Қайыр конференциясы: Екінші дүниежүзілік соғыстағы стратегиялық кездесу
Cairo Conference
Каир конференциясы (1943) – 2-ші дүйн. соғысында АҚШ, Ұлыбритания, Қытай арасындағы стратегиялық кездесу. Жапонияға қарсы күрес, соғыстан кейінгі Азия талқыланды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1943 жылы АҚШ, Ұлыбритания және Қытай арасындағы Екінші дүниежүзілік соғыс стратегиялық кездесуі
1943 WWII strategy meeting between the US, UK, and China
Қайыро конференциясы (кодтық атауы – Секстант), сондай-ақ Бірінші Қайыро конференциясы деп белгілі, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде өткен 14 саммит кездесуінің бірі ретінде 1943 жылдың 22-26 қарашасында өтті. Конференция Мысырдың Каир қаласында Қытай, Ұлыбритания және АҚШ арасында ұйымдастырылды. Онда Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Жапония империясына қарсы одақтастардың позициясы белгіленді және соғыстан кейінгі Азия мәселелері талқыланды. Конференцияға төраға Чан Кайши, Ұлыбритания премьер-министрі Уинстон Черчилль және АҚШ президенті Франклин Д. Рузвельт қатысты. Конференцияның күн тәртібіне Жапония империясына қарсы шабуыл стратегиясын жасау, соғыстан кейінгі халықаралық ахуалға дайындық, Бірмаға қарсы шабуылды үйлестіру және Қытайға көмек көрсету мәселелері енді. Конференциядан кейін қабылданған Каир декларациясында Жапонияның толыққанды бас иеуі, барлық оккупацияланған жерлерді Қытайға қайтару және соғыстан кейінгі жаңа Шығыс Азияны құру талап етілді. Қайыро конференциясы Қытайдың әлемнің төрт үлкен державасының бірі мәртебесін бекітті, бұл Қытай үшін зор саяси және стратегиялық маңызға ие болды. Конференцияда қабылданған көптеген шешімдер мен уәделер орындалмаса да, әрекет жоспары бірнеше рет кейінге жылдырылып, өзгертілсе де, Қытай, Ұлыбритания және АҚШ-тың Бірмаға қарсы бірлескен шабуылының мақсатына ақыры қол жеткізілді. Бұл Екінші дүниежүзілік соғыстағы одақтастардың бірқатар конференцияларының бірі болды.
The Cairo Conference (codenamed Sextant) also known as the First Cairo Conference, one of the 14 summit meetings during World War II, took place on November 22–26, 1943. The Conference was held at Cairo in Egypt between China, the United Kingdom and the United States. It outlined the Allied position against the Empire of Japan during World War II and made decisions about post war Asia. The conference was attended by Chairman Chiang Kai shek, British Prime Minister Winston Churchill and US President Franklin D. Roosevelt. The Conference agenda was to formulate strategy to counterattack the Empire of Japan, make arrangements for the post war international situation, coordinate the counter attack on Burma and aid to China. The Cairo Declaration after the conference demanded Japan's unconditional surrender, the return to China of all occupied lands, and the shaping of a new post war East Asia. The Cairo Conference established China's status as one of the four world powers, which was of great political and strategic significance to China. Although many of the resolutions and promises made at the conference were not implemented, and the plan of action was repeatedly postponed and changed, the aim of a joint Chinese, British, and American counter attack on Burma was eventually achieved. It was one of a series of Allied World War II conferences.
Халықаралық қатынастар
Тынық мұхиты соғысы басталғаннан кейін Ұлыбритания империясы, АҚШ және Қытай Республикасы жаңа шартқа қол қойып, Қытайдағы экстерриториялдық құқықтан ресми түрде бас тартып, Қытайдың егемендігін нығайтты. 11 қаңтарда Ұлыбритания мен АҚШ Қытайға қарсы соңғы бір ғасырдағы барлық тең емес шарттарды жою туралы бірлескен мәлімдеме жасады. Алайда, Қытай-Британия қарым-қатынастары шиеленісті болды, себебі Шығыс Азиядағы британдық ықпал аймағының күші әлсіреп бара жатқандығы анық болды. 1942 жылы Қытай үкіметі британдықтардың Қытай Ұлттық армиясының Бірмаға (қазіргі Мьянма) әскери операцияларына келіспегеніне қатты таңырды және ашуланды. Қытай империализмді тоқтатуды қалады, бірақ британ империализмінің тарихы ұзақ. Черчилль сонымен қатар консервативті британдық отаршылдық көзқарасты ұстанып, азиялықтардың одақтастардың жеңісі үшін бірігіп күресе алатынына сенбеді. Ол Қытайға да предубиденділікпен қарады және оның әлемдік державаға айналуын қаламады. Соғыстан кейінгі үміттерде Ұлыбритания мен АҚШ арасында түбегейлі айырмашылықтар болды. Черчилль соғыстан кейінгі әлемді Ұлыбритания мен АҚШ басып алуын қалады, ал Рузвельт еуропалық отаршылдар өз отарларына тәуелсіздік беріп, Вудро Вильсонның барлық елдердің өзін-өзі анықтау құқығы туралы көзқарасын іске асыратын жаңа әлемді көз алдына келтірді. Сонымен қатар, Рузвельт төрттік күштердің (АҚШ, Британ империясы, Кеңес Одағы және Қытай Республикасы) соғыстан кейінгі әлемді қақтығыстардан сақтап, қорғауын қалады. Бұл, ішінара, Кеңес Одағының күшеюімен байланысты болды, өйткені АҚШ әскери сарапшылары Кеңес Одағының нацистік Германиямен жеңіліп қалуы немесе бейбіт келісімге келуі мүмкіндігінен алаңдады, себебі бұл Ұлыбританияның жеңілуіне әкелуі мүмкін еді. АҚШ тіпті барлық күштерін еуропалық майданға жұмылдырған жағдайда да соғыста жеңіске жете алатынына сенімді болмады. Сондықтан АҚШ әскерилері жеңіске жету үшін Кеңес Одағымен қарым-қатынасты нығайтудың қажеттілігіне сенді. 2 қазанда Маунтбеттен Чунцзинге Квебек шешімімен барып, оны Чан Кайшыға Черчилльдің құпия хатымен бірге ұсынды, онда Оңтүстік Бирмадағы әскери операциялар Қытайдың Солтүстік Бирмадағы әскери операцияларына байланысты болатыны айтылған. Еуропалық майданға қатысты Черчилль мен Рузвельт арасында бірнеше келіспеушіліктер туды. Черчилль Каир конференциясына дейін Рузвельтпен жеке кездесіп, Еуропадағы Ұлы одақтың әрекет жоспарын талқылауды қалады, себебі британдық күштердің ауыр шығынға ұшырауынан қорқыныш білдірді, бірақ АҚШ Сталиннің екінші майдан ашу туралы талабына байланысты шабуылды кейінге қалдыруға қарсы болды. Черчилль Германияны Францияға тартуға болмайтындай етіп, Жерорта теңізінің шығысында әрекет етуді жақтады, себебі одақтастар Жерорта теңізінің шығысын бақыласа, олар Кеңес Одағына қолдау көрсету үшін Иран арқылы өтуі керек емес еді, ал Үнді мұхитындағы британдық флотты басқа жерде пайдалануға болар еді. Алайда АҚШ Жерорта теңізінің шығысында әрекет етуге қатысты қарсылық танытты және барлық елдердің нацистік Германияның шартсыз капитуляциясы үшін күресуін, соғыстан кейінгі Германияны үштік оккупациялауын және соғыстан кейінгі халықаралық бейбітшілік пен қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін одақтас ынтымақтастығын талап етті. АҚШ, Ұлыбритания және Кеңес Одағы үш көшбасшының кездесуіне келісті. 1 қарашада Рузвельт Чан Кайшыға шақыру жіберді. Сталин Кеңес Одағының Жапонияға соғыс жарияламағанын және жауламау туралы келісімге байланысты Жапонияның ашуын туғызбау үшін Чиангпен кездесуге дайын емес екенін атап өтті. Черчилль Каирге баруды талап етті, британдық әскерлердің жергілікті қорғанысы олардың қауіпсіздігіне кепілдік бере алады [11]:216 деп мәлімдеді және Каирде әуеге қарсы қарулар мен қорғаныс радиолокациялық желісін орнату үшін британдық әскерлер бригадасын жіберді.
After the outbreak of the Pacific War, the British Empire, the United States, and the Republic of China signed a new treaty, formally renouncing their extraterritoriality in China and upholding China's sovereignty. On January 11, Britain and the United States issued a joint declaration, announcing the abrogation of all unequal treaties against China over the past century. On the other hand, Sino British relations were not harmonious, as it became apparent that the British sphere of influence in East Asia was crumbling. In 1942, the Chinese government was both surprised and angry when the British did not agree to the Chinese National Army's military interference in Burma (now Myanmar). China wanted to end imperialism, but British imperialism had a long history. Churchill also held on to the conservative British colonialist mindset and refused to believe that Asians could unite and fight for an Allied victory He was also prejudiced against China and did not want it to become a world power. There was a fundamental difference between the British and the Americans in their post war expectations. Churchill wanted the post war world to be dominated by the United Kingdom and the United States, but Roosevelt envisioned a new world in which the European colonialists would grant independence to their colonies and shape Woodrow Wilson's vision of self determination for all countries alike. Furthermore, Roosevelt wanted the Four Policemen (the United States, the British Empire, the Soviet Union, and the Republic of China) to guide and guard the post war world from potential conflicts. That was partly due to the rise of the Soviet Union, as US military experts became increasingly worried of the Soviet Union losing or making peace with Nazi Germany, since that meant Britain would be defeated as well. The US was not confident of winning the war even if it had mobilised all its forces into the European battlefield. Hence, the US military believed that consolidating relations with the Soviet Union was necessary for victory. On October 2, Mountbatten went to Chongqing with the Quebec Resolution to present it to Chiang Kai shek with a secret letter from Churchill that specifically mentioned that military action in southern Burma would depend on Chinese military action in northern Burma. Regarding the European Theatre, Churchill and Roosevelt had several disagreements. Churchill wanted to meet Roosevelt alone before the Cairo Conference to discuss the Grand Alliance plan of action in Europe for fear of heavy casualties to British forces, but the United States did not want to postpone the counterattack because of Stalin's insistence for the Anglo Americans to open a second front to relieve the pressure faced by Soviet troops against Germany. Churchill strongly advocated action in the eastern Mediterranean to hold the Germans back so that they could not be drawn into France since if the Allies controlled the eastern Mediterranean, they would not have to go through Iran to support the Soviet Union, and the British Navy in the Indian Ocean could be used elsewhere. The United States, however, resolutely opposed action in the eastern Mediterranean. and demanding that all countries fight for the unconditional surrender of Nazi Germany, the tripartite occupation of post war Germany, and allied cooperation for international peace and security after the war. The United States, the United Kingdom, and the Soviet Union agreed to a meeting of the three leaders. On 1 November, and Roosevelt telegraphed an invitation to Chiang Kai shek. Stalin noted that the Soviet Union had not declared war on Japan and was not ready to meet with Chiang to avoid angering Japan, because of its non aggression pact. Churchill insisted on going to Cairo, insisting that local protection by British troops could guarantee their security [11]:216 and sent a brigade of British troops to install anti aircraft guns and a defensive radar network in Cairo.
Конференция
Қаһирдегі кездесу Американың Египеттегі елшісі Александр Комсток Кирктің резиденциясында, Гиза пирамидалары кешеніне жақын, Қаһир орталығынан шамамен 13 шақырым қашықтықта өтті. Үш елдің басшыларынан өзге, Ұлыбритания және АҚШ-тың Бірлескен штабтар басшылығының өкілдері де кездесуге қатысты. Қытай генералдарының арасында генерал Шан Чжэн, генерал-лейтенант Лин Вэй, генерал-лейтенант Чжоу Жироу, генерал-лейтенант Янь Сюаньчен болды.
The Cairo meeting was held at a residence of Alexander Comstock Kirk, the American ambassador to Egypt, near the Giza pyramid complex, about 8 miles (13 km) from the centre of Cairo. In addition to the leaders of the three countries, members of the Joint Chiefs of Staff of the United Kingdom and the United States attended the meeting. Chinese generals included General Shang Zhen, Lieutenant General Lin Wei, Lieutenant General Zhou Zhirou, Lieutenant General Yang Xuancheng,
21-22 қараша
1943 жылғы 20 қарашада Стилвелл алғаш рет Каирге келді, ал 21 қарашада Чианг әйелі, Бірінші ханым Сонг Мей Лингпен және Черчилльмен бірге келді. Рузвельт «Айова» ұрыс кемесімен Атлантиканы кесіп өтіп, сол күні Ораннан (қазіргі Алжир) «Air Force One» ұшағымен Туниске генерал Эйзенхауэрмен кездесу үшін келді. Сол күні Стилвелл Чианг, Маршалл, Хёрли және генерал Блейн Сомервиллмен кездесті. Рузвельт 22 қарашада, дүйсенбі күні келді. Түстен кейін Чианг Сунг пен Черчилльмен бірге Рузвельтке барды. Сол күні кешке Черчилль, Рузвельт және олардың көмекшілері алдын ала кездесу өткізді. Сол күні кешке Рузвельт Чян мен Сунгқа банкет берді. Екеуі Қытайда коалициялық үкімет құру, Шанхай мен Кантондағы британдық мүдделер, кейінгі әскери операцияларда британдық емес, американдық әскери кемелерді пайдалану және Малайя, Бірма және Үндістанның болашақ мәртебесі туралы сөйлесті. Содан кейін Чян адмирал Эрнест Кингпен келесі наурыз айында Бірмаға бірлескен қарсы шабуыл жоспарларын аяқтау үшін кездесті. 28 қарашада Черчилль мен Рузвельт Тегеран конференциясына келді. Саяси тұрғыдан Рузвельт пен Черчилль Қытай Республикасының аумақтық талаптарын қолдап, Тайвань мен Маньчжурияны Қытай Республикасына қайтарып, Кореяның «тиісті уақытта» тәуелсіз болуына мүмкіндік беруді шешті. Алайда Каир декларациясында Рюкю аралдарының болашағы туралы нақты айтылмады. Қытай Рюкю аралдарын толығымен Қытайға қайтару керек деп санайтын, бірақ Ұлыбритания мен АҚШ келіспеді. АҚШ-тың пікірінше, егер Рюкю аралдары толық демилитаризацияланса, соғыс аяқталғаннан кейін олар Жапонияға берілуі мүмкін еді. Чян Кореяның тәуелсіздігін қатты қолдады және Вьетнамның тәуелсіздігіне көмектесуді қалады. Декларацияны Рузвельттің арнайы хатшысы Гарри Хопкинс дайындады, Рузвельт оны өзгертті және Черчилль қабылдамас бұрын қайта қарады. Рузвельт пен Чианг соғыстан кейін Даляньды еркін порт ету туралы талқылады, ал 1945 жылдың ақпан айында өткен Ялта конференциясында АҚШ пен КСРО арасында қол жеткізілген келісімдердің бірі – Даляньды халықаралық бақылаудағы еркін порт ету болды. Қаһир конференциясында Жапонияға қойылатын талаптар да нақтыланды. Каир декларациясы жарияланғаннан кейін император Хирохито Императорлық кеңес шақырды, онда күшейген күштердің күштері әлсіреп бара жатқан милитаристер мен ұлтшылдарға қарағанда күшейді. 1944 жылдың қазан айында бұрынғы жапон премьер-министрі Коноэ Фумимароның ағасы Коноэ Тадамаро Қаһир декларациясына негізделген Чианг Кайшектің күштерімен бейбіт келісімге қол қойды. 1945 жылдың шілдесінде Қытай, Ұлыбритания және АҚШ-тың Потсдам декларациясы Жапонияға ультиматум жариялады, сонымен қатар Каир декларациясын шартты капитуляцияның негізі ретінде пайдаланды. Алайда Каир конференциясының стратегиялық маңызы шектеулі болды, ал Тегеран конференциясында Сталиннің Жапонияға қарсы соғысқа қосылуға деген уәдесі Бирмаға және тіпті Оңтүстік-Шығыс Азияға қарсы әскери операцияларды маңызды емес етті. 1945 жылы Қытайға көмек тек Стилвелл тас жолы арқылы жеткізілді, ал ол кезде ол маңызды емес еді.
On Saturday, November 20, 1943, Stilwell first arrived in Cairo, and on Sunday, November 21, Chiang arrived with his wife, the First Lady Soong Mei Ling, and with Churchill. Roosevelt crossed the Atlantic on the battleship USS Iowa and arrived in Tunis that day on the Air Force One from Oran (modern day Algeria) to meet General Eisenhower. That day, Stilwell met with Chiang, Marshall, Hurley, and General Blaine Somerville. Roosevelt arrived on Monday, November 22, and that afternoon, Chiang paid a visit to Roosevelt with Soong and Churchill. That evening, Churchill, Roosevelt, and their aides held a preliminary meeting. That evening, Roosevelt held a banquet for Chiang and Soong. The two spoke of the establishment of a coalition government in China as well as issues such as British interests in Shanghai and Canton, the use of American warships rather than British warships in subsequent military operations, and the future status of Malaya, Burma, and India. Chiang then met with Admiral Ernest King to finalise plans for a joint counterattack on Burma the following March. On November 28, Churchill and Roosevelt arrived in Tehran for the Tehran Conference. Politically, Roosevelt and Churchill supported the territorial claims of the Republic of China, returning Taiwan and Manchuria to the Republic of China, and deciding to allow Korea to become independent "in due course". The Cairo Declaration, however, made no specific mention of the future of the Ryukyu Islands. China believed that the Ryukyu Islands should be returned to China entirely, but the United Kingdom and the United States disagreed. The United States believed that the Ryukyu Islands could be left to Japan after the war if they were completely demilitarised. Chiang strongly advocated the independence of Korea and wanted to assist in the independence of Vietnam. The declaration was drafted by Harry Hopkins, Roosevelt's special secretary, amended by Roosevelt and revised by Churchill before being decided upon. Roosevelt and Chiang discussed making Dalian a free port after the war, and at the Yalta Conference in February 1945, one of the agreements reached between the U. S. and the Soviet Union was for Dalian to become a free port under international supervision. The Cairo Conference also made clear the demands on Japan. Following the announcement of the Cairo Declaration, Emperor Hirohito convened the Imperial Council, at which moderate forces grew in power compared to the weakening militarists and nationalists. In October 1944, former Japanese Prime Minister Konoe Fumimaro's brother Konoe Tadamaro secretly negotiated a peace deal with Chiang Kai shek's forces based on the Cairo Declaration. In July 1945, the Potsdam Proclamation of China, Britain, and the United States made an ultimatum to Japan, also using the Cairo Declaration as the basis for unconditional surrender. Strategically, however, the Cairo Conference was of limited significance, and Stalin's commitment to join the war against Japan at the Tehran Conference made military operations against Burma and even Southeast Asia irrelevant. By 1945, aid to China was only brought in by the Stilwell Highway, and by then it was no longer significant.