Вейден" деп қолдана бастады. Алайда, келесі жылдың 5 наурызында суретшілер гильдиясының тізімінде "Rogelet de le Pasture" Жак Дарретпен бірге Роберт Кампеннің шеберханасына қабылданғаны көрсетілген. Деректер де ле Пастурдың бұрыннан-ақ суретші ретінде танылғанын көрсетеді. Тек бес жыл өткен соң, 1432 жылдың 1 тамызында де ле Пастур "Мастер" (Maistre) суретші атағын алды. Оның кейін шәкірттікке түсуіне 1420 жылдары Турнай қаласының дағдарысқа ұшырауы себеп болуы мүмкін, нәтижесінде гильдиялар қалыпты жұмыс істемеді. Кейінгі шәкірттік – заңдық формальдылық болған жағдай да бар. Сондай-ақ, Жак Даррет сол кезде жиырма жаста болды және кем дегенде он жыл бойы Кампеннің үйінде тұрып, жұмыс істеді. Рожиер суретші болмас бұрын академиялық атақ (магистр) алған және бітірген кезде құрметті шарапқа ие болған болуы мүмкін. Оған жатқызылатын суреттердің күрделі және білімді иконографиялық және композициялық ерекшеліктері кейде осы болжамды қолдайтын аргумент ретінде пайдаланылады. Рожиердің кейінгі өміріндегі әлеуметтік және интеллектуалдық статусы сол кездегі қарапайым шебердің деңгейінен асып түсті. Жалпы алғанда, Жак Дарреттің құжатталған туындылары мен Роберт Кампен және ван дер Вейденге жатқызылатын суреттер арасындағы тығыз стильдік байланыс Рожиер ван дер Вейденнің Кампеннің шәкірті болғанын қарастыруға негіз болады.

Брюсселдегі құттықтау

1435 жылғы 21 қазанда Турнайдың қаржылық тізілімдерінде Рожиер де ла Пастур туралы соңғы жазба оны demeurrant à Brouxielles ("Брюссельде тұратын") деп көрсетеді. Сонымен бірге, Рожиер де Вейден туралы алғашқы айтылу оны Брюссельдің ресми суретшісі ретінде таныстырады. Осы факт де ла Пастур мен ван дер Вейденнің бір және соңғы суретші екенін көрсетеді. Қала суретшісі лауазымы Ван дер Вейден үшін ғана құрылды және оның қайтысымен тоқтауы тиіс еді. Бұл лауазым Брюссель қалалық әкімшілігінің "Алтын залы" үшін төрт әділет сахнасын салуға жасалған үлкен тапсырыспен байланысты болды. Оның түрлі мүліктері мен инвестициялары құжатталған, оның материалдық жағдайының жақсарғанын көрсетеді. Ол Бургундия герцогтарының, олардың туыстары мен сарайдағыларының портреттерін салған, бұл Голландия элитасымен тығыз байланыста екенін көрсетеді. Рожиер ван дер Вейден байлығы артып келе жатқанда, кедейлерге жомарттықпен садақа берді. Оның қайырымдылығының тағы бір дәлелі – ван дер Вейденнің 1455 және 1457 жылдар аралығында Брюссельдегі Бегин монастырының Ter Kisten ауруханасы мен қайырымдылық қорының басқарушысы болуы. Мирафлорес тұғыры Кастилия королі Хуан II-нің тапсырысымен жасалған болуы мүмкін, өйткені Хуан II оны 1445 жылы Мирафлорес монастырына сыйға тартқан. Кейбір деректерге сәйкес, 1449 жылы Рожие Италияға барған, ал 1450 жылы қасиетті жылда Римге қажылық жасаған, бұл оны итальян суретшілерімен және демеушілерімен байланыстырған. Дегенмен, оның итальяндық тәжірибесі оның стиліне ешқандай әсер етпеді. Рожиердің халықаралық беделі үнемі артты. 1450 және 1460 жылдары Николас Кузан, Филарет және Бартоломео Фасио сияқты гуманистік ғалымдар оны мақтаумен атады: "ең ұлы", "ең асыл" суретші. Ван дер Вейден 1464 жылғы 18 маусымда Брюссельде қайтыс болды және Санкт-Михаил және Санкт-Гудула соборының Әулие Екатерина капелласында жерленді.