Кіріспе
Көп жеңімпазды көпшілік/көпшілік сайлау жүйесі түрі
Блоктық дауыс беру, сондай-ақ блоктық дауыс беру деп те аталады, бірнеше кандидаттардың бір уақытта сайлануын қамтамасыз ететін сайлау жүйесі. Ол азшылық өкілдігіне кепілдік бермейді және сайлаушылардың тобына (дауыс беру блогы) өздері қалаған кандидаттардың ғана сайлануын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Бұл жүйеде сайлаушы ашық орындардың санына тең кандидаттарды таңдай алады, яғни сайлаушының дауыс беру құқығы орындардың санымен анықталады. Блоктық дауыс беру жүйелері көпмандатты округтерде қолданылатын, бірнеше жеңімпазды бірден таңдауға мүмкіндік беретін әртүрлі сайлау жүйелерінің бірі болып табылады. Блоктық дауыс беру көп дауысты, ауыстырылмаған дауыс санатына жатады, бұл термин көбінесе осы терминмен мағынасы жақын қолданылады. Блоктық дауыс беру көп жеңімпазды сайлау жүйелеріндегі көпшілік өкілдігі немесе көпшілік сайлау әдісімен байланысты болуы мүмкін. Блоктық дауыс берудің екі негізгі түрі бар: көпшілік дауыс беру және көпшілік көпшілік дауыс беру. Біріншісі кандидаттарды сайлау үшін жай ғана көпшілік дауысты қажет етеді, ал екіншісі кандидаттардың сайлануы үшін сайлаушылардың көпшілігінің (жартысынан астамының) қолдауы қажет. Көпшілік дауыс беруде де, көпшілік көпшілік дауыс беруде де сайлаушылар n ашық лауазымға n-ге дейін кандидаттарды таңдай алады, ал көпшілік дауыс беруде ең көп дауыс жинаған n кандидат сайланады және лауазымдарды иеленеді. Блоктық дауыс берудің басқа да түрлеріне блоктық мақұлдау дауыс беру, ішінара блоктық дауыс беру (шектелген дауыс беру деп те аталады) және партиялық блоктық дауыс беру (жалпы билет деп те аталады) жатады. Блоктық дауыс беру көбінесе пропорционалды өкілдікпен салыстырылады, онда әр сайлаушының дауысының тең салмақта болуын қамтамасыз ету мақсаты көзделеді. Керісінше, блоктық дауыс беру ең танымал партияға көбірек мүмкіндік береді, нәтижесінде үлкен жеңіске жетуі мүмкін.
Терминология
"Жалпы көпшілік" термині өкілдік сайлауларда кеңінен қолданылады, онда мүшелер бүкіл аймақты (мысалы, қала, штат, провинция немесе ел) ұсынады. Көпмандатты сайлау округтерінде бұл жүйе көбінесе "блоктық дауыс беру" немесе "жаппай дауыс беру" деп аталады. Осы мақаладағы блоктық дауыс беру туралы сипаттама "шексіз дауыс беруге" қатысты, ал "шектелген дауыс беруде" сайлаушылардың дауыс саны қолжетімді орындардан кем болады. "Блоктық дауыс беру" термині көпмандатты округтердегі тізімдерге (сайлау тізімдеріне) қарапайым көпшілікпен сайлауды да білдіруі мүмкін.
Блоктық дауыс беру түрлері
Бірнеше жеңімпаз әдетте бір рет өткізілмейтін дауыс беру кезеңінде бірдей сайланады. Кейбір жағдайларда, бірнеше рет өткізілмейтін дауыс беру (MNTV) екінші турда немесе екі турлы нұсқада қолданылады, мысалы Франциядағы кейбір жергілікті сайлауларда, онда абсолютті көпшілік дауысқа ие емес үміткерлер екінші тур алдында іріктеледі. Мұндай жағдайларда, бұл "жалпы көпшілік дауыс беру" деп аталуы тиіс.
Көпшілік блокпен дауыс беру (BV)
Блоктық сайлауда барлық кандидаттар m орынға түседі, бұл көбінесе округтік мәнділік деп аталады. Әрбір сайлаушы бюллетеньде m-ге дейін кандидатты таңдай алады. Ең көп дауыс жинаған m кандидат сайланады, бірақ олардың көпшілік дауысқа ие болуы міндетті емес, және олар лауазымдарды иеленеді.
Көпшілік дауыс беру / Екі турдағы топтық дауыс беру
Көпшілік дауыс беру – жалпы көпшілік дауыс берудің бір түрі, бірақ егер ешбір үміткер көпшілік дауыс жинамаса, екінші кезеңге дейін үміткерлердің саны қысқартылады.
Жалпы билет / партиялық блоктық дауыс беру (PBV)
Партиялық топтық дауыс беру (ПТДБ) немесе жалпы тізім – бұл партиялық тізім бойынша топтық дауыс берудің бір түрі. Классикалық топтық дауыс беруден айырмашылығы, онда кандидаттар партиялық емес болып қатыса алады және кейбір азшылық өкілдері теориялық тұрғыдан жеңіске жете алады, ПТДБ әрбір үміткерді сайлаушылар дауыс берген партиялық тізіммен байланыстырады, нәтижесінде көбінесе үлкен артықшылыққа ие жеңіс тіркеледі. Сингапур Парламенті сайлаудың көп бөлігінде осы жүйені пайдаланады.
Блоктық мақұлдау бойынша дауыс беру
Блоктық дауыс беру әрбір сайлаушыға бір кандидатқа бірнеше рет дауыс бермей, кез келген кандидатқа дауыс беруге мүмкіндік береді. Блоктық дауыс беру, әсіресе көпшіліктік блоктық дауыс беру, ұқсас кандидаттарға үлкен жеңіс әкелуі мүмкін болғандықтан, преференциялық блоктық дауыс берумен салыстырылады. Преференциялық блоктық дауыс беруде таңбалау таңдауларының орнына преференциялық бюллетень қолданылады, бұл оны бірнеше ауыстырылмаған дауыс емес, бірнеше ауыстырылатын дауысқа айналдырады. Екі жүйеде де, ең көп дауыс алған кандидаттар мен олардың көшірмелері барлық қолжетімді орындарды иеленуі мүмкін.
Шектелген дауыс беру (LV) / Ішінара топтық дауыс беру
Бөлек топтық дауыс беру, сондай-ақ шектеулі дауыс беру деп аталады, көпшілік дауыс беру жүйесімен ұқсас жұмыс істейді. Алайда, ішінара топтық дауыс беруде әр сайлаушы сайланатын кандидаттардың санынан кем дауыс береді. Бұл процеске орташа азшылықтар белгілі бір деңгейде өкілдікке ие болуға мүмкіндік береді, соның салдарынан қарапайым көпшілікке барлық орындарды бірден иеленуге жол бермейді. Гибралтар Парламентіне сайлауда ішінара топтық дауыс беру қолданылады, онда әр сайлаушы он жеті ашық мандатқа он дауыс бере алады. Әдетте, ең көп дауыс жинаған партия он мандатты жеңіп алып, үкімет құрады. Ал екінші орынды алған партия жеті мандатқа ие болып, оппозицияны құрайды. Испания Сенаты да ішінара топтық дауыс беруді қолданады, сайлау округіне төрт мандаттан бөліп, әр сайлаушы үш дауыс тастайды. Тарихи тұрғыдан алғанда, Ұлыбританияда үш және төрт мүшелі сайлау округтері көпмүшелік округтер жойылғанға дейін ішінара топтық дауыс беруді пайдаланды. Сайлаушыға берілетін дауыс саны азайғандықтан, ішінара топтық дауыс беруде жеңіске жету үшін қажетті шектік көрсеткіш төмендейді, бұл сайлаушылар мен кандидаттар тиімді стратегияларды қолданған жағдайда нәтижелерді пропорционалды өкілдікке жақындатады. Егер әр сайлаушы тек бір дауыс берсе, онда бұл жағдай бір рет берілетін және ауыстырылмаған дауысқа тең болады. Алайда, мұндай жағдайларда дауыстар ысырапқа келуі және дауыс бөлінудің салдарынан (бірақ блокпен дауыс беруге қарағанда әлдеқайда тепе-теңдік болуы мүмкін) әділетсіз нәтижелерге әкелуі мүмкін. Осының салдарынан, SNTV бойынша мандатты жеңіп алу үшін қажетті дауыс саны айтарлықтай аз болуы мүмкін. Бір реттік ауыстырылатын дауыс беру (STV) жүйелірек болып табылады, нәтижесінде ысырап болатын дауыстардың саны азаяды. STV-де Дроп квотасы әдетте жеңіске кепілдік береді, бірақ бір немесе екі үміткер одан аз дауыспен де сайлануы мүмкін.
Көпшілік және көпшілік дауыс беру блогы
10 000 сайлаушыдан тұратын 3 мүшелік округте 12 кандидат бар сценарийді қарастырайық. Көпшілік блоктық дауыс беру және көпшілік блоктық дауыс беру сайлаушыларға үш дауыс беруге мүмкіндік береді (бірақ олар үшеуін де пайдаланудың қажеті жоқ), бірақ бір кандидатқа бір дауыс беруді шектейді. "А" партиясы сайлаушылардың шамамен 35% қолдауына ие болады, "Б" партиясы 25%-ға жуық, ал қалған сайлаушылар негізінен тәуелсіз кандидаттарды қолдайды, бірақ екі партияның бірін таңдауға мәжбүр болса, "Б" партиясына қарай бейіледі. Барлық сайлаушылар өз дауыстарын шын жүректен беріп, тактикалық дауыс беруден аулақ болса, келесі кесте нәтижелерді көрсетеді:
CandidatePartyPlurality block votingMajority block voting / 2 round voting1st round2nd roundVotes%Elected?Votes%Elected?Votes%Elected?Candidate A1Party A355536%3. Yes355536%3.410041%5. Candidate A2Party A370037%1. Yes370037%1.420042%4. Candidate A3Party A360036%2. Yes360036%2.390039%7. Candidate B1Party B260026%4.260026%4.510051%1. YesCandidate B2Party B250025%5.250025%5.490049%3. YesCandidate B3Party B240024%6.240024%6.480048%2. YesCandidate I1Independent230023%8.230023%8. eliminatedCandidate I2Independent239520%7.239520%7. eliminatedCandidate I3Independent190019%9.190019%9. eliminatedCandidate I4Independent180015%10180015%10eliminatedCandidate I5Independent6507%11.6507%11. eliminatedCandidate I6Independent6006%12.6006%12. eliminatedTOTAL votes cast280002800027000TOTAL possible votes300003000030000Voters10000100%10000100%10000100%
In the second round, voters of independent candidates can vote for candidates of party B. As even fewer voters cast all their 3 votes, even in the second round, some winners do technically win with a majority, but only a plurality in fact (similar to differences between turnout levels in two round voting).
Кандидат|Партия|Көпшілік блоктық дауыс беру|Көпшілік блоктық дауыс беру / 2 тур дауыс беру
---|---|---|---
| | |1-тур|2-тур
| | |Дауыс|%|Сайланды?|Дауыс|%|Сайланды?|Дауыс|%|Сайланды?
Кандидат A1|Партия A|3555|36%|3. Иә|3555|36%|3. Иә|4100|41%|5. Иә
Кандидат A2|Партия A|3700|37%|1. Иә|3700|37%|1. Иә|4200|42%|4. Иә
Кандидат A3|Партия A|3600|36%|2. Иә|3600|36%|2. Иә|3900|39%|7. Иә
Кандидат B1|Партия B|2600|26%|4.|2600|26%|4.|5100|51%|1. Иә
Кандидат B2|Партия B|2500|25%|5.|2500|25%|5.|4900|49%|3. Иә
Кандидат B3|Партия B|2400|24%|6.|2400|24%|6.|4800|48%|2. Иә
Кандидат I1|Тәуелсіз|2300|23%|8.|2300|23%|8.|Жоғалды
Кандидат I2|Тәуелсіз|2395|20%|7.|2395|20%|7.|Жоғалды
Кандидат I3|Тәуелсіз|1900|19%|9.|1900|19%|9.|Жоғалды
Кандидат I4|Тәуелсіз|1800|15%|10|1800|15%|10|Жоғалды
Кандидат I5|Тәуелсіз|650|7%|11|650|7%|11|Жоғалды
Кандидат I6|Тәуелсіз|600|6%|12|600|6%|12|Жоғалды
ЖАЛПЫ дауыс саны| |28000| | |28000| | |27000| |
ЖАЛПЫ мүмкін дауыс саны| |30000| | |30000| | |30000| |
Сайлаушылар| |10000|100%| |10000|100%| |10000|100%|
CandidatePartyPlurality block votingMajority block voting / 2 round voting1st round2nd roundVotes%Elected?Votes%Elected?Votes%Elected?Candidate A1Party A355536%3. Yes355536%3.410041%5. Candidate A2Party A370037%1. Yes370037%1.420042%4. Candidate A3Party A360036%2. Yes360036%2.390039%7. Candidate B1Party B260026%4.260026%4.510051%1. YesCandidate B2Party B250025%5.250025%5.490049%3. YesCandidate B3Party B240024%6.240024%6.480048%2. YesCandidate I1Independent230023%8.230023%8. eliminatedCandidate I2Independent239520%7.239520%7. eliminatedCandidate I3Independent190019%9.190019%9. eliminatedCandidate I4Independent180015%10180015%10eliminatedCandidate I5Independent6507%11.6507%11. eliminatedCandidate I6Independent6006%12.6006%12. eliminatedTOTAL votes cast280002800027000TOTAL possible votes300003000030000Voters10000100%10000100%10000100%
In the second round, voters of independent candidates can vote for candidates of party B. As even fewer voters cast all their 3 votes, even in the second round, some winners do technically win with a majority, but only a plurality in fact (similar to differences between turnout levels in two round voting).
Екінші турда тәуелсіз кандидаттардың сайлаушылары "Б" партиясының кандидаттарына дауыс бере алады. Тіпті екінші турда да, 3 дауыс берген сайлаушылардың саны аз болғандықтан, кейбір жеңімпаздар техникалық түрде көпшілік дауыспен жеңеді, бірақ іс жүзінде көпшілік дауыспен ғана жеңіске жетеді (екі турдағы дауыс беру деңгейі арасындағы айырмашылыққа ұқсас).
CandidatePartyPlurality block votingMajority block voting / 2 round voting1st round2nd roundVotes%Elected?Votes%Elected?Votes%Elected?Candidate A1Party A355536%3. Yes355536%3.410041%5. Candidate A2Party A370037%1. Yes370037%1.420042%4. Candidate A3Party A360036%2. Yes360036%2.390039%7. Candidate B1Party B260026%4.260026%4.510051%1. YesCandidate B2Party B250025%5.250025%5.490049%3. YesCandidate B3Party B240024%6.240024%6.480048%2. YesCandidate I1Independent230023%8.230023%8. eliminatedCandidate I2Independent239520%7.239520%7. eliminatedCandidate I3Independent190019%9.190019%9. eliminatedCandidate I4Independent180015%10180015%10eliminatedCandidate I5Independent6507%11.6507%11. eliminatedCandidate I6Independent6006%12.6006%12. eliminatedTOTAL votes cast280002800027000TOTAL possible votes300003000030000Voters10000100%10000100%10000100%
In the second round, voters of independent candidates can vote for candidates of party B. As even fewer voters cast all their 3 votes, even in the second round, some winners do technically win with a majority, but only a plurality in fact (similar to differences between turnout levels in two round voting).
Блоктық дауыс беру және мақұлдау блогының дауыс беруі
Үш мүшелік округте 10 мың сайлаушы бар, онда 12 кандидат бар. Блоктық дауыс беру әрбір сайлаушыға бір үміткерге бір ғана дауыс беруге мүмкіндік береді. Блоктық шектеусіз дауыс беру кезінде сайлаушылар кез келген үміткерді таңдай алады. Шектелген топтық дауыс беру кезінде сайлаушылар алты дауыс беруге болады, яғни жеңімпаздар санынан екі есе көп. Көпшілік блоктық дауыс беру кезінде сайлаушылар үш дауыс беруге болады, бірақ бұл міндетті емес. Шектелген (блоктық) дауыс беру кезінде сайлаушылар ең көп дегенде екі дауыс бере алады. Бiрден берiлмейтiн дауыс беру (блоктық дауыс беру емес) бойынша сайлаушылар тек бiр дауыс бере алады. "А" партиясы сайлаушылардың шамамен 35% қолдауымен, әсіресе, бір жақсы қабылданған кандидаттың арқасында. "Б" партиясы 25 пайыз қолдауға ие, оның құрамында екі танымал кандидат бар. Қалған сайлаушылар негізінен тәуелсіз кандидаттарға жақтанады, бірақ екі негізгі партияның арасында таңдау жасауға мәжбүр болған жағдайда "Б" партиясына қарай ауысады. Барлық сайлаушылар әділ дауыс беру арқылы, ешқандай тактикалық ықпалсыздықпен айналысады.
Under the single non transferable vote, the three most popular candidates based on voters' initial preferences are elected, irrespective of party affiliation. In limited voting, it is probable that the party with a plurality secures two seats (reflecting the number of votes each voter has), while the minority party gains the remaining seats. Plurality block voting generally results in the party with the most support winning all available seats. Limited block approval voting allows independent candidates' supporters to use their additional votes to assist candidates other than their top three choices, possibly leading to a reversal of the outcome observed in plurality block voting. Block approval voting permits any popular party affiliated or independent candidates to be elected, but it's plausible that nearly half of the population might not have a representative elected.
| Кандидат | Партия | Блоктық мақұлдау дауыс беру | Шектелген блоктық дауыс беру | Көпшілік блоктық дауыс беру | Шектелген (блоктық) дауыс беру | Бiрден берiлмейтiн дауыс | Дауыс | % | Шайланған? |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Кандидат А1 | "А" партиясы | 4200 | 42% | 8.400 | 40% | 5.355 | 36% | 3. Иә | 1800 | 18% |
| Кандидат А2 | "А" партиясы | 4500 | 45% | 5.410 | 40% | 4.370 | 37% | 1. Иә | 3500 | 35% | 1. Иә | 1900 | 19% | 1. Иә |
| Кандидат А3 | "А" партиясы | 3900 | 39% | 9.380 | 40% | 7.360 | 36% | 2. Иә | 2000 | 20% | 2. Иә | 700 | 7% | 9. |
| Кандидат Б1 | "Б" партиясы | 5200 | 52% | 1. Иә | 4900 | 49% | 1. Иә | 2600 | 26% | 4. | 1750 | 18% | 5. | 900 | 9% | 3. Иә |
| Кандидат Б2 | "Б" партиясы | 5000 | 50% | 2. Иә | 4600 | 46% | 3. Иә | 2500 | 25% | 5. | 1950 | 20% | 3. Иә | 1100 | 11% | 2. Иә |
| Кандидат Б3 | "Б" партиясы | 4700 | 47% | 4. | 4200 | 42% | 2. Иә | 2400 | 24% | 6. | 1425 | 14% | 7. | 400 | 4% | 12. |
| Кандидат I1 | Тәуелсіз | 4400 | 44% | 6. | 3800 | 38% | 7. | 2300 | 23% | 8. | 1400 | 14% | 8. | 800 | 8% | 4. |
| Кандидат I2 | Тәуелсіз | 4900 | 49% | 3. Иә | 4000 | 40% | 5. | 2395 | 20% | 7. | 1500 | 15% | 6. | 800 | 8% | 4. |
| Кандидат I3 | Тәуелсіз | 4400 | 44% | 6. | 3700 | 37% | 9. | 1900 | 19% | 9. | 1300 | 13% | 9. | 700 | 7% | 7. |
| Кандидат I4 | Тәуелсіз | 3900 | 39% | 9. | 3200 | 32% | 10. | 1800 | 15% | 10. | 1200 | 12% | 10. | 700 | 7% | 7. |
| Кандидат I5 | Тәуелсіз | 2600 | 26% | 11. | 2000 | 20% | 11. | 650 | 7% | 11. | 625 | 6% | 11. | 600 | 6% | 10. |
| Кандидат I6 | Тәуелсіз | 2300 | 23% | 12. | 1700 | 17% | 12. | 600 | 6% | 12. | 550 | 6% | 12. | 500 | 5% | 11. |
Under the single non transferable vote, the three most popular candidates based on voters' initial preferences are elected, irrespective of party affiliation. In limited voting, it is probable that the party with a plurality secures two seats (reflecting the number of votes each voter has), while the minority party gains the remaining seats. Plurality block voting generally results in the party with the most support winning all available seats. Limited block approval voting allows independent candidates' supporters to use their additional votes to assist candidates other than their top three choices, possibly leading to a reversal of the outcome observed in plurality block voting. Block approval voting permits any popular party affiliated or independent candidates to be elected, but it's plausible that nearly half of the population might not have a representative elected.
| БАРЛЫҚ дауыс беру | 50000 | 44000 | 28000 | 19000 | 10000 |
|---|---|---|---|---|---|
| БАРЛЫҚ мүмкін дауыс беру | 120000 | 60000 | 30000 | 20000 | 10000 |
Under the single non transferable vote, the three most popular candidates based on voters' initial preferences are elected, irrespective of party affiliation. In limited voting, it is probable that the party with a plurality secures two seats (reflecting the number of votes each voter has), while the minority party gains the remaining seats. Plurality block voting generally results in the party with the most support winning all available seats. Limited block approval voting allows independent candidates' supporters to use their additional votes to assist candidates other than their top three choices, possibly leading to a reversal of the outcome observed in plurality block voting. Block approval voting permits any popular party affiliated or independent candidates to be elected, but it's plausible that nearly half of the population might not have a representative elected.
Бiрден берiлмейтiн дауыс беруде ең көп дауыс алған үш кандидат, партиялық тиесілігіне қарамастан, сайланады. Шектелген дауыс беруде көпшілікке ие партия екі орынға ие болады (әр сайлаушының дауысының санын көрсетеді), ал азшылық партиясы қалған орынға ие болады. Көпшілік блоктық дауыс беру, әдетте, ең көп қолдау тапқан партия барлық қол жетімді орынды жеңіп алады. Шектелген топтық мақұлдау дауысы тәуелсіз кандидаттардың қолдаушыларына қосымша дауыстарын ең үздік үш таңдаудан басқа кандидаттарға жұмсауға мүмкіндік береді, бұл көпшілік блоктық дауыс беруде байқалған нәтижені өзгертуі мүмкін. Блоктық мақұлдау дауыс беру кез келген танымал партиялық немесе тәуелсіз кандидаттардың сайлануына мүмкіндік береді, бірақ халықтың шамамен жартысы өкіл сайланбауы мүмкін.
Under the single non transferable vote, the three most popular candidates based on voters' initial preferences are elected, irrespective of party affiliation. In limited voting, it is probable that the party with a plurality secures two seats (reflecting the number of votes each voter has), while the minority party gains the remaining seats. Plurality block voting generally results in the party with the most support winning all available seats. Limited block approval voting allows independent candidates' supporters to use their additional votes to assist candidates other than their top three choices, possibly leading to a reversal of the outcome observed in plurality block voting. Block approval voting permits any popular party affiliated or independent candidates to be elected, but it's plausible that nearly half of the population might not have a representative elected.