АҚШ пен Ұлыбритания арасындағы теңіз дауы және «Алабама талаптары»
Alabama Claims
АҚШ пен Ұлыбритания арасындағы теңіз дауы: "Алабама талаптары" – Азамат соғысы кезіндегі зиян өтемі, халықаралық арбитраж, қарым-қатынастарды жақсарту.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
АҚШ пен Ұлыбританияның теңіз істері бойынша келіспеушілігі
US UK disagreement over naval affairs
Алабама талаптары – 1869 жылы Америка Құрама Штаттары үкіметінің Ұлыбританиядан Американдық Азаматтық соғысы кезінде британдық кеме жасаушылықтарда салынған конфедерациялық теңіз флотының саудалық шабуылдарынан зардап шеккен одақтас сауда кемелеріне өтемақы талаптарының сериясы болды. Бұл талаптар басты назарда CSS Alabama деп аталатын ең танымал шабуылшы кемесіне шоғырланды, ол 1864 жылы француз жағалауында батып кеткенге дейін алпыстан астам кемені жаулап алды. 1872 жылы халықаралық арбитраж американдық ұстанымды мақұлдағаннан кейін, Ұлыбритания АҚШ-қа 15,5 миллион доллар төлеп, мәселені шешті, осылайша дау аяқталды және Ұлыбритания мен АҚШ арасындағы достық қарым-қатынасты жаңартқан келісімге қол жеткізілді. Бұл халықаралық арбитраж прецедент құрды және бұл іс халықаралық қоғамдық құқықты кодификациялауға қызығушылықты арттырды. Бұл іс сонымен қатар Ұлыбритания мен АҚШ арасындағы қарым-қатынастың жақсаруына ықпал етті, олар 1800 жылдарды бәсекелес ретінде бастап, ғасырды серіктес ретінде аяқтады.
The Alabama Claims were a series of demands for damages sought by the government of the United States from the United Kingdom in 1869, for the attacks upon Union merchant ships by Confederate Navy commerce raiders built in British shipyards during the American Civil War. The claims focused chiefly on the most famous of these raiders, the CSS Alabama, which took more than sixty prizes before she was sunk off the French coast in 1864. After international arbitration endorsed the American position in 1872, Britain settled the matter by paying the United States $15.5 million, ending the dispute and leading to a treaty that restored friendly relations between Britain and the United States. That international arbitration established a precedent, and the case aroused interest in codifying public international law. The case too resulted in the warming of relations between Britain and the US, which had begun the 1800s as rivals, and ended the century, as something of partners.
Ұлыбританияның саяси қатысуы
Британ премьер-министрі Лорд Палмерстон мен Сыртқы істер министрі Лорд Джон Расселл "Алабама" кемесінің Біркенхедтегі Джон Лэрд Синз және Компания кеме жасау зауытынан теңізге шығуына тосқауыл қоя алмады. Лондондағы АҚШ өкілдігі бұған қатысты наразылық білдірді, ал Ұлыбританиядағы американдық министр Чарльз Фрэнсис Адамс кеменің Конфедерацияға бағытталатынын, онда ол АҚШ-қа қарсы қолданылатынын мәлімдеді. Премьер-министр мен Сыртқы істер министрінің "Алабама" салынып жатқан кезде Конфедерацияны қолдағандығы айтылғанымен, британдық қоғамдық пікір бұл мәселеде екіге бөлінді, және Ричард Кобден сияқты парламент мүшелері оған қарсы күресті. "Алабаманың" кететіні жұрт алдында ұятқа қалдырды, соның салдарынан Палмерстон мен Расселл кемеге рұқсат беру қате болғанын мойындауға мәжбүр болды. Үкімет Англия мен Уэльстің Лорд-бас судьясы сэр Александр Кокберннен кеңес алды, ол кеменің босатылуы Ұлыбританияның бейтараптығын бұзбайды деген шешім шығарды, себебі ол британдық порттардан шыққанда қару-жарақпен жабдықталмаған еді. Келесі жылы Ұлыбритания Біркенхедте салынған және Конфедерацияға бағытталған екі темір кемені ұстады. "Алабама" төңірегіндегі шудың нәтижесінде Палмерстон британдық Әскери-теңіз министрлігіне кемелерді сатып алу туралы ұсыныс беруді бұйырды. Оларды Париждікі Мсье Брей (Конфедерация басшыларының делдалы ретінде олардың құрылысын тапсырыс еткен) сатып алған.
The British Prime Minister Lord Palmerston and Foreign Secretary Lord John Russell failed to stop the Alabama from putting to sea from the shipyards of John Laird Sons and Company in Birkenhead. The United States Legation in London had explicitly opposed this, and the American Minister to Britain, Charles Francis Adams, charged that the ship was bound for the Confederacy, where it would be used against the United States. Though both the Prime Minister and Foreign Secretary were thought to favor the Confederacy at the time of Alabama construction, British public opinion was divided on the issue, and MPs such as Richard Cobden campaigned against it. The subsequent departure of the Alabama proved to be publicly embarrassing, and Palmerston and Russell were later forced to admit that the ship should not have been allowed to depart. The Government had requested advice from the Lord Chief Justice of England and Wales, Sir Alexander Cockburn, who ruled that her release did not violate Britain's neutrality, because she was not outfitted with guns at the time that she left British ports. In the next year, Britain detained two ironclad warships constructed in Birkenhead and destined for the Confederacy. As a result of the uproar over the Alabama, Palmerston instructed the British Admiralty to tender an offer for the purchase of the ships. They had been bought by a go between, Monsieur Bravay of Paris (who had ordered their construction as an intermediary for Confederate principals).
Талаптар
1869 жылы АҚШ Ұлыбританияға тікелей және жанама зиян келтірді деп мәлімдеген «Алабама талаптары» болды. Атап айтқанда, «Алабама» кемесіне қатысты АҚШ, Ұлыбританияның бейтараптықты бұзғанын, Конфедерация әскерлерінің теңіз күштеріне қосылатынын білген күйде бес әскери кемені, әсіресе «Алабаманы» салуға рұқсат бергенін алға тартты. Басқа да мәліметтер мынадай: 1862 жылдың жазында британдықтар «Орето» бу кемесін Багам аралдарындағы Нассауға жеткізіп берді, бірақ ол кейін Конфедерациялық штаттардың әскери-теңіз флотына берілетіні жасырын түрде келісілді. Берілгеннен кейін ол CSS «Florida» деп аталды. Британдық Корольдік теңіз күштерінің адмиралы Джордж Уиллс Уотсон (1827–1897) осы ауысуға көмектесті, ал Уотсонның әрекеттері трибуналда қарастырылды. Басқа әскери кемелерге CSS «Shenandoah» (Глазгодағы Александр Стивен және Ұлдары компаниясында салынған), CSS «Lark» (Алабама сияқты Джон Лэрд және Ұлдары компаниясында салынған) және CSS «Tallahassee» (Лондондағы J & W Dudgeon компаниясында салынған) кірді. АҚШ Сенатының Сыртқы қатынастар комитетінің төрағасы, Массачусетс штатының сенаторы Чарльз Самнер «жайындама зиянды» да қосуды талап етті, әсіресе британдық блокаданы бұзушыларға қатысты. Британдық блокаданы бұзушылар Конфедерацияның соғыс күшін сақтауда маңызды рөл атқарды, Одақтың блокадасы арқылы Конфедерацияға мыңдаған тонна ұнтақ, жарты миллион мылтық және бірнеше жүздей зеңбірек жеткізді. Мұндай әрекеттер Азамат соғысын екі жылға ұзартып, екі тараптан да 400 000-нан астам әскер мен азаматтың өмірін құрбан етуге себеп болуы мүмкін.
In what were called the Alabama Claims, in 1869 the United States claimed direct and collateral damage against Great Britain. In the particular case of the Alabama, the United States claimed that Britain had violated neutrality by allowing five warships to be constructed, especially the Alabama, knowing that it would eventually enter into naval service with the Confederacy. Other particulars included the following: In the summer of 1862, the British built steam warship Oreto was delivered to Nassau in the Bahamas with the secret understanding that it would be later transferred to the Confederate States Navy. Upon transfer, it was commissioned CSS Florida. British Royal Navy Admiral George Willes Watson (1827–1897) aided the transfer, and Watson's actions were reviewed by the tribunal. Other warships included the CSS Shenandoah (built at Alexander Stephen and Sons in Glasgow), CSS Lark (built at John Laird and Sons, like the Alabama), and CSS Tallahassee (built at J & W Dudgeon in London). Senator Charles Sumner of Massachusetts, the chairman of the U. S. Senate Foreign Relations Committee, also demanded that "indirect damages" be included, specifically the British blockade runners. British blockade runners played a pivotal role in sustaining the war effort of the Confederacy, smuggling through the Union blockade thousands of tons of gunpowder, half a million rifles, and several hundred cannons to the Confederacy. Such acts may have lengthened the Civil War by two years and cost 400,000 more lives of soldiers and civilians on both sides.
Төлем
Самнер бастапқыда 2 миллиард доллар өтемақы талап еткен, немесе басқаша айтқанда, Канаданы АҚШ-қа беруді сұраған. Американың мемлекеттік хатшысы Уильям Х. Сьюард 1867 жылы Алясканы сатып алу келісімдерін жүргізген кезде, оны бүкіл солтүстік-батыс Тынық мұхитының жағалауын бақылауға алудың жан-жақты жоспарының бірінші қадамы ретінде қарастырды. Сьюард «Тағдыр маңызы» теориясына, ең алдымен АҚШ үшін коммерциялық үстемдіктерге берік сенді. Сьюард Британдық Колумбия провинциясының АҚШ-қа қосылуын күткен және Ұлыбританияның Алабама талаптарын өтеу үшін осыны қабылдауы мүмкін деп ойлаған. Біраз уақыттан кейін АҚШ-тың басқа да саясаткерлері Британдық Колумбияны, Канаданың орталық Қызыл өзен колониясын (кейін Манитоба) және шығыс Нова-Скотияны аннексиялауды қолдады, бұл өтемақы талаптарын тоқтату бағытындағы шара болды. Бұл идея 1870 жылдың көктемі мен жазындағы кезеңде ең жоғары деңгейге жетті, америкалық экспансионистер, канадалық сепаратистер және британдық антиимпериалистер күштерін біріктіргендей болды. Аталған жоспар бірнеше себепке байланысты тоқтатылды: Лондон келісімдерді кешіктіріп отырды, американдық коммерциялық және қаржылық топтар Вашингтоннан дауды ақшамен тез шешуді талап етті, Канада Британдық Колумбияны өте кеңдік шарттармен Канада конфедерациясына қосуды ұсынды, бұл Британдық Колумбиядағы ұлттық сезімді күшейтті, ол бұрыннан Британ империясына адалдықты жақтаған, Конгресс қайта құру мәселесіне ден қойды және Азамат соғысының ұзақ жылдары, шығындары мен салдарынан кейін көптеген американдықтар аумақтық кеңеюге қызығушылық танытпады.
Sumner originally asked for $2 billion in damages, or alternatively, the ceding of Canada to the U. S. When American Secretary of State William H. Seward negotiated the Alaska Purchase in 1867, he intended it as the first step in a comprehensive plan to gain control of the entire northwest Pacific Coast. Seward was a firm believer in "Manifest Destiny", primarily for its commercial advantages to the United States. Seward expected the West Coast Province of British Columbia to seek annexation to the United States and thought Britain might accept this in exchange for the Alabama claims. Soon other U. S. politicians endorsed annexation, with the goal of annexing British Columbia, the central Canadian Red River Colony (later Manitoba), and eastern Nova Scotia, in exchange for dropping the damage claims. The idea reached a peak in the spring and summer of 1870, with American expansionists, Canadian separatists, and British anti imperialists seemingly combining forces. The plan was dropped for several reasons: London continued to stall, American commercial and financial groups pressed Washington for a quick settlement of the dispute in cash, Canada offered to have British Columbia enter the Canadian Confederation on very generous terms, which bolstered nationalist sentiment in British Columbia that already favored fealty to the British Empire, Congress became preoccupied with Reconstruction, and most Americans showed little interest in territorial expansion after the long years, expenses and losses of the Civil War.
Вашингтон келісім-шарты
1871 жылы президент Улисс С. Гранттың мемлекеттік хатшысы Хамильтон Фиш британдық өкіл сэр Джон Роузбен бірге Британ империясынан алты және АҚШ-тан алты мүшеден тұратын комиссия құру туралы келісімге келді. Комиссияның міндеті – Алабама талаптарын, қайта қаржыландыру мәселелерін және Канада мен АҚШ арасындағы басқа да халықаралық дауларды келісім арқылы шешу еді. 1871 жылдың 8 наурызында Вашингтон шартына Мемлекеттік департаментте қол қойылды, ал АҚШ Сенаты 1871 жылдың 24 мамырында шартты ратификациялады. Шартыға сәйкес Женевада халықаралық төрелік трибунал отырыс өткізді. Шартта Алабама талаптарын реттеу процесі қарастырылған, бірақ "жайындаған залалдар" кірген жоқ, сондай-ақ даулы Атлантикалық балық шаруашылығы және Сан-Хуан шекарасы (Орегон шекара сызығына қатысты) мәселелері шешілді. Британия мен АҚШ осы шарттан кейін мәңгілік одақтас атанды, ал Британия Алабамадағы келтірілген зиян үшін өкініш білдірді.
In 1871, Hamilton Fish, President Ulysses S. Grant's Secretary of State, worked out an agreement with British representative Sir John Rose to create a commission in Washington comprising six members from the British Empire and six members from the United States. Its assignment was to resolve the Alabama claims, refinancing, and other international disputes between Canada and the United States by treaty. On March 8, 1871, the Treaty of Washington was signed at the State Department and the U. S. Senate ratified the treaty on May 24, 1871. In accord with the treaty, an international arbitration tribunal met in Geneva. The treaty had provisions regarding the settlement process for the Alabama Claims but did not include "indirect damages", settled disputed Atlantic fisheries and the San Juan Boundary (concerning the Oregon boundary line). Britain and the United States became perpetual allies after the treaty, with Britain having expressed regret over the Alabama damages.
Мұра
Бұл халықаралық төрелік принципін орнатты және халықаралық дауларды бейбіт жолмен шешу үмітімен халықаралық қоғамдық құқықты кодификациялауға бағытталған қозғалысты бастады. «Алабама талаптарының» төрелігі Гаага конвенциясының, Ұлттар лигасының, Әлемдік соттың және Біріккен Ұлттар Ұйымының алғы күші болды. «Алабама талаптары» халықаралық құқықтанушы Густав Мойниерді 1870 жылдары халықаралық шарттарды орындау үшін құқықтық шаралар жасауға түрткі берді. Кеңес Одағы Ресей азамат соғысына одақтас елдердің араласуына жауап ретінде өтемақы талап ету мүмкіндігін бағалау кезінде «Алабама талаптарын» мұқият зерттеді. Владимир Набоковтың сөзіне сәйкес, оқиғаның өзі әдебиетте мұра ретінде сақталды және Лев Толстойдың «Анна Каренина» романында сюжеттік құрал ретінде қолданылды. Романның басындағы бір эпизодта Стива Облонский көрген түсі «Алабама талаптары» туралы «Kölnische Zeitung» газетінен оқығанын көрсетеді. Жюль Верннің «80 күнде әлемді айналдыру» романында инспектор Фикс Филеас Фогты Сан-Францискодағы тәртіпсіздік олардың талаптарымен байланысты болуы мүмкін екені туралы ескертеді.
This established the principle of international arbitration and launched a movement to codify public international law with hopes for finding peaceful solutions to international disputes. The arbitration of the Alabama claims was a precursor to the Hague Convention, the League of Nations, the World Court, and the United Nations. The Alabama Claims inspired international jurist Gustave Moynier to pursue legal arrangements to enforce international treaties in the 1870s. The Soviet Union carefully studied the Alabama claims when assessing whether it could claim damages in response to Allied intervention in the Russian Civil War. According to Vladimir Nabokov, the core incident has a legacy in literary reference, being used as a plot device in Anna Karenina, by Leo Tolstoy. In one early passage, Stiva Oblonsky has a dream that may show his having read of the Alabama Claims through the Kölnische Zeitung. And in the Jules Verne novel Around the World in Eighty Days Inspector Fix warns Phileas Fogg that the riot they encounter in San Francisco may be connected to the claim.