Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жүзімді музыкалық аспаптар класы
Class of stringed musical instruments
Зитлер (/'zɪθər/, /'zɪðər/;)
Zithers ('/z//ɪ//ð//ər//, /'/z//ɪ//θ// /;
Зитлерлер әдетте саусақтармен немесе медиатормен (плектрмен) жіптерді тартып немесе шертпе арқылы ойналады. Hornbostel–Sachs жіктеу жүйесінде бұл термин ұқсас пішіндегі аспаптардың кеңінен таралған отбасына жатады, соның ішінде балғамен соғылатын дульцимерлер отбасы, фортепиано және сирек кездесетін иілімді аспаптар – иілімді псалтир, иілімді дульцимер және штрихмелодион да кіреді. Акустикалық гитара немесе лют сияқты, зитлердің корпусы резонанстық камера (дыбыс қорабы) ретінде қызмет етеді, бірақ гитара мен люттен айырмашылығы, зитлерде жеке мойын бөлігі болмайды. Жіптердің саны бірден елудан астамға дейін өзгереді. Қазіргі қолданыста "зитлер" термині үш нақты аспапты білдіреді: концерттік зитлер (link=no), оның түрі – Альпілік зитлер (олардың екеуі де таспалы саусақ тақтасын пайдаланады) және аккорд зитлері (жақында таспасыз зитлер немесе "гитара зитлері" деп сипатталған). Концерттік және Альпілік зитлерлер дәстүрлі түрде Словенияда, Австрияда, Венгрияда, Францияда, Хорватияның солтүстік-батысында, Германияның оңтүстік аймақтарында, Альпілік Еуропада, Польшада, Чехияда, Словакияда, Ресейде, Украинада және Беларусьте кездеседі. 19 ғасырда осы аймақтардан эмиграция концерттік және Альпілік зитлерді Солтүстік және Оңтүстік Америкаға әкелді. Фотосуреттегі аспапқа ұқсас аккорд зитлерлері 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында Солтүстік Америкада танымал болды. Бұл түрлерінің барлығы цитернге ұқсас металл жіптерді қолданады.
Zithers are typically played by strumming or plucking the strings with the fingers or a plectrum. In the Hornbostel–Sachs classification system, the term refers to a larger family of similarly shaped instruments that also includes the hammered dulcimer family and piano and a few rare bowed instruments like the bowed psaltery, bowed dulcimer, and streichmelodion. Like an acoustic guitar or lute, a zither's body serves as a resonating chamber (sound box), but, unlike guitars and lutes, a zither lacks a distinctly separate neck assembly. The number of strings varies, from one to more than fifty. In modern common usage the term "zither" refers to three specific instruments: the concert zither (link=no), its variant the Alpine zither (each of which uses a fretted fingerboard), and the chord zither (more recently described as a fretless zither or "guitar zither"). Concert and Alpine zithers are traditionally found in Slovenia, Austria, Hungary, France, north western Croatia, the southern regions of Germany, Alpine Europe, Poland, the Czech Republic, Slovakia, Russia, Ukraine and Belarus. Emigration from these areas during the 19th century introduced the concert and Alpine zither to North and South America. Chord zithers similar to the instrument in the photograph also became popular in North America during the late 19th and early 20th centuries. These variants all use metal strings, similar to the cittern.
Этимология
"Цитра" сөзі латын тіліндегі "цитара" сөзінен туындаған, ол 16-шы және 17-ші ғасырлардағы көптеген неміс баспа қолжазбаларының кітап мұқабаларында қолданылған. Бұл сөз бастапқыда "циттер" аспабы үшін пайдаланылған – грек тіліндегі "kithara" сөзінен шыққан, бұл ежелгі Грецияда қолданылған аспап. Неміс ғалымы Майкл Преториус өзінің "Syntagma Musicum" еңбегінде, 17-ші ғасырдың басында жарық көрген шығармасында, Германияға кішкентай "циттермен" келген ағылшын адамды еске алады – "einem kleinen Citterlein". Осы мақалада "zitter" немесе "zither" сөздерінің неміс тіліндегі "циттердің" түрлеріне қалай қолданылғаны толыққанды түсініксіз. Германияда цитраның басқа да түрлері болған, көбінесе "шейтольт" (Преториус атаған) немесе "хуммель" сияқты гул аспаптары, бірақ олардың көбінесе жекелеген аймақтық атаулары болған және "цитара" сөзі мен оның неміс тіліндегі туындысы лексикаға енгенге дейін қолданыста болған болуы мүмкін.
The word "zither" is derived from Latin cythara, which was used in this form for the title covers on many 16th and 17th century German printed manuscript books originally for the 'cittern' – from the Greek word kithara, an instrument used in Ancient Greece. The German scholar Michael Praetorius mentions an Englishman who came to Germany with a small cittern, einem kleinen Citterlein, in his treatise Syntagma Musicum, published during the early 17th century. It is not fully understood how "zitter" or "zither" came to be applied to the instruments in this article as well as German varieties of the cittern. Other types of zither also existed in Germany, mostly drone zithers like the scheitholt (which was mentioned by Praetorius) or hummel, but these generally have their own individual regional names and may have been in use before the introduction into the lexicon of 'cythara' and its German derivative cognate.
Тарих және дамуы
Цитраның ең ерте сақталған аспабы – қытайлық гуцинь, ол б.з.д. 433 жылға жататын Цзэн маркгравы Иінің қабірінен табылған, пернесі жоқ аспап. Келесі ғасырларда осы үлгідегі басқа да аспаптар жасалды, мысалы, жапондық жібек жіптермен тартылатын кото, индонезиялық гамеланның ситер аспабы, Грекия мен Таяу Шығыстағы қанун (немесе канон), Мадагаскардың валихасы және тағы да басқалары. «Дүниелік музыкаға» қызығушылықтың артуы осы цитра тұқымдасының басқа да мүшелерін, ежелгі және заманауи аспаптарды кеңінен танымал етті. Осы аспаптардың көптеген үлгілері электронды түрде жазылып, музыкалық синтезаторларға арналған аспап банктерінде қолжетімді. Еуропа мен солтүстік және батыс аймақтарында ертедегі цитралар көбінесе қазіргі тау дульцимеріне ұқсас болды, олардың ұзын, әдетте тіктөртбұрышты резонаторлары, бір немесе бірнеше мелодиялық және бірнеше пернесі жоқ қосымша дыбыс шығаруға арналған ішектері болды. Кейбіреулерінде жапондық кото сияқты жылжымалы құбырлар қолданылды, олар қосымша дыбыс шығаруға арналған ішектерді қайта баптау үшін пайдаланылды. Альпілік Шейтольт – еуропалық цитраның ескі түрінің мысалы. 18 ғасырдың соңында еуропалық концерттік цитраның екі негізгі түрі пайда болды: ойыншыдан қашық жағы дөңгелектелген Зальцбург цитрасы және екі жағы да дөңгелектелген Миттенвальд цитрасы. Екі стиль де бүгінгі концерттік цитраларда кездеседі, бірақ Зальцбург стилі ең көп таралған. Цитра Бавария мен Австрияда халық музыкасының танымал аспабына айналды және 19 ғасырдың басында Volkszither деп аталды. Веналық цитрашы Иоганн Петцмайер (1803–1884) осы ертедегі аспаптардың көрнекті виртуозы болды және цитраны үй шаруашылығындағы аспапқа айналдырды деп есептеледі. 1838 жылы Мюнхендік Николаус Вайгель тұрақты құбырларды пайдалану, қосымша ішектер қосу, оларды квинталық циклда баптау және тақташаны хроматикалық түрде пернелеу туралы идеяны ұсынды, бұл халық аспабын концерттік цитраға айналдырды. Алайда, оның идеялары 1862 жылға дейін кеңінен қабылданылмады, ол кезде Мюнхендік лютиер Макс Амбергер Вайгельдің дизайнына негізделген жаңа цитра жасады. АҚШ-та цитра екі рет үлкен танымалдылыққа ие болды. Біріншісі 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында, ол көптеген үйлерде салондық аспап ретінде кеңінен танымал болған кезде болды. Сол кезеңде АҚШ-та көптеген аспап өндірушілер, олардың көпшілігі еуропалық (әсіресе неміс және австриялық) лютиерлермен құрылған немесе жұмыс істеген, концерттік цитралар өндірді. Ақкордты цитралар көбінесе «гитара цитрасы» немесе «мандолина цитрасы» сияқты шатастыратын брендтермен сатылды. Жақында жазылған евангелист әнші Вашингтон Филлипстің бір уақытта екі аспапты қолданған жазбалары қазіргі музыканттарға оны қайта жаңғыртуға тырысқанда, ақкордты цитраның виртуоздық қабілетін көрсетті. 1920 жылдарға қарай бұл танымалдылық төмендеді, өйткені басқа да ішекті аспаптар (әсіресе гитаралар) джаз музыкасының жаңа әуесімен бірге танымалдылығы артты. 1950 жылдары 1949 жылғы британдық «The Third Man» фильмінің табысының арқасында цитраға деген қызығушылық қайта жанданды. Фильмнің саундтрегі тек концерттік цитраны (басқа аспаптар жоқ) қамтыды және оны веналық музыкант Антон Карас орындады. Оның «The Third Man Theme» 1949–50 жылдары сингл ретінде шығарылып, Ұлыбританияда бестселлер болды. 1950 жылы АҚШ-та шыққаннан кейін, ол 29 сәуірден 8 шілдеге дейін Billboard's U.S. Best Sellers in Stores Chart-та он бір апта бірінші орынды иеленді. Бұл оқиға Карасқа халықаралық жұлдыздық мәртебе берді. «Time» журналының фильм туралы алдын ала шолуында «Антон Карастың әйгілі музыкалық шығармасы» көрермендерді «цитрасымен қалжыңдатады» делінген. Цитраның жаңа танымалдылығы 1960 жылдарға дейін жалғасты, сол кезде Карас, Рут Велкем және Ширли Абикейр сияқты орындаушылардың көптеген сәтті альбомдары жарық көрді. Неміс туған американдық Рут Велкэм 1958 мен 1965 жылдар арасында өте танымал тақырыптық цитра альбомдарын шығарды (мысалы, Романтикалық цитра; Шекараның оңтүстігіндегі цитра; Цитра Голливудқа барады). Австралияда туған әнші Ширли Абикейр 1950 және 60 жылдары Ұлыбританиядағы телешоуларында, тікелей эфирлерде және жазбаларында ақкордты цитраны сүйемелдеу үшін қолданған кезде оны танымал етті. Цитра музыкасы 1960 жылы «Твайлайт Зона» эпизодындағы «Мистер Бевис» сериясында да пайда болды. 1960 жылдардың соңында цитраға деген қызығушылық қайтадан төмендесе де, екі американдық әуесқойлықтың нәтижесінде әлі де көптеген қолданылған аспаптарды табуға болады, олардың жағдайы әртүрлі. Бүгінгі күні цитралардың көпшілігі 60 немесе 110 жылға жуық екені айтылады. Қазіргі уақытта (2019) тек бірнеше тәуелсіз лютиерлер мен Орталық Еуропалық өндірушілер жаңа аспаптар жасап жатыр.
The earliest known surviving instrument of the zither family is a Chinese guqin, a fretless instrument, found in the tomb of Marquis Yi of Zeng, dating from 433 BC. Similar instruments along this design were developed over the following centuries, for example, the Japanese silk strung koto; the siter of Indonesian gamelans; the qānūn (or kanun) of Greece and the Middle East; the valiha, a tube zither of Madagascar; and many others. Increasing interest in "world music" has brought wider recognition to these other zither family members, both ancient and modern. Many of these instruments have been sampled electronically and are available in instrument banks for music synthesizers. In Europe and other more northern and western regions, early zithers were more similar to the modern mountain dulcimer, having long, usually rectangular, sound boxes, with one or more melody strings and several unfretted drone strings. Some of these employed movable bridges similar to the Japanese koto, used for retuning the drone strings. The Alpine Scheitholt furnishes an example of this older type of European zither. By the late 18th century, two principal varieties of European concert zither had developed, known as the Salzburg zither (with a rounded side away from the player), and the Mittenwald zither (with both sides rounded). Both styles are still found in concert zithers today, although the Salzburg style has become by far the most common. The zither became a popular folk music instrument in Bavaria and Austria and, at the beginning of the 19th century, was known as a Volkszither. Viennese zitherist Johann Petzmayer (1803–1884) became one of the outstanding virtuosi on these early instruments and is credited with making the zither a household instrument. In 1838, Nikolaus Weigel of Munich conceived the idea of adopting fixed bridges, adding additional strings, tuning them in the cycle of fifths, and chromatically fretting the fingerboard – effectively converting a rather crude folk instrument into the concert zither. His ideas were not, however, widely accepted until 1862, when luthier Max Amberger of Munich fabricated a new zither based on Weigel's design. The zither went through two periods of great popularity in the United States. The first of these was in the late 19th through early 20th century, when it was greatly in vogue as a parlour instrument in many homes. During that period, a number of U. S. based instrument manufacturers, many of them founded by, or staffed with, European (and especially German and Austrian) luthiers, were producing concert zithers. Chord zithers were often marketed under confusing brand names like 'guitar zither' or 'mandoline zither'. The recently rediscovered recordings of the gospel singer Washington Phillips, who used two instruments simultaneously, have revealed the virtuosic capability of the chord zither to modern musicians seeking to revive it. By the 1920s, this popularity had begun to wane, as other string instruments (notably guitars) increased in popularity along with the new fashion for jazz music. In the 1950s, interest in zithers resurfaced due in great measure to the success of the 1949 British film noir The Third Man. The soundtrack music for the film, which featured only a concert zither (no other instruments) – was performed by the Viennese musician Anton Karas. His "The Third Man Theme" was released as a single in 1949–50 and became a best seller in the UK. Following its release in the U. S. in 1950, it spent eleven weeks at number one on Billboard's U. S. Best Sellers in Stores Chart from 29 April to 8 July. The exposure made Karas an international star. A Time magazine film preview stated that "the famous musical score by Anton Karas" would have the audience "in a dither with his zither". This new popularity for the zither lasted until well into the 1960s with many successful albums during the period from performers such as Karas, Ruth Welcome, and Shirley Abicair. German born American Ruth Welcome released a number of very popular theme based zither albums between 1958 and 1965 (e. g., Romantic Zither; Zither South of the Border; Zither Goes to Hollywood). Australian born singer Shirley Abicair popularised the chord zither when she used it for accompaniment in her TV shows, live performances and recordings in Britain in the 1950s and '60s. Zither music also featured in a Twilight Zone episode – Mr Bevis in 1960. Although interest in the zither had once more begun to wane by the late 1960s, owing to the two American vogues there are still many used instruments to be found, in various states of disrepair. It has become something of a truism that most zithers seen today are either 60 or 110 years old. Currently (2019) only a few independent luthiers and mid European makers are producing new instruments.
Концерт және альпілік зитерлер
Концерт цитрасында 29-ден 38-ге дейін таралған санында ішектері болуы мүмкін, көбінесе 34-тен 35-ке дейін кездеседі. Олар былай орналасқан: төрт немесе бес тақташасы бар мелодиялық ішектер, гитара сияқты тақташаның үстінде орналасқан; 12 тақташасыз "үйлесім" ішектері; одан кейін 12 тақташасыз "бас" ішектері; содан кейін әртүрлі "контрабас" ішектері, ең көп кездесетіні бес немесе алты. Кейбір ескі цитраларда 12-ші тақташаның үстінде "жартылай тақташалар" кездеседі, олар тек алғашқы екі немесе үш ішектің астында созылады. Бұл төменгі тақташасы бар ішектерде 12-ші тақташадан жоғары ешқандай дыбыс (немесе хроматикалық дыбыс) болмайды, ал жоғары тақташасы бар ішектерде осы жартылай тақташаларда жоғары хроматикалық дыбыстар бар. Дегенмен, 1960 жылдан кейін жасалған барлық аспаптарда толық ұзындығы бар тақташалар бар. Антон Карас пен Рут Велкельм суреттегіге ұқсас құрылымды аспаптарды қолданды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Карас (онымен таныс цитра саршысы Гюнтер Виттенштейннің айтуынша) әдеттегіден үлкен өлшемді аспапта орындады. Ол Веналық реттеуді қолданды (төменде қараңыз), бірақ тақташа және ашық ішектер үшін өзгеше хроматикалық реттілікпен. Ұстау ішектері G және F бір октава жоғары реттелді, ал E, F, D, E, C контрабас ішектері тұрақты бесінші циклдегі бас ішектерін алмастырды. Бұл контрабастарды тақташаға жақындатты, сонда оларға оңай қол жеткізуге болады. "The Third Man" үшін Карас цитраны жарты тонға төмендетті, бұл контрабас ішектеріне ерекше дыбыс берді. Нәтижесінде төменгі ішек кернеуі Карасқа тақташадағы мелодиялық ішектерде экспрессивті вибрато орындауға мүмкіндік берді. Фильм режиссері Кэрол Рид (музыка орындалған емен ас үстелінде) дыбысты "қатаң және лас" деп сипаттады, бұл фильмнің атмосфералық көңіл-күйін толық бейнеледі. Альпілік цитрада 42 ішегі бар, ол концерттік цитрадан негізінен аспап корпусына контрабас ішектері мен олардың реттегіштерін қолдау үшін қосымша кеңейтуді қажет етеді. Альпілік цитралар концерттік цитраға ұқсас реттеледі, әрқайсысы үйлесім және бас ішектері бесінші циклде орналасқан 12 хроматикалық дыбыстың толық жиынтығын ұсынады. Контрабас ішектері төмендейтін хроматикалық шкалада орналасқан. 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басындағы аспаптың нұсқалары көбінесе "арфа цитралары" деп аталды, себебі тіреу кеңейтімі арфаның тіреуінің кіші нұсқасы сияқты көрінеді. Бұрынғы аспаптардағы қосымша контрабас ішектері басқа ішектермен параллель жүрді, ал диагональдық орналасу кейінірек оң қолды ішектерге жетуге көмектесу үшін жасалды. Қазіргі цитраның екі танымал реттеуі бар: Мюнхен және Вена. Төмендегі цитра реттеу кестесі дыбыстар мен октаваларды қоса, реттеу туралы мәліметтерді көрсетеді. Мюнхен реттеуі жоғарыда, ал Вена реттеуі төменде. Кейбір музыканттар тек тақташасы бар ішектер үшін Вена реттеуін, ал тақташасы жоқ ішектер үшін Мюнхен реттеуін қолданды. Толық вендік реттеу әдетте 38 немесе одан аз ішегі бар аспаптарда қолданылады. Алайда Optima "Extended Viennese Tuning" үшін ішектер жасайды, бұл 42 ішекті C#1-ге дейін төмендетуге мүмкіндік береді (сондай-ақ 5 ішекті электр бас гитарасының 5-ші ішегіндегі 2-ші тақташадағы бірдей дыбыс).
A concert zither may have from 29 to 38 strings, with 34 or 35 being most typical. These are arranged as follows: four or five fretted melody strings, placed above a guitar like fretboard; 12 unfretted "accompaniment" strings; followed by 12 unfretted "bass" strings; followed by a varying number of "contrabass" strings, with five or six being the most common number. On some older zithers, one may find "half frets" above the 12th fret, which extend only under the first two or three strings. This results in the lower fretted strings having no pitches (or no chromatic pitches) available above the 12th fret, while the higher fretted strings still have higher chromatic pitches available at these half frets. Nearly all instruments made after 1960, however, have full length frets all the way up the fretboard. Anton Karas and Ruth Welcome used instruments of similar design to the one illustrated. After World War II, Karas (according to zither scholar Günter Wittenstein, who was acquainted with him) performed on an instrument of larger dimensions than normal – with a 43 cm standard scale length for the fingerboard strings. He used Viennese tuning (see below), but with an altered chromatic sequence for the fingerboard and open strings. The accompaniment strings G and F were tuned an octave higher, while contrabass strings tuned E, F, D, E, C replaced the regular cycle of fifths bass strings. This brought the contrabasses closer to the fingerboard where the player could reach them more easily. For The Third Man, Karas tuned the zither a semi tone lower, giving a particularly distinctive tone to the contrabass strings. The resulting lower string tension also enabled Karas to perform an expressive vibrato on the fingerboard melody strings. Film director Carol Reed, (on whose oak kitchen table the music was performed), described the sound as "gritty and dirty", perfectly reflecting the atmospheric mood of the film. The Alpine zither has 42 strings, and differs from the concert zither primarily in requiring the addition of an extension to the body of the instrument to support both the longer additional contrabass strings and their tuners. Alpine zithers are tuned in a similar manner to the concert zither, with the accompaniment and bass strings each providing a full set of 12 chromatic pitches also arranged in a cycle of fifths. Contrabass strings are arranged in a descending chromatic scale. Late 19th and early 20th century versions of the instrument were often called 'harp zithers' – so named because the pillar extension seemed a miniature version of the harp's pillar. The extra contrabass strings ran parallel to the other strings on these earlier instruments, the diagonal arrangement illustrated developed later to assist the right hand in reaching the strings. There are two popular tunings for the modern zither: Munich and Viennese. The zither tuning chart below gives tuning details, including pitches and octaves. Munich tuning is on top, and Vienna tuning below. Some players have used Vienna tuning only for the fretted strings, and Munich tuning for the unfretted strings. Full Viennese tuning is normally used only on instruments with 38 or fewer strings. However Optima makes Strings to allow for "Extended Viennese Tuning" w/ 42 Strings going all the way down to C#1 (the same note on the 2nd Fret of the 5th string on a 5 string Electric Bass).
Ойын техникасы
Цитраны сырғаларды тартып, үстел үстінде жатып (дыбысты күшейту үшін резонатор қызметін атқарады) немесе тізеге қойып ойнайды. Концерттік және Альпілік цитраларда әуен сымдары сол қолдың саусақтарымен тақтаға ("лақтырылады") басылады, ал оң қолдағы медиатормен тартылады. Оң қолдың бірінші және екінші саусақтары қосымша және бас сымдарын тартып, үшінші саусағы контрабас сымдарын тартады (осы техниканың түрлері де бар). Кейбір музыканттар қосымша 4 саусақтарына да медиатор киеді, осылайша қосымша сымдарды оңайрақ тартып, анық дыбыс алады. Ақкордты цитраның принципі концерттік және Альпілік цитралардан өзгеше. Бұл аспаптар конструкциясына қарай 12-ден 50-ге (немесе одан да көп) сымға ие болуы мүмкін. Барлық сымдар арфа сияқты ашық тартылады. Сол жақтағы сымдар үш-төрттік топтарға бөлініп, сол қолмен ойналатын түрлі ақкордтарды құрайды. Оң жақтағы сымдар жеке (немесе жұп) сымдар болып келеді, оларды оң қол әуенді ойнау үшін тартады. Көрсеткіштер өндірушіден өндірушіге, тіпті модельден модельге де өзгеруі мүмкін, бірақ әдетте аспаптың өзінде сымдардың астына боялған немесе жабыстырылған схема түрінде көрсетіледі.
The zither is played by plucking the strings while it lies flat on a table (which acts as a resonator to amplify the sound), or it can be held on the lap. On concert and Alpine zithers, the melody strings are pressed to the fingerboard ("fretted") with the fingers of the left hand, and plucked with a plectrum on the right thumb. The first and second fingers of the right hand pluck the accompaniment and bass strings, and the third finger of the right hand plucks the contrabass strings (there are variants on this technique), some musicians use Plectrums on the other 4 fingers too so they can strike the Accompaniment Strings more easily & get a sharper attack. The concept of the chord zither is different from that of the concert and alpine zithers. These instruments may have from 12 to 50 (or more) strings, depending on design. All the strings are played open, in the manner of a harp. The strings on the left are arranged in groups of three or four, which form various chords to be played by the left hand. The strings to the right are single (or pairs of) strings intended for the right hand to pick out the melody. Tuning can vary widely from manufacturer to manufacturer and even from model to model, but is usually indicated on the instrument itself, in the form of a chart painted or glued under the strings.
Қазіргі заманғы қолданысы
Цитраны ойнау үшін қарапайым күйлерден асып түсетін орындалуға жоғары деңгейдегі техникалық дағдылар қажет болғандықтан, сатылатын концерттік цитралардың көп бөлігі әуесқойлар немесе (көбінесе) сәндік мақсатта қолданылды; Вашингтон Филлипстің ойнауы – сирек кездесетін ерекше жағдай. Осының салдарынан, өндірушілер аспапты түрлі пернетақта құрылғылары арқылы жеңілдетуге тырысты (Марксофон, дольчеола, челестафон, тремолоа және т.б.). Автогарфтың ойдағыдай табылуы, ол ілгектерімен бекітілген, жіптердің үстінен және астынан орналастырылған, мата төсемдері бар таяқшаларды пайдаланады, ең сәтті бейімделу болып саналады. Дегенмен, тақташаның (fretboard) болмауы автогарфты концерттік цитраға қарағанда, аккордты цитраға жақын туыс етеді. Классикалық музыкада концерттік цитраның қолданылуы сирек. Концерттік және Альпілік цитралар әртүрлі әлемдік аймақтар мен музыкалық жанрлардағы салыстырмалы түрде аз музыканттар тарапынан қолданылуда, аспаптың дәстүрлі музыкалық стиліне қызығушылық немесе өз музыкалары үшін жаңа дыбыстар іздеу ниетімен. Концерттік цитраның жаңа түрлері де пайдаланылды, соның ішінде электр цитрасы және цитраның ерекшеліктерін бөлісетін Чапман таяғы сияқты жақындағы аспаптар. Концерттік цитраның қолданылуы төмендегенімен, цитра музыкасы мен техникасы қазіргі музыканттарға әсерін тигізуде. Мысалы, 1989 жылғы «Road House» фильмінде танымал болған канадалық музыкант Джефф Хили электр гитарада ойнау үшін цитра техникасын қолданды. Бір жасынан көзі көрмейтін Хили үш жасында аспапты тізесіне қойып, сол қолымен цитрашы сияқты саусақ тақтасының үстінде ойнай бастады. Ол өмірі бойы Fender Stratocaster гитарасын пайдаланғанымен, аспап іс жүзінде электр цитра ретінде қолданылды.
Since the zither requires advanced technique to play anything more than simple tunes, the vast majority of the concert zithers sold never attained more than amateur or (mostly) ornamental use; the playing of Washington Phillips was a rare exception. As a result, manufacturers attempted to simplify the instrument with various keyboard devices attached to the melody strings (Marxophone, dolceola, celestaphone, tremoloa, etc.). The invention of the autoharp, which uses bars with felt pads attached underneath placed across and above the strings, is probably the most successful adaptation. However, the absence of a fretboard makes the autoharp a closer relative of the chord zither than the concert zither. Presence of the concert zither in classical music remains sparse. Concert and Alpine zithers remain in use by a relatively small number of contemporary musicians from various global regions and musical genres, either out of interest in traditional musical styles for the instrument, or from a desire to seek new sounds for their music. New variations on the concert zither have also been employed, including the electric zither—and recent instruments that share zither characteristics, such as the Chapman stick. While use of the concert zither itself has declined, zither music and technique continue to influence contemporary musicians. For example: Canadian musician Jeff Healey, featured in the film thriller Road House in 1989, used a zither technique to play electric guitar. Blind from the age of one, Healey began playing when he was three with the instrument flat on his lap, left hand above the fingerboard in the same manner as a zitherist. Although he used a Fender Stratocaster guitar throughout his career, the instrument was in effect being used as an electric zither.