Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Америка Құрама Штаттарының ұлттық үкіметі
National government of the United States
Америка Құрама Штаттарының федералды үкіметі (АҚШ федералды үкіметі немесе АҚШ үкіметі) – негізінен Солтүстік Америкада орналасқан, 50 штаттан, бес ірі өзін-өзі басқаратын аумақтан, бірнеше аралдық иеліктен және федералды округ пен ұлттық астанасы Вашингтоннан тұратын Америка Құрама Штаттарының ұлттық үкіметі. Федералды үкіметтің көп бөлігі осы Вашингтонда орналасқан. АҚШ федералды үкіметі, кейде жай ғана "Вашингтон" деп аталады, үш бөлек тармақтан тұрады: заң шығарушы, атқарушы және сот. Олардың өкілеттіктері АҚШ Конституциясымен Конгресске, президентке және федералды соттарға тиесілі. Бұл тармақтардың өкілеттіктері мен міндеттері Конгресс актілерімен, соның ішінде АҚШ Жоғарғы Сотына бағынышты атқарушы департаменттер мен соттардың құрылуымен анықталады.
The federal government of the United States (U. S. federal government or U. S. government) is the national government of the United States, a federal republic located primarily in North America, composed of 50 states, five major self governing territories, several island possessions, and the federal district and national capital of Washington, D. C., where most of the federal government is based. The U. S. federal government, sometimes simply referred to as "Washington", is composed of three distinct branches: legislative, executive, and judicial, whose powers are vested by the U. S. Constitution in the Congress, the president, and the federal courts, respectively. The powers and duties of these branches are further defined by acts of Congress, including the creation of executive departments and courts subordinate to the U. S. Supreme Court.
Атау беру
Республиканың толық атауы – "Америка Құрама Штаттары". Конституцияда басқа атаулар келтірілмеген, осы атау ақшада, шарттарда және ел қатысқан сот істерінде қолданылады. "Америка Құрама Штаттарының Үкіметі" немесе "Америка Құрама Штаттары Федералдық Үкіметі" терминдері ресми құжаттарда штаттардан ерекше федералдық үкіметті көрсету үшін жиі пайдаланылады. Күнделікті сөйлеуде немесе жазуда "Федералдық Үкімет" термині көбінесе қолданылады, ал "Ұлттық Үкімет" термині кейде қолданылады. Мемлекеттік мекемелердің немесе бағдарламалардың атауларында "Федералдық" және "Ұлттық" терминдері, әдетте, федералдық үкіметпен байланысты екенін көрсетеді; мысалы, Федералдық Тергеу бюросы, Ұлттық Мұхит және Атмосфера Басқармасы және Ұлттық Парктер Қызметі. Үкімет орналасқан жері Вашингтон қаласында болғандықтан, "Вашингтон" кейде федералдық үкіметті білдіретін метафора ретінде қолданылады.
The full name of the republic is "United States of America". No other name appears in the Constitution, and this is the name that appears on money, in treaties, and in legal cases to which the nation is a party. The terms "Government of the United States of America" or "United States Government" are often used in official documents to represent the federal government as distinct from the states collectively. In casual conversation or writing, the term "Federal Government" is often used, and the term "National Government" is sometimes used. The terms "Federal" and "National" in government agency or program names generally indicate affiliation with the federal government; for instance, the Federal Bureau of Investigation, National Oceanic and Atmospheric Administration, and National Park Service. Because the seat of government is in Washington, D. C., "Washington" is sometimes used as a metonym for the federal government.
Тарих
АҚШ үкіметі федерализм және республикалық қағидаларға негізделген, онда билік ұлттық үкімет пен штаттар арасында бөліседі. Осы қағидаларды түсіндіру және іске асыру, соның ішінде федералдық үкіметтің қандай өкілеттіктерге ие болуы керек және оларды қалай пайдалануы Конституция қабылдалғаннан бері талқыланып келеді. Бір жағынан, федералдық билікті кеңейтуді жақтасады, ал екінші жағынан, орталық үкіметтің жеке тұлғаларға, штаттарға немесе басқа да мойындалған ұйымдарға қатысты рөлін шектеуді қолдайды. Американдық Азамат соғысынан бері федералдық үкіметтің өкілеттігі көбінесе кеңейді, бірақ содан бері заң шығарушы тармақтың басымдығы болған кезеңдер де болды (мысалы, Азамат соғысынан кейінгі онжылдықтар), сондай-ақ штаттардың құқықтарын қолдаушылар заңнамалық шаралар, атқарушылық биліктің артықшылықтары немесе соттардың конституциялық түсіндірулері арқылы федералдық билікті шектеуге жеткен жағдайлар да болды. АҚШ Конституциясының теориялық негіздерінің бірі – американдық үкіметтің үш тармағының: атқарушы, заң шығарушы және сот органдарының өкілеттіктері мен жауапкершіліктері арасындағы «тежеу және тепе-теңдік» қағидасы. Мысалы, заң шығарушы тармақ (Конгресс) заң шығаруға құқылы болса, президентке бағынышты атқарушы тармақ кез келген заңға вето қоюға болады, бірақ Конгресс бұл ветоны жоққа шығара алады. Президент елдің жоғарғы сот органы – Жоғарғы Сотқа (сондай-ақ төменгі федералдық соттарға) судьяларды ұсынады, бірақ олардың кандидатураларын Конгресс бекітуі керек. Жоғарғы Сот, өз кезегінде, Конгресс қабылдаған, Конституцияға қайшы келетін заңдарды жойып жіберуге құқылы. Осы және басқа да мысалдар төмендегі мәтінде егжей-тегжейлі қарастырылады.
The United States government is based on the principles of federalism and republicanism, in which power is shared between the national government and state governments. The interpretation and execution of these principles, including what powers the federal government should have and how those powers can be exercised, have been debated ever since the adoption of the Constitution. Some make a case for expansive federal powers while others argue for a more limited role for the central government in relation to individuals, the states, or other recognized entities. Since the American Civil War, the powers of the federal government have generally expanded greatly, although there have been periods since that time of legislative branch dominance (e. g., the decades immediately following the Civil War) or when states' rights proponents have succeeded in limiting federal power through legislative action, executive prerogative or by a constitutional interpretation by the courts. One of the theoretical pillars of the U. S. Constitution is the idea of "checks and balances" among the powers and responsibilities of the three branches of American government: the executive, the legislative, and the judiciary. For example, while the legislative branch (Congress) has the power to create law, the executive branch under the president can veto any legislation—an act which, in turn, can be overridden by Congress. The president nominates judges to the nation's highest judiciary authority, the Supreme Court (as well as to lower federal courts), but those nominees must be approved by Congress. The Supreme Court, in turn, can invalidate unconstitutional laws passed by the Congress. These and other examples are examined in more detail in the text below.
Заң шығарушы билік
Конституцияның 1-бабына сәйкес, АҚШ Конгресі – федералдық үкіметтің заң шығарушы тармағы. Ол екі палатадан тұрады, оның ішінде Өкілдер палатасы және Сенат бар.
The United States Congress, under Article I of the Constitution, is the legislative branch of the federal government. It is bicameral, comprising the House of Representatives and the Senate.
Өкілдер Палатасы
АҚШ Өкілдер палатасы 435 дауыс беретін мүшеден тұрады, олардың әрқайсысы өздері сайланған штаттағы конгресс округін ұсынушы ретінде танылады. 50 штат арасындағы орын бөлінісі штаттардың халқына байланысты анықталады және әр он жыл сайынғы АҚШ халық санағынан кейін жаңартылады. Әрбір мүше екі жылдық мерзімге сайланады. Өкіл болу үшін, азамат кем дегенде 25 жаста болуы керек, кем дегенде жеті жыл АҚШ азаматы болуы керек және ол ұсынып отырған штаттың тұрғыны болуы тиіс. 435 дауыс беретін мүшеден өзге, дауыс құқығы жоқ алты мүше бар, олар бес делегат және бір резидент комиссардан құралған. Вашингтон (Колумбия округі), Гуам, Виргин аралдары, Америка Самоасы, Солтүстік Мариан аралдары және Пуэрто-Рикодан әрқайсынан бір делегат бар. АҚШ Сенатынан өзгеше, АҚШ Өкілдер палатасының барлық мүшелері сайлау арқылы тағайындалады, тағайындау мүмкін емес. Орын бос болған жағдайда, АҚШ Конституциясының 1-бабында белгіленгендей, арнайы сайлау өткізіліп, орын толтырылуға тиіс.
The U. S. House of Representatives is made up of 435 voting members, each of whom represents a congressional district in a state from where they were elected. Apportionment of seats among the 50 states is determined by state populations, and it is updated after each decennial U. S. Census. Each member serves a two year term. In order to be elected as a representative, an individual must be at least 25 years of age, must have been a U. S. citizen for at least seven years, and must live in the state that they represent. In addition to the 435 voting members, there are six non voting members, consisting of five delegates and one resident commissioner. There is one delegate each from Washington, D. C., Guam, the Virgin Islands, American Samoa, the Commonwealth of the Northern Mariana Islands, and a resident commissioner from Puerto Rico. Unlike the U. S. Senate, all members of the U. S. House must be elected and cannot be appointed. In the case of a vacancy, the seat must be filled through a special election, as required under Article 1 of the U. S. Constitution.
Сенат
Ал Сенат әр штаттан екі сенатордан құралған, халық санына қарамастан. Қазіргі таңда 100 сенатор бар (әрбір 50 штаттан 2 сенатор), олардың әрқайсысы алты жылдық мерзімге сайланады. Сенаттың шамамен үштен бір бөлігі екі жыл сайын қайта сайлауға түседі. Орын бос болған жағдайда, штат губернаторы мерзімді толықтыру үшін немесе арнайы сайлау өткізілгенге дейін лауазымға тағайындайды.
In contrast, the Senate is made up of two senators from each state, regardless of population. There are currently 100 senators (2 from each of the 50 states), who each serve six year terms. Approximately one third of the Senate stands for election every two years. If a vacancy occurs, the state governor appoints a replacement to complete the term or to hold the office until a special election can take place.
Жекелеген өкілеттіктер
Палата мен Сенаттың әрқайсысының ерекше өкілеттіктері бар. Мысалы, Сенат көптеген маңызды президенттік тағайындауларды мақұлдауы керек (кейбір жағдайларда "кеңес беру және келісім беру" арқылы), оның ішінде кабинет мүшелерін, федералды судьяларды (Жоғарғы Сотқа үміткерлерді қоса алғанда), департамент хатшыларын (федералды атқарушы органдардың басшыларын), АҚШ-тың әскери және теңіз күштері офицерлерін және шетелдегі елшілерді. Кіріс көтеруге қатысты барлық заң жобалары Өкілдер палатасынан басталуы тиіс. Барлық заңдарды қабылдау үшін екі палатаның да мақұлдауы қажет, содан кейін олар президенттің қол қоюымен ғана заңға айналады (немесе, егер президент заң жобасына вето қойса, Конгрестің екі палатасы да заң жобасын қайта қабылдауы керек, бірақ әр палатаның үштен екісінің көпшілігімен, мұндай жағдайда заң жобасы президенттің қол қоюынсыз заңға айналады). Конгрестің өкілеттіктері Конституцияда нақты көрсетілгендермен ғана шектеледі; қалған барлық өкілеттіктер штаттар мен халыққа тиесілі. Конституцияда сондай-ақ "бұрын айтылған өкілеттіктерді іске асыру үшін қажетті және тиісті барлық заңдарды қабылдауға" құқық беретін Қажетті және Тиісті Ереже де бар. Палата мен Сенат мүшелері Луизиана және Джорджия штаттарында қайта сайлау жүргізілетін, ал Мэн және Аляска штаттарында бағалау бойынша дауыс беру жүйесі қолданылатын барлық штаттарда бірінші болып дауыс берген жеңіске ие болады.
The House and Senate each have particular exclusive powers. For example, the Senate must approve (give "advice and consent" to) many important presidential appointments, including cabinet officers, federal judges (including nominees to the Supreme Court), department secretaries (heads of federal executive branch departments), U. S. military and naval officers, and ambassadors to foreign countries. All legislative bills for raising revenue must originate in the House of Representatives. The approval of both chambers is required to pass all legislation, which then may only become law by being signed by the president (or, if the president vetoes the bill, both houses of Congress then re pass the bill, but by a two thirds majority of each chamber, in which case the bill becomes law without the president's signature). The powers of Congress are limited to those enumerated in the Constitution; all other powers are reserved to the states and the people. The Constitution also includes the Necessary and Proper Clause, which grants Congress the power to "make all laws which shall be necessary and proper for carrying into execution the foregoing powers". Members of the House and Senate are elected by first past the post voting in every state except Louisiana and Georgia, which have runoffs, and Maine and Alaska, which use ranked choice voting.
Федералды қызметкерлерді импичмент
Конгресс президентті, федералды судьяларды және басқа да федералды қызметкерлерді қызметтен алуға құқылы. Бұл процесте Өкілдер палатасы мен Сенаттың рөлдері бөлек. Бірінші кезекте, Өкілдер палатасы лауазымды тұлғаны импичментке салу үшін дауыс беруі тиіс. Содан кейін Сенатта сот өтеді, онда лауазымды тұлғаны қызметтен босату қажет пе, жоқ па, деген мәселе шешіледі. 2023 жылға дейін үш президент импичментке ұшырады: Эндрю Джонсон, Билл Клинтон және Дональд Трамп (екі рет). Сенаттағы соттан кейін ешқайсысы да қызметінен алынбады.
Congress has the power to remove the president, federal judges, and other federal officers from office. The House of Representatives and Senate have separate roles in this process. The House must first vote to impeach the official. Then, a trial is held in the Senate to decide whether the official should be removed from office. as of 2023, three presidents have been impeached: Andrew Johnson, Bill Clinton, and Donald Trump (twice). None of the three were removed from office following trial in the Senate.
Конгресс процедуралары
АҚШ Конституциясының I бабының 2-бөлімі 2-тармағы әрбір палатаға «өз өкілеттіктерінің ішкі регламентін анықтау» құқығын береді. Осы ережеден конгресс комитеттері құрылды, олар заң жобаларын дайындау және ұлттық мәселелер бойынша конгресс тергеулерін жүргізу жұмыстарын атқарады. 118-ші Конгресс (2023–2025) Өкілдер палатасында 20 тұрақты комитет, Сенатта 19 тұрақты комитет, сондай-ақ Конгресс кітапханасын, баспа ісін, салық салуды және экономиканы бақылайтын екі палатадан мүшелер кіретін 4 бірлескен тұрақты комитет бар. Бұған қоса, әрбір палата белгілі бір мәселелерді зерттеу үшін арнайы немесе таңдау комитеттерін құруға құқылы. Бүгінде конгресс жұмысының көп бөлігін шамамен 150-ге жуық комиссиялар атқарады.
Article I, Section 2, paragraph 2 of the U. S. Constitution gives each chamber the power to "determine the rules of its proceedings". From this provision were created congressional committees, which do the work of drafting legislation and conducting congressional investigations into national matters. The 118th Congress (2023–2025) has 20 standing committees in the House and 19 in the Senate, plus 4 joint permanent committees with members from both houses overseeing the Library of Congress, printing, taxation, and the economy. In addition, each house may name special, or select, committees to study specific problems. Today, much of the congressional workload is borne by the subcommittees, of which there are around 150.
Конгресстің өкілеттігі
Конституция Конгреске көптеген өкілеттіктерді береді. 1-баптың 8-тарауында тізімделген оларға салық салу және жинау, ақша шығару және оның құнын реттеу, жалған ақша жасауға жазалау шараларын белгілеу, пошта бөлімдерін және жолдарды құру, патенттер беру, Жоғарғы Соттан төмен тұрған федералдық соттарды құру, пираттық пен қылмыстарға қарсы күресу, соғыс жариялау, әскерлерді жинау және оларды асырау, теңіз күштерін ұстау және жабдықтау, құрлық және теңіз күштерінің реттелуіне қатысты ережелер жасау, милицияны ұйымдастыру, қаруландыру және тәртіп сақтау, Колумбия округіндегі заң шығару құқығын жүзеге асыру, штаттар аралық сауданы реттеу және өкілеттіктерді тиісінше орындау үшін қажетті заңдар қабылдау кіреді. АҚШ құрылғаннан бері өткен екі ғасыр ішінде федералдық үкіметтің өкілеттіктерінің шегі туралы көптеген даулар туды. Мұндай даулар көбінесе сотта қаралып, нәтижесінде АҚШ Жоғарғы Соты шешім шығарды.
The Constitution grants numerous powers to Congress. Enumerated in Article I, Section 8, these include the powers to levy and collect taxes; to coin money and regulate its value; provide for punishment for counterfeiting; establish post offices and roads, issue patents, create federal courts inferior to the Supreme Court, combat piracies and felonies, declare war, raise and support armies, provide and maintain a navy, make rules for the regulation of land and naval forces, provide for, arm and discipline the militia, exercise exclusive legislation in the District of Columbia, regulate interstate commerce, and to make laws necessary to properly execute powers. Over the two centuries since the United States was formed, many disputes have arisen over the limits on the powers of the federal government. These disputes have often been the subject of lawsuits that have ultimately been decided by the United States Supreme Court.
Атқарушы өкілеттіктер мен міндеттер
Атқарушы билік АҚШ Конституциясының екінші бабында құрылған, ол АҚШ Президентіне атқарушы билікті береді. Президент – мемлекет басшысы (туралы рәсімдік функцияларды орындайды) және үкімет басшысы (бас атқарушы). Конституция Президентке «заңдардың адал орындалуын қамтамасыз етуді» тапсырады. Заң ғалымы Уильям П. Маршалл мен Сайкришна Б. Пракаш осы бап туралы былай деп жазады: «Президент федералды заңды бұза алмайды және бағыныстыларына оны бұзуға бұйрық бере алмайды, себебі қарсылық – адал орындалу болып есептелмейді. Конституция сондай-ақ заңды күштен шығаруға немесе тоқтатуға қатысты ағылшын заңдарын да қамтиды, ал кейбіреулер бұл баптың өзі осы екеуіне де тыйым салады деп санайды». Көптеген президенттік шаралар атқарушы бұйрықтар, президенттік жарияланымдар және президенттік меморандумдар арқылы іске асырылады. Президент – қарулы күштердің бас қолбасшысы. «Қабылдау туралы» ережеге сәйкес, Президент «елшілерді және басқа да ресми өкілдерді қабылдауға» өкілетті; Президент сыртқы қатынастарды жүргізуде кең өкілеттікке ие, дипломатиялық мойындаудың жалғыз құқығына ие деп есептеледі және АҚШ-тың бас дипломаты болып табылады.
The executive branch is established in Article Two of the United States Constitution, which vests executive power in the president of the United States. The president is both the head of state (performing ceremonial functions) and the head of government (the chief executive). The Constitution directs the president to "take care that the laws be faithfully executed" Legal scholars William P. Marshall and Saikrishna B. Prakash write of the Clause: "the President may neither breach federal law nor order their subordinates to do so, for defiance cannot be considered faithful execution. The Constitution also incorporates the English bars on dispensing or suspending the law, with some supposing that the Clause itself prohibits both." Many presidential actions are undertaken via executive orders, presidential proclamations, and presidential memoranda. The president is the commander in chief of the armed forces. Under the Reception Clause, the president is empowered to "receive Ambassadors and other public Ministers"; the president has broad authority to conduct foreign relations, is generally considered to have the sole power of diplomatic recognition, and is the United States' chief diplomat,
Екінші баптың «Тағайындау туралы» ережесінде Президент «Сенаттың кеңесі мен келісімімен елшілерді, басқа да ресми өкілдер мен консулдарды, Жоғарғы сот судьяларын және АҚШ-тың барлық басқа да лауазым иелерін тағайындайды» делінген, сонымен қатар «Конгресс заң арқылы кіші лауазымдарды тағайындау құқығын Президентке, соттарға немесе ведомство басшыларына беруге құқылы» екендігі де көрсетілген. Бұл тағайындаулар «заңды өкілеттік арқылы федералды үкіметтің егемендік билігінің бір бөлігін» жүзеге асырады. Конституция Президентке «АҚШ-қа қарсы жасалған қылмыстар үшін, импичмент болған жағдайларды қоспағанда, жазаны жеңілдету және кешірім беру құқығын» береді; бұл кешірім беру құқығына толық немесе шартты кешірім беру, жаза мерзімін қысқарту, айыппұл төлеуден босату және жалпы амнистия беру кіреді. Президенттің кешірім беру құқығы тек федералдық қылмыстарға ғана қолданылады, штаттық қылмыстарға емес. Президент өзінің ресми өкілеттіктерінен өзге, бейресми өкілеттіктерге де ие. Мысалы, Президент заң шығару және саясат қалыптастыруға ықпал ету үшін күн тәртібін белгілеуде маңызды рөл атқарады және әдетте өзінің саяси партиясының жетекшісі ретінде де маңызды функцияларды атқарады.
Article II's Appointments Clause provides that the president "shall nominate, and by and with the Advice and Consent of the Senate, shall appoint Ambassadors, other public Ministers and Consuls, Judges of the supreme Court, and all other Officers of the United States" while providing that "Congress may by Law vest the Appointment of such inferior Officers, as they think proper, in the President alone, in the Courts of Law, or in the Heads of Departments." These appointments delegate "by legal authority a portion of the sovereign powers of the federal government." The Constitution grants the president the "Power to grant Reprieves and Pardons for Offences against the United States, except in Cases of Impeachment"; this clemency power includes the power to issue absolute or conditional pardons, and to issue commute sentences, to remit fines, and to issue general amnesties. The presidential clemency power extends only to federal crimes, and not to state crimes. The president has informal powers beyond their formal powers. For example, the president has major agenda setting powers to influence lawmaking and policymaking, and typically has a major role as the leader of their political party.
Сайлау, мұрагерлік және мерзімнің шектелуі
Президент және вице-президент әдетте сайлаушылар алқасымен бірге кандидат болып сайланады; әр штаттың сайлау дауысының саны оның Конгресс делегациясының мөлшеріне тең (яғни, Өкілдер палатасындағы өкілдер саны мен оның екі сенаторының саны). Колумбия округінің сайлау дауысының саны "егер округ штат болғанда Конгрестегі сенаторлар мен өкілдер санына тең болады, бірақ ең аз халқы бар штаттың санынан аспайды". Президент сондай-ақ, мұрагерлік бойынша тағайындалуы мүмкін. Алғашқы нұсқасында президенттің қызмет ету мерзіміне шектеу қойылмаған, бірақ 1951 жылы ратификацияланған Жиырма екінші түзету кез келген президенттің төрт жылдық екі мерзімге (8 жыл) қызмет етуіне шектеу қояды; түзету президенттің қызмет ету мерзімін "10 жылмен шектейді", егер адам сайлаусыз президент лауазымына келсе және екі жылдан кем қызмет етсе, ол екі толық мерзімге сайлануға құқылы; әйтпесе, президент лауазымына келген адам бір ғана сайланған мерзімнен аспайды.
The president and vice president are normally elected as running mates by the Electoral College; each state has a number of electoral votes equal to the size of its Congressional delegation (i. e., its number of Representatives in the House plus its two senators). The District of Columbia has a number of electoral votes "equal to the whole number of Senators and Representatives in Congress to which the District would be entitled if it were a State, but in no event more than the least populous State". A President may also be seated by succession. As originally drafted, there was no limit to the time a President could serve, however the Twenty second Amendment, ratified in 1951, originally limits any president to serving two four year terms (8 years); the amendment specifically "caps the service of a president at 10 years" by providing that "if a person succeeds to the office of president without election and serves less than two years, he may run for two full terms; otherwise, a person succeeding to office of president can serve no more than a single elected term."
Вето құқығы, импичмент және басқа мәселелер
1-баптың ұсынылу ережесіне сәйкес, Конгрестің екі палатасынан өткен заң жобасы президентке ұсынылады, ол заң жобасына қол қойып, оны заңға айналдыра алады немесе оны бастаған палатаға қайтарып, вето тағайындай алады. Егер президент заң жобасын "оны ұсынғаннан кейін он күн ішінде (жексенбі күндерін есептемегенде) қол қоймаса немесе вето тағайындамаса", онда ол президенттің қолы қойылмаған күйінде заңға айналады, "егер Конгресс өзінің жиынын аяқтау арқылы оның қайтарылуына кедергі келтірмесе, онда ол заң болып табылмайды" (бұл "қалталық вето" деп аталады). Президентті Палатаның көпшілігі айыптауға тарта алады және Сенаттың үштен екі көпшілігі "сатқындық, парақорлық немесе өзге де ауыр қылмыстар мен құқық бұзушылықтар" үшін қызметтен шеттетуге құқылы. Президент Конгресті таратуға құқылы емес, бірақ егер Палата мен Сенат қашан тарасуға келіспесе, Конгресті тарату өкілеттігіне ие; ешбір президент бұл өкілеттікті пайдаланған емес.
Under the Presentment Clause of Article I, a bill that passes both chambers of Congress shall be presented to the president, who may sign the bill into law or veto the bill by returning it to the chamber where it originated. If the president neither signs nor vetoes a bill "within ten Days (Sundays excepted) after it shall have been presented to him" it becomes a law without the president's signature, "unless the Congress by their Adjournment prevent its Return in which Case it shall not be a Law" (called a pocket veto). The president may be impeached by a majority in the House and removed from office by a two thirds majority in the Senate for "treason, bribery, or other high crimes and misdemeanors". The president may not dissolve Congress, but has the power to adjourn Congress whenever the House and Senate cannot agree when to adjourn; no president has ever used this power.
Министрлер кабинеті, атқарушы ведомстволар мен агенттіктер
Конституцияның 2-бабы 2-тармасы президенттік кабинеттің құрылуын белгілейді. Кабинеттің міндеті – президентке кеңес беру және федералды үкіметтің бағдарламалары мен заңдарын іске асыру. Кабинет вице-президенттен және 15 атқарушы ведомство басшыларынан тұрады. Осы атқарушы ведомстволар – Мемлекеттік хатшылық, Ұлттық қазынашылық, Қорғаныс, Әділет, Ішкі істер, Ауыл шаруашылығы, Сауда, Еңбек, Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер, Тұрғын үй және қала құрылысы, Көлік, Энергетика, Білім беру, Ардагерлер істері және Ішкі қауіпсіздік. Бұған қоса, президент тағайындайтын 7 лауазым кабинет құрамына кіреді. Бұл – Ақ үй басшысының кеңсесінің жетекшісі, Қоршаған ортаны қорғау агенттігінің басшысы, Басқару және бюджет бюросының директоры, АҚШ-тың сауда өкілі, АҚШ-тың Біріккен Ұлттар Ұйымындағы елшісі, Экономикалық кеңесшілер кеңесінің төрағасы және Шағын бизнес әкімшілігінің басшысы. 15 ведомство басшыларын президент таңдайды және АҚШ Сенатының "кеңесі мен келісімімен" бекітеді. Бұл "кабинет хатшылары" президенттің қалауымен қызмет етеді. Атқарушы ведомстволарға қоса, бірқатар басқармалық ұйымдар Президенттің Басқармалық кеңсесіне (EOP) біріктірілген, ол 1939 жылы президент Франклин Д. Рузвельт тарапынан құрылған. Салық соты – Конституцияның ІІІ-бабына емес, І-бабына сәйкес құрылған сот. Аудандық соттар – сот кодексіне (АҚШ кодексінің 28-тарауы) сәйкес, федералдық мәселелер бойынша юрисдикция, әртүрлілік юрисдикциясы және қосымша юрисдикцияның қағидаларына сәйкес қаралатын істер бойынша соттар. Аудандық соттар сондай-ақ мемлекеттік сотқа ауыстырылған істерді де қарауы мүмкін, егер ол әртүрлілік юрисдикциясының талаптарына жауап берсе және тараптардың бірі істі мемлекеттік соттан федералдық сотқа "ауыстыруды" шешсе. АҚШ-тың апелляциялық соттары – аудандық соттардың шешімдеріне, кейбір әкімшілік органдардың тікелей шағымдарын және кейбір аралық шағымдарды қарастыратын апелляциялық соттар. АҚШ Жоғарғы Соты – апелляциялық соттардың немесе штаттық жоғарғы соттардың шешімдеріне шағымдарды қарастырады және сонымен қатар бірнеше іс бойынша бастапқы юрисдикцияға ие. Сот билігі Конституцияға, Конгресс актісіне, АҚШ келісімшартына, АҚШ-тағы шетелдік елшілерге, министрлерге және консулдарға қатысты істерге, федералды үкімет қатысатын істер мен дауларға, штаттар (немесе олардың азаматтары) мен шетелдік мемлекеттер (немесе олардың азаматтары немесе подданные) арасындағы дауларға және банкроттық істерге (жинап алғанда "федералдық мәселелер юрисдикциясы") қатысты істерге таралады. Он бірінші түзетуде бір штаттың азаматы талапкер, ал екінші штаттың үкіметі жауапкер болған істер федералдық юрисдикциядан алынып тасталды. Бұл түзету штат үкіметі талапкер, ал екінші штаттың азаматы жауапкер болған істерге қатысты федералдық юрисдикцияға әсер етпеді. Федералдық соттардың билігі азаматтық іс-қимылдарға, зиян өтеу және басқа да шараларға, сондай-ақ федералдық заң бойынша туындайтын қылмыстық істерге таралады. Жоғарылық туралы ереже мен ІІІ-баптың өзара әрекеттесуі мемлекеттік және федералдық соттар арасындағы күрделі қарым-қатынастарға әкелді. Федералдық соттар кейде әртүрлілік юрисдикциясына сәйкес штаттық заң бойынша туындайтын істерді қарауы мүмкін, штаттық соттар федералдық заңға қатысты белгілі бір мәселелерді шеше алады, ал бірнеше федералдық талаптар негізінен федералдық заңмен штаттық соттарға қалдырылады. Екі сот жүйесінің де кейбір салаларда бір мезгілде және басқа салаларда бөлек юрисдикциясы бар. АҚШ Конституциясы сот тәуелсіздігін қамтамасыз етеді, федералдық судьялар "жақсы мінез-құлық көрсеткенде" қызмет етеді; іс жүзінде бұл олар қайтыс болғанға дейін, зейнеткерлікке шыққанға дейін немесе отставкаға шыққанға дейін қызмет етеді дегенді білдіреді. Сот қызметін атқару кезінде қылмыс жасаған судья президентке немесе басқа да федералдық үкімет шенеуніктеріне қатысты айыпталуы мүмкін. АҚШ судьяларын президент тағайындайды, оны Сенат растауы тиіс. Конституцияның тағы бір ережесі Конгреске кез келген ІІІ-бапқа сәйкес судьялардың жалақысын төмендетуге тыйым салады. Алайда, Конгресс осындай жалақыны төмендетуді қабылдағаннан кейін қызметке кірісетін барлық болашақ судьялардың жалақысын төмендетуге құқылы.
Article II, Section 2 of the Constitution sets forth the creation of a presidential Cabinet. The role of the Cabinet is to advise the president and carry out the programs and laws of the federal government. The Cabinet is composed of the vice president and the leaders of 15 executive departments. Those executive departments are the Departments of State, Treasury, Defense, Justice, Interior, Agriculture, Commerce, Labor, Health and Human Services, Housing and Urban Development, Transportation, Energy, Education, Veterans Affairs, and Homeland Security. Additionally, there are seven other members of the Cabinet who are appointed by the president. These are the White House Chief of Staff, Administrator of the Environmental Protection Agency, Director of the Office of Management & Budget, United States Trade Representative, U. S. Ambassador to the United Nations, Chairman of the Council of Economic Advisers, and Administrator of the Small Business Administration. The heads of the 15 departments are chosen by the president and approved with the "advice and consent" of the U. S. Senate. Once confirmed, these "Cabinet secretaries" serve at the pleasure of the president. In addition to the executive departments, a number of staff organizations are grouped into the Executive Office of the President (EOP), which was created in 1939 by President Franklin D. Roosevelt. The Tax Court is an Article I Court, not an Article III Court. The district courts are the trial courts wherein cases that are considered under the Judicial Code (Title 28, United States Code) consistent with the jurisdictional precepts of federal question jurisdiction, diversity jurisdiction, and pendent jurisdiction can be filed and decided. The district courts can also hear cases under removal jurisdiction, wherein a case brought in a state court meets the requirements for diversity jurisdiction, and one party litigant chooses to "remove" the case from state court to federal court. The United States Courts of Appeals are appellate courts that hear appeals of cases decided by the district courts, and some direct appeals from administrative agencies, and some interlocutory appeals. The U. S. Supreme Court hears appeals from the decisions of the courts of appeals or state supreme courts, and in addition has original jurisdiction over a few cases. The judicial power extends to cases arising under the Constitution, an Act of Congress; a U. S. treaty; cases affecting ambassadors, ministers and consuls of foreign countries in the U. S.; cases and controversies to which the federal government is a party; controversies between states (or their citizens) and foreign nations (or their citizens or subjects); and bankruptcy cases (collectively "federal question jurisdiction"). The Eleventh Amendment removed from federal jurisdiction cases in which citizens of one state were the plaintiffs and the government of another state was the defendant. It did not disturb federal jurisdiction in cases in which a state government is a plaintiff and a citizen of another state the defendant. The power of the federal courts extends both to civil actions for damages and other redress, and to criminal cases arising under federal law. The interplay of the Supremacy Clause and Article III has resulted in a complex set of relationships between state and federal courts. Federal courts can sometimes hear cases arising under state law pursuant to diversity jurisdiction, state courts can decide certain matters involving federal law, and a handful of federal claims are primarily reserved by federal statute to the state courts. Both court systems have exclusive jurisdiction in some areas and concurrent jurisdiction in others. The U. S. Constitution safeguards judicial independence by providing that federal judges shall hold office "during good behavior"; in practice, this usually means they serve until they die, retire, or resign. A judge who commits an offense while in office may be impeached in the same way as the president or other officials of the federal government. U. S. judges are appointed by the president, subject to confirmation by the Senate. Another Constitutional provision prohibits Congress from reducing the pay of any present Article III judge. However, Congress is able to set a lower salary for all future judges who take office after such a pay reduction is passed by Congress.
Мемлекеттік және федералды соттар арасындағы қарым-қатынастар
Осы федералды сот жүйесінен бөлек, бірақ толыққанды тәуелсіз емес, әр штаттың сот жүйелері бар. Әрқайсысы, федералды заңмен қатар, егер алдын ала шешілмеген болса, штаттың өз заңдарымен айналысады және өз сот ережелері мен рәсімдеріне ие. Штат үкіметтері мен федералды үкімет заңды түрде екі егеменді мемлекет болып табылатындықтан, АҚШ Жоғарғы Соты көп жағдайда штат Жоғарғы Соттарынан апелляциялық сот ретінде қарастырылады (мысалы, егер Сот жеткілікті және тәуелсіз штаттық негіздер доктринасын қолдануға келіспесе). Осы доктринаға сәйкес, әр штаттың Жоғарғы Соты тиісті штаттың заңдарын және Конституциясын түсіндірудегі соңғы билікке ие. Көптеген штат Конституциясының ережелері АҚШ Конституциясымен шамалас, бірақ "параллель" саналады (яғни, мысалы, штат Конституциясына сәйкес жеке өмірге құқық федералды жеке өмірге құқықтан артық болса және дәлел келтірілген негіз "тәуелсіз" деп нақты айқындалса, мәселе соңғы рет Штат Жоғарғы Сотында шешілуі мүмкін – АҚШ Жоғарғы Соты қараудан бас тартады). Штат Жоғарғы Соты, өзінің бастамасы болмаса, тек АҚШ Жоғарғы Сотының федералды заңды түсіндіруімен ғана байланысты, бірақ федералды сот арқылы федералды заңды түсіндіруге бағынбайды, тіпті штат кіретін федералды апелляциялық соттарына немесе штат ішінде орналасқан федералды округтік соттарына да бағынбайды, бұл екі егеменді мемлекет концепциясының нәтижесі. Керісінше, тек штат заңнамасы туралы мәселені қарайтын (әдетте, құқықтық юрисдикция арқылы) федералды округтік сот Эри доктринасын қолдану нәтижесінде сот отырған штаттың материалдық заңын қолдануға міндетті; алайда, сонымен бірге, іс штаттық процессуалдық ережелердің орнына Азаматтық процессуалдық кодекс, Қылмыстық процессуалдық кодекс және Дәлелдер кодексінің федералды ережелері бойынша қаралады (яғни, Эри доктринасын қолдану тек құқықтық юрисдикцияны растайтын федералды соттың штаттық материалдық заңды, бірақ штаттық процессуалдық заңды қолдануын талап етеді, ол әртүрлі болуы мүмкін). Федералды және штаттық үкіметтердің заңдары бірлесіп АҚШ заңдарын құрайды.
Separate from, but not entirely independent of, this federal court system are the court systems of each state, each dealing with, in addition to federal law when not deemed preempted, a state's own laws, and having its own court rules and procedures. Although state governments and the federal government are legally dual sovereigns, the Supreme Court of the United States is in many cases the appellate court from the State Supreme Courts (e. g., absent the Court countenancing the applicability of the doctrine of adequate and independent State grounds). The Supreme Courts of each state are by this doctrine the final authority on the interpretation of the applicable state's laws and Constitution. Many state constitution provisions are equal in breadth to those of the U. S. Constitution, but are considered "parallel" (thus, where, for example, the right to privacy pursuant to a state constitution is broader than the federal right to privacy, and the asserted ground is explicitly held to be "independent", the question can be finally decided in a State Supreme Court—the U. S. Supreme Court will decline to take jurisdiction). A State Supreme Court, other than of its own accord, is bound only by the U. S. Supreme Court's interpretation of federal law, but is not bound by interpretation of federal law by the federal court of appeals for the federal circuit in which the state is included, or even the federal district courts located in the state, a result of the dual sovereigns concept. Conversely, a federal district court hearing a matter involving only a question of state law (usually through diversity jurisdiction) must apply the substantive law of the state in which the court sits, a result of the application of the Erie Doctrine; however, at the same time, the case is heard under the Federal Rules of Civil Procedure, the Federal Rules of Criminal Procedure and the Federal Rules of Evidence instead of state procedural rules (that is, the application of the Erie Doctrine only extends to a requirement that a federal court asserting diversity jurisdiction apply substantive state law, but not procedural state law, which may be different). Together, the laws of the federal and state governments form U. S. law.
Бюджет
Бюджеттік құжат көбінесе президенттің Конгреске ұсынысымен басталады, ол келесі қаржы жылы үшін қаржыландыру көлемін ұсынады, ол 1 қазаннан басталып, келесі жылдың 30 қыркүйегінде аяқталады. Қаржы жылы – ол аяқталатын жылды білдіреді. 2018 қаржы жылында федералдық үкімет 4,11 триллион доллар жұмсады. Шығындар жалпы ішкі өнімнің (ЖІӨ) 20,3%-ын құрады, бұл 50 жылдық орташа көрсеткішпен тең. Бюджет тапшылығы 779 миллиард долларды құрады, бұл ЖІӨ-нің 3,8 пайызына тең. Салық түсімдері 3,33 триллион долларды құрады, оның ішінде жеке табыс салығы (1,684 триллион доллар немесе 51%), әлеуметтік қамсыздандыру/әлеуметтік сақтандыру салығы (1,171 триллион доллар немесе 35%) және корпоративтік салықтар (205 миллиард доллар немесе 6%) кірді.
The budget document often begins with the president's proposal to Congress recommending funding levels for the next fiscal year, beginning October 1 and ending on September 30 of the year following. The fiscal year refers to the year in which it ends. For fiscal year (FY) 2018, the federal government spent $4.11 trillion. Spending equalled 20.3% of gross domestic product (GDP), equal to the 50 year average. The deficit equaled $779 billion, 3.8 percent of GDP. Tax revenue amounted to $3.33 trillion, with receipt categories including individual income taxes ($1,684B or 51%), Social Security/Social Insurance taxes ($1,171B or 35%), and corporate taxes ($205B or 6%).
Мемлекеттік, тайпалық және жергілікті үкіметтер
Мемлекеттік үкіметтер американдықтардың күнделікті өміріне ең үлкен ықпал етеді. Оныншы түзету федералды үкіметке Конституциямен берілмеген ешқандай билікті жүзеге асыруға тыйым салады; нәтижесінде штаттар өз юрисдикциясындағы адамдар үшін маңызды мәселелердің көпшілігін шешеді. Штаттық үкіметтер валюта басып шығаруға құқығы болмағандықтан, олар көбінесе салықтар немесе облигациялар арқылы кіріс жинауға мәжбүр. Сондықтан штаттық үкіметтер экономика нашарлаған кезде бюджетті қысқартуға немесе салықтарды көтеруге бейім. Әр штаттың өз конституциясы, үкіметі және заң кодексі бар. Конституцияда тек "әр штат республикалық үкіметке ие болуы керек" деп көрсетілген. Осы себепті, штаттар арасында мүлік, қылмыс, денсаулық сақтау және білім беру сияқты мәселелер бойынша заң мен процедурада үлкен айырмашылықтар болады. Әр штаттың жоғары сайланған лауазым иесі – губернатор, одан төмен – вице-губернатор. Әр штаттың сайланған штаттық заң шығару органы бар (Небраскадан басқа барлық штаттарда екі палаталы жүйе бар), оның мүшелері штаттың сайлаушыларын білдіреді. Әр штаттың өз сот жүйесі бар. Кейбір штаттарда жоғарғы және төменгі сот судьяларын халық сайлайды, ал басқаларында олар федералдық жүйедегідей тағайындалады. "Ворчестерге қарсы Джорджия" ісінің нәтижесінде американдық үнді тайпалары "ішкі тәуелді ұлттар" деп есептеледі, олар федералдық билікке бағынатын тәуелсіз үкіметтер ретінде жұмыс істейді, бірақ кейбір жағдайларда штаттық үкіметтердің юрисдикциясынан тыс қалады. Жүзделген заңдар, жарлықтар мен сот шешімдері тайпалардың штаттармен қарым-қатынастағы үкіметтік мәртебесін өзгертті, бірақ олар екеуі де жеке құрылымдар ретінде танылды. Тайпалық үкіметтердің күші әртүрлі – тайпалық істердің барлық аспектілерін басқаруға арналған қарапайым кеңестен бастап, бірнеше ведомствосы бар үлкен және күрделі бюрократияға дейін. Тайпалар қазіргі уақытта өз үкіметтерін құруға ынталандырылуда, билік сайланған тайпалық кеңестерде, сайланған тайпалық төрағаларда немесе діни тағайындалған басшыларда (пуэблолардағыдай) шоғырланған. Тайпалық азаматтық және дауыс беру құқығы көбінесе жергілікті текті адамдармен шектеледі, бірақ тайпалар өздері қалаған азаматтық талаптарын белгілеуге еркіндік береді. Штаттардағы жергілікті басқаруға жауапты мекемелер әдетте округтер, муниципалитеттер және арнайы мақсаттағы аудандар болып табылады, олар өздерінің белгілі бір аймағына әсер ететін заңдар қабылдайды. Бұл заңдар көлік, алкогольді ішімдіктер сату және жануарларды ұстау сияқты мәселелерге қатысты. Округ – штаттың әкімшілік немесе саяси бөлінісі, ал Луизиана мен Аляскада округтерге баламалы бірліктер бар, олар тиісінше приходтар және округтер деп аталады. Округтердің үкіметтік өкілеттігі штаттар арасында кеңінен өзгереді, Коннектикут, Род-Айленд және Аляска мен Массачусетс штатының кейбір бөліктеріндегі округтердің өкілеттігі өте шектеулі, олар тек географиялық белгілеу ретінде ғана қарастырылады. Басқа аймақтарда округтік үкіметтердің өкілеттігі зор, мысалы, салық жинау және құқық қорғау органдарын ұстау. Жиырма штат өз округтерін азаматтық қалашықтарға бөледі. Халық шоғырланған жерлер әртүрлі типтегі біріктірілген муниципалитеттерге ұйымдастырылуы мүмкін, олар қала, қалашық, борау және ауылды қамтиды. Бұл муниципалдық бірліктер де штаттан штатқа өзгереді және әдетте округтің немесе азаматтық қалашықтың үкіметіне бағынады. Алайда, көптеген ауылдық және қала маңындағы аймақтар округтік немесе азаматтық қалашық деңгейінен төмен муниципалдық үкіметі жоқ біріктірілмеген аймақтарда орналасқан. Кейбір қалалар өздерінің округтік үкіметтерімен бірігіп, біріктірілген қалалық округтер құрады немесе заңды түрде округтерден бөлініп, тәуелсіз қалалар құрды. Штаттар сондай-ақ бір немесе бірнеше округтер немесе муниципалитеттердегі аумақта бір ғана функцияны немесе байланысты функциялар жиынтығын орындайтын арнайы мақсаттағы аудандарды құра алады, мысалы мектеп аудандары, су шаруашылығы аудандары, өртке қарсы басқару аудандары және кітапхана аудандары.
State governments have the greatest influence over most Americans' daily lives. The Tenth Amendment prohibits the federal government from exercising any power not delegated to it by the Constitution; as a result, states handle the majority of issues most relevant to individuals within their jurisdiction. Because state governments are not authorized to print currency, they generally have to raise revenue through either taxes or bonds. As a result, state governments tend to impose severe budget cuts or raise taxes any time the economy is faltering. Each state has its own written constitution, government and code of laws. The Constitution stipulates only that each state must have, "a Republican Government". Therefore, there are often great differences in law and procedure between individual states, concerning issues such as property, crime, health and education, amongst others. The highest elected official of each state is the Governor, with below him being the Lieutenant Governor. Each state also has an elected state legislature (bicameralism is a feature of every state except Nebraska), whose members represent the voters of the state. Each state maintains its own state court system. In some states, supreme and lower court justices are elected by the people; in others, they are appointed, as they are in the federal system. As a result of the Supreme Court case Worcester v. Georgia, American Indian tribes are considered "domestic dependent nations" that operate as sovereign governments subject to federal authority but, in some cases, outside of the jurisdiction of state governments. Hundreds of laws, executive orders and court cases have modified the governmental status of tribes vis à vis individual states, but the two have continued to be recognized as separate bodies. Tribal governments vary in robustness, from a simple council used to manage all aspects of tribal affairs, to large and complex bureaucracies with several branches of government. Tribes are currently encouraged to form their own governments, with power resting in elected tribal councils, elected tribal chairpersons, or religiously appointed leaders (as is the case with pueblos). Tribal citizenship and voting rights are typically restricted to individuals of native descent, but tribes are free to set whatever citizenship requirements they wish. The institutions that are responsible for local government within states are typically counties, municipalities, and special purpose districts, which make laws that affect their particular area. These laws concern issues such as traffic, the sale of alcohol and the keeping of animals. A county is an administrative or political subdivision of a state, while Louisiana and Alaska have county equivalent subdivisions called parishes and boroughs, respectively. The specific governmental powers of counties vary widely between the states, with those in Connecticut, Rhode Island, and some parts of Alaska and Massachusetts having little or no power, existing only as geographic distinctions. In other areas, county governments have more power, such as to collect taxes and maintain law enforcement agencies. Twenty states further divide their counties into civil townships. Population centers may be organized into incorporated municipalities of several types, including the city, town, borough, and village. These municipal entities also vary from state to state, and typically subordinate to the government of a county or civil township. However, many rural and suburban regions are in unincorporated areas that have no municipal government below the county or civil township level. Certain cities have consolidated with their county government to form consolidated city counties, or have been legally separated from counties altogether to form independent cities. States may also create special purpose districts that perform a single function or a set of related functions within an area inside one or more counties or municipalities, like school districts, water management districts, fire management districts, and library districts.
Заң
АҚШ кодексі
U. S. Code
Шығармалар мен веб-сайттар
Іскерлік. АҚШ үкіметінің жұмысының авторлық құқықтарының мәртебесі. АҚШ.gov
Business. gov
Copyright status of work by the U. S. government
USA. gov